fjáraukalög 2017.
Frú forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka formanni og samnefndarmönnum í fjárlaganefnd fyrir ánægjulegt samstarf við afar krefjandi og óvenjulegar aðstæður. Ég leyfi mér að telja mikinn samhug meðal nefndarmanna um að bæta starfshætti, ekki síst varðandi fjáraukann sem svo er nefndur. Ég mun hér einbeita mér að þremur efnum þó að vert væri að taka fleiri fyrir. Ég mun í fyrsta lagi fjalla um samband fyrirliggjandi frumvarps og laga um opinber fjármál. Ég mun í annan stað fjalla um mál sem snýr annars vegar að eignarhaldsfélaginu Lindarhvoli og hins vegar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Í þriðja lagi mun ég svo víkja að vanda sauðfjárbænda.
Þar er fyrst til að taka að ekki er annað að sjá, og hægt að nefna um það dæmi, en að í frumvarpi til fjáraukalaga séu allt of margir liðir, leyfi ég mér að segja, sem ekki falla að því heimildarákvæði sem er að finna í 26. gr. laga um opinber fjármál. Þessi grein er afar mikilvæg heimildargrein og tilgreinir nákvæmlega hvaða skilyrði þurfa að vera fyrir hendi svo að ráðherra sé heimilt að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga. Hver eru þessi skilyrði? Það er að um sé að ræða útgjöld innan fjárhags ársins sem eru í fyrsta lagi tímabundin, í annan stað ófyrirséð og í þriðja lagi óhjákvæmileg. En síðan er fjórða skilyrðið sem er að ekki hafi verið unnt að bregðast við þessum útgjöldum með þeim úrræðum, og þau eru ýmis eins og menn þekkja, sem eru tilgreind í lögum um opinber fjármál.
Það er náttúrlega mikið áhyggjuefni að umgengni við þessa heimildargrein sé ekki betri en raun ber vitni, og það jafnvel þó að við sé að etja örðugar aðstæður og óvenjulegar í stjórnmálalífi þjóðarinnar. Ef gripið er niður nánast af handahófi í frumvarpinu til að styðja þetta með dæmum, þessa umgengni, mætti til að mynda nefna Landsrétt, þar sem viðurkennt er að útgjöld hafi verið vanáætluð upp á 100 millj. kr. Þetta er náttúrlega mjög há fjárhæð. Annað dæmi er Vatnajökulsþjóðgarður, 57 millj. kr., Umhverfisstofnun, 100 millj. kr. til aukinnar starfsemi í landvörslu. Hér má auðvitað spyrja: Er eitthvað ófyrirséð eða óvænt uppi í þessum efnum?
Þá má nefna framlag vegna lausafjárvanda Hörpu. Er það eitthvað nýtt? Er ekki öllum landsmönnum vel kunnugt að rekstrargrundvöllur Hörpu er afar veikur, svo að ekki sé sterkar að orði kveðið? Í sjávarútveginum í gamla daga var talað um rekstrargrundvallarræfilinn. Ég ætla nú ekki að taka mér það orð í munn hér.
Þessi litlu dæmi eru því til staðfestingar að þetta heimildarákvæði er kannski ekki að öllu leyti virt sem skyldi. Ég ætla að leyfa mér að líta svo á að mikil samstaða og samhugur sé um það í fjárlaganefnd að vinnubrögð verði bætt varðandi þetta og nefndin muni efla starf sitt sem stefnumarkandi og við eftirlit.
Áður en ég lýk við þennan lið í máli mínu vil ég nefna varðandi fjórða skilyrðið sem heimildarákvæðið kveður á um, að ekki hafi verið unnt að bregðast við umræddum útgjöldum með þeim úrræðum sem tilgreind eru í lögum um opinber fjármál, að það liggja, a.m.k. ekki í öllum tilfellum, og kannski reyndar fæstum, fyrir staðfestingar ráðherra þess efnis að þessara úrræða hafi verið neytt.
Frú forseti. Í 6. gr. er vikið að málefnum Lindarhvols og Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Þar er leitað heimilda um að flytja tilgreindar eignir úr Lindarhvoli yfir til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins gegn því að skuldbindingar ríkissjóðs breytist sem því nemur. Ég fer að vísu ekki nákvæmlega með orðalagið eins og það er, hef það ekki fyrir framan mig. Það skiptir ekki öllu máli. Spurningin er sú hversu heppileg þessi ráðstöfun er, að flytja eignir af því tagi sem einkenna þá eignaflokka sem liggja í þessu eignarhaldsfélagi. Það er eðlilegt að spurt sé hvaða reynsla sé fyrir hendi hjá Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins við að innheimta kröfur þar sem uppi eru efni sem taka verður tillit til við slíka innheimtu á borð við hluthafasamkomulag, krossveðbönd, sem svo eru nefnd, og skilyrt ákvæði af ýmsu tagi.
Í meirihlutaáliti fjárlaganefndar kemur fram, eða því er í það minnsta haldið fram, að umræddar eignir falli vel að eignasafni Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, bæði hlutafé og útistandandi lán eins og þar segir. Þar er því líka haldið fram að LSR hafi yfirfarið eignirnar og lagt mat á þær með tilliti til heildareignasafns sjóðsins og hvort þær rúmist innan fjárfestingarstefnu hans. Ég dreg þetta að sjálfsögðu ekki á nokkurn hátt í efa en leyfi mér hins vegar að benda á að engin gögn hafa verið lögð fram um þessi atriði. Fulltrúar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins hafa ekki komið á fund nefndarinnar. Það eru ekki nein gögn um þessa skoðun LSR sem þarna er greint frá og reyndar var fyrst greint frá í umræddu áliti meiri hluta nefndarinnar.
Ég leyfi mér, frú forseti, að lýsa yfir miklum áhyggjum af þessu vegna þess, sem ég sagði áður, að hér er um að ræða afar flókna starfsemi við að fjalla um eignir af þessu tagi og innheimta þær og koma í verð. Það er mikil atvinnugrein í landinu, ekki síst meðal löglærðra, að fjalla um þessi atriði. Þess vegna er eðlilegt að gera ráð fyrir að kostnaður við innheimtu krafna af því tagi sem þarna er um að ræða geti orðið mjög umtalsverður vegna þess að þarna kynni að þurfa að afla dýrra sérfræðiálita og sömuleiðis að efna til málaferla með þeim kostnaði sem slíku fylgir.
Þá liggur heldur ekkert fyrir um það með hvaða hætti yrði staðið að þessari starfsemi af hálfu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, sem eins og aðrir lífeyrissjóðir kostar kapps um að fara með eignir sem eru markaðshæfar öndvert við það sem sagt er að eigi við um umræddar eignir sem liggja nú í Lindarhvoli, en gert er ráð fyrir að verði fluttar til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins.
Þá er líka spurning hvar slíkur kostnaður eigi að réttu lagi að falla. Það er náttúrlega eðlilegast að líta þannig á að hann ætti að öðru jöfnu heima hjá ríkissjóði en miðað við þennan málatilbúnað virðist a.m.k. hætta á að hann lendi á Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ekki kemur fram í neinum gögnum hvaða ráðstafanir eru fyrirhugaðar til að koma til móts við þetta atriði.
Frú forseti. Ég ítreka að ég hef miklar áhyggjur af þessu og tel vægast sagt afar varasamt að ætla að eignasafn af því tagi sem hér virðist vera uppi, þar sem fram kemur að almennt talað eru þetta ekki eignir sem eru taldar það sem kallað er markaðshæfar, henti fyrir starfsemi af því tagi sem venjulegt er að innheimtudeildir lífeyrissjóða hafi með höndum. Hér reynir í miklu meira mæli á sérfræðiþekkingu og sérkunnáttu þegar slíkar kröfur eru uppi, af því sem kalla mætti flóknasta tagi.
Það hefði sömuleiðis verið gagnlegt ef álit Ríkisendurskoðunar hefði legið fyrir varðandi til að mynda það mat sem kom fram á allra síðustu dögum á verðmæti þessara eigna. Áður var sagt að erfitt væri að meta þær til fjár en síðar hefur því verið haldið fram að meta mætti þær upp á eina 19 milljarða; og hefði verið gagnlegt að fyrir lægi álit Ríkisendurskoðunar á þessum þætti og þeim forsendum sem kunna þá að hafa verið lagðar til grundvallar við það mat sem þarna er um að ræða.
Frú forseti. Þriðja atriðið sem ég ætlaði að gera að umræðuefni hér er vandi sauðfjárræktar sem tekinn er fyrir í þessum efnum. Hann er alvarlegur og sýnist, a.m.k. að einhverju leyti, vera viðvarandi, a.m.k. ekki auðleystur. Þess vegna veldur það vonbrigðum að við þessa afgreiðslu fjáraukalaga virðist gripið til skammtímalausna í stað stefnumótunar eins og gert er ráð fyrir í lögum um opinber fjármál. Í 31. gr. er sérstaklega fjallað um stefnumótun ríkisaðila, eins og þeir eru kallaðir, þar sem mælt er fyrir um að slíkir aðilar skuli á hverju ári móta stefnu fyrir starfsemi sína a.m.k. þrjú næstu ár. Þar skuli greint frá markmiðum og almennum áherslum og hvernig þeim verði náð með tilliti til ætlaðra fjárveitinga. Við höfum ekki séð slíka stefnumótun. Þvert á móti kom fram í máli fulltrúa ráðuneytis að hlutir væru ófrágengnir varðandi slík atriði.
Það skal sömuleiðis, miðað við fyrirmæli þessarar lagagreinar, 31. gr. laga um opinber fjármál, gera grein fyrir mælikvörðum og viðmiðum sem lögð eru til grundvallar mati á árangri starfseminnar og niðurstöðum slíks mats fyrir næstliðin ár.
Frú forseti. Þegar sauðfjárbændur standa frammi fyrir vanda af því tagi sem m.a. hefur skapast vegna lokunar markaða í Rússlandi og Evrópu og mikilla erfiðleika við sölu á þessum mörkuðum hefði verið nauðsynlegt að í málefnum þessarar stéttar hefði verið tjaldað til lengri tíma en einnar nætur, ef svo má að orði komast. Hér er aðeins höfð uppi skammtímalausn í stað þeirrar stefnumótunar sem lögin um opinber fjármál mæla fyrir um.
