málefni aldraðra.
Herra forseti. Ég kem hingað upp í ræðustólinn til tilbreytingar og mæli nú fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, réttur til sambúðar. Með mér á þessu góða frumvarpi er gjörvallur þingflokkur Flokks fólksins.
1. gr. orðist svo, með leyfi forseta:
„Við 14. gr. laganna bætast tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Maki eða sambúðarmaki heimilismanns á stofnun fyrir aldraða skal, án tillits til þess hvort hann hefur gengist undir færni- og heilsumat, eiga þess kost að dvelja á stofnun ásamt heimilismanni. Maki skal greiða sanngjarna leigu vegna veru sinnar og greiða þann kostnað sem af dvöl hans hlýst. Maki skal eftir atvikum hafa aðgang að þjónustu stofnunarinnar gegn gjaldi. Maki eða sambúðarmaki getur dvalið á öldrunarstofnuninni eftir fráfall heimilismanns og öðlast þá viðkomandi sjálfstæðan rétt sem heimilismaður á stofnun fyrir aldraða ef hann kýs svo.
Ráðherra setur reglugerð um dvöl maka og sambúðarmaka á öldrunarstofnunum þar sem m.a. skal tilgreina greiðslur, greiðslufyrirkomulag, réttindi, tryggingar og kostnaðarþátttöku ríkisins.“
Og 2. gr.:
„2. málsl. 2. mgr. 15. gr. laganna orðast svo: Enginn getur dvalið til langframa í hjúkrunarrými eða dvalarrými án undangengins mats færni- og heilsumatsnefndar á þörf fyrir slíka dvöl nema maki eða sambúðarmaki heimilismanns skv. 14. gr.“
3. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.
Hér stendur í 4. gr., Breyting á öðrum lögum — það verður náttúrlega breyting á allnokkrum. Vindum okkur í þetta, herra forseti:
„Við gildistöku laga þessara verða eftirfarandi breytingar á lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 40/2007:
a. 2. málsl. 7. gr. c laganna orðast svo: Enginn getur dvalið til langframa í hjúkrunarrými án undangengins mats færni- og heilsumatsnefndar á þörf fyrir slíka dvöl nema maki eða sambúðarmaki heimilismanns samkvæmt lögum um málefni aldraðra.
b. 2. málsl. 7. gr. d laganna orðast svo: Enginn getur dvalið til langframa í dvalarrými án undangengins mats færni- og heilsumatsnefndar á þörf fyrir slíka dvöl nema maki eða sambúðarmaki heimilismanns samkvæmt lögum um málefni aldraðra.“
Við erum einfaldlega að segja á íslensku — af því að ég hreinlega verð að viðurkenna það, herra forseti, að mér leiðist svo mjög mikið að þylja upp svona alls konar en stundum er það nauðsynlegt — að ef annar makinn er veikur og hefur þar af leiðandi þurft að ganga undir færni- og heilsumat og á rétt á því að dvelja á hjúkrunarheimili þá er í rauninni maki hans eða sambúðarmaki algerlega undanþeginn því að þurfa að gangast undir slíkt mat. Hann er líka, eins og þetta ber með sér, hugsanlega ekki einu sinni veikur að einu eða neinu leyti heldur vill hann fylgja ástvini sínum og fá að dvelja með honum á lokaæviskeiðinu.
Í greinargerð með frumvarpinu segir að það hafi verið lagt fram á 154. löggjafarþingi, 143. mál, en ekki náð fram að ganga. Þá bárust tvær umsagnir um frumvarpið, frá Mannréttindaskrifstofu Íslands og velferðarnefnd sveitarfélagsins Hornafjarðar. Mannréttindaskrifstofa Íslands lýsti yfir stuðningi við frumvarpið. Velferðarnefnd sveitarfélagsins Hornafjarðar lýsti einnig yfir stuðningi við meginmarkmið frumvarpsins en taldi ekki þörf á að ganga jafn langt og lagt var til í frumvarpinu hvað varðar sjálfkrafa rétt maka til sambúðar og rétt maka til búsetu eftir fráfall heimilismanns. Flutningsmenn frumvarpsins telja þó ekki tilefni til að gera breytingar á frumvarpinu hvað þessi atriði varðar og er því frumvarpið lagt fram að nýju óbreytt. Eiginlega er það vegna þess að ef t.d. sambúðarmaki hefur dvalið í allnokkuð langan tíma með maka sínum sem hefur fengið þetta færni- og heilsumat og réttinn á því að dvelja á hjúkrunarheimilinu, ef sambúðarmakinn eða makinn hefur dvalið langdvölum með maka sínum á slíku heimili og er í rauninni kominn í öruggt skjól sjálfur, hann eldist náttúrlega bara eftir því sem árin verða fleiri, þá hefur hann kannski ekki til neins annars að hverfa, enda býst ég við því að við færumst nú öll nær endalokunum eftir því sem árin færast yfir. Þannig að það er eiginlega galið ef viðkomandi, eftir kannski að hafa dvalið í fimm ár eða sjö ára eða meira, getur ekki fengið það algerlega skýrt og skorinort að hann sé öruggur, hann sé í öryggi, þessi maki, þessi sambúðarmaki — að hann muni ekki þurfa að fara eitt eða neitt heldur sé hann öruggur og fái að dvelja áfram eftir fráfall maka síns.
Við viljum öll fá að eldast með reisn. Við viljum njóta efri áranna í faðmi fjölskyldu, enda er friðhelgi fjölskyldunnar varin í 71. gr. stjórnarskrár. Því miður er fjölskyldusameining ekki tryggð í lögum um málefni eldra fólks. Réttur til dvalar á öldrunarstofnun er bundinn því skilyrði að viðkomandi hafi undirgengist færni- og heilsumat sem sýni fram á þörf hans fyrir dvöl í hjúkrunar- eða dvalarrými. Því gerist það iðulega þegar einstaklingur þarf heilsu sinnar vegna að leggjast inn á hjúkrunarheimili að hann verður viðskila við maka sinn.
Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um málefni aldraðra til að tryggja réttinn til sambúðar og dvalar á hjúkrunarrýmum. Flokkur fólksins vill aldrei sjá ástvinum stíað í sundur, aldrei nokkurn tíma. Þetta á algerlega að vera val þannig að ef sambúðarmaki eða maki vill fylgja ástvini sínum inn á hjúkrunarheimili þá eigum við að greiða götuna. Við eigum að sýna lágmarksvirðingu. Ég fæ aldrei nóg af því að segja að efri árin okkar eiga að vera gæðaár, ekki ár kvíða, ótta, vonleysis, einmanaleika og einangrunar. En því miður þá er það svo.
Við í Flokki fólksins munum halda áfram að berjast fyrir réttlætinu og eitt er víst, að með Flokki fólksins verður því réttlæti fullnægt. Áfram veginn til góðra verka. Við látum verkin tala. Ég vildi óska þess að við sæjum fleiri og miklu fleiri sýna viljann í verki á hinu háa Alþingi, en hingað vorum við kjörin til þess að sýna það og sanna fyrir fólkinu okkar að við værum hér til að vinna að hagsbótum fyrir okkur öll. Það gerir Flokkur fólksins.
