Stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana.
Herra forseti. Góðir landsmenn. Nú hefjum við síðasta þing stjórnarsamstarfs þessarar ríkisstjórnar. Við vitum ekki hvenær kosningar verða en við vitum að þessi stjórn mun ekki starfa áfram vegna þess að hún segir það sjálf. Fulltrúar stjórnarinnar þreytast ekki á að útskýra að það komi ekki til greina að þetta stjórnarsamstarf haldi áfram, hafa gert sér grein fyrir því að þetta sé feigðarflan en ætla að halda áfram í bili og sameinast um það eitt að verja stjórnina vantrausti, því að biðin þarf að halda áfram, vonin um að það verði einhver kraftaverk eða að eitthvað óvænt gerist sem bjargi þessari ríkisstjórn undan arfleifð sinni síðastliðin sjö ár.
Það hefur margt breyst á Íslandi í tíð þessarar ríkisstjórnar. Þegar hún lýkur störfum munu ríkisútgjöld líklega vera búin að aukast sem nemur tvöföldun. Þau verða í krónum talið orðin tvöfalt meiri en þegar þessi ríkisstjórn tók við. Auðvitað hefur fylgt því verðbólga, eins og allir hefðu getað gefið sér miðað við þessa stjórn efnahagsmála, þannig að fyrir vikið er raunaukningin þegar á hólminn er komið 40–50%. Það er óskiljanlegt að nokkur ríkisstjórn hafi náð að auka útgjöld ríkisins, skattgreiðenda, svo mikið en fái ekkert fyrir.
Hvað stendur eftir? Er heilbrigðiskerfið betra? Þau minna okkur reyndar reglulega á að það sé búið að eyða heilmiklum peningum í nýjan Landspítala, staflana við gamla miðbæinn sem ættu betur heima við höfnina í Rotterdam, en vonast til þess að á endanum takist að ljúka uppbyggingu þessa spítala þótt hún sé reyndar komin margfalt fram úr áætlun eins og allir gátu gefið sér. En um leið halda biðlistar áfram að lengjast, staðan á bráðamóttökunni, og enn er verið að senda fólk til útlanda í aðgerðir fyrir miklu meira en það myndi kosta að framkvæma þær hér.
Hver er staðan í menntamálum eftir þessi sjö ár og þessa gegndarlausu útgjaldaaukningu? Jú, Ísland er reyndar í toppsætinu, hugsanlega í heiminum, yfir mesta kostnaðinn við menntakerfið, a.m.k. á grunnskólastiginu, en í næstlægsta sæti í Evrópu þegar litið er á árangurinn. Vandi þessarar ríkisstjórnar er margþættur en hann felst ekki hvað síst í því að hún lítur ekki á innihald. Hún lítur ekki á skipulag. Hún lítur ekki á það hvað fæst fyrir peningana eða gerir nokkra tilraun til að bæta skipulag hlutanna, en afleiðingin er óhjákvæmilega verðbólga. Verðbólgan á Íslandi er líklega sú hæsta á Vesturlöndum núna. Á meðan aðrar þjóðir hafa náð tökum á ríkisútgjöldum og fyrir vikið verðbólgunni í meira mæli en þessi ríkisstjórn eftir Covid-faraldurinn, þá mynduðu aukaútgjöld þessarar stjórnar í Covid nýtt gólf í útgjöldum ríkissjóðs. Ofan á það gólf hefur verið byggt jafnt og þétt og útgjöldin aukin. Afleiðingarnar eru verðbólga og hærri vextir sem heimilin og fyrirtækin eru að sligast undan þessa dagana.
En hvorki þessi ríkisstjórn né að miklu leyti bankarnir hafa þann hvata sem þarf til þess að tekið sé á þessari þróun. Svokallaður verðtryggingarjöfnuður bankanna, sem var mikið rætt um fyrir u.þ.b. tíu árum síðan, er orðinn skakkari en hann hefur verið í líklega áratug. Bankarnir eru varðir fyrir verðbólgunni, græða jafnvel á henni. Ríkið telur sig græða á verðbólgunni. Nú er ég ekki að saka þessa ríkisstjórn um eitthvað sem hún hefur ekki sagt sjálf því að hún hefur fundið upp glænýjar kenningar í efnahagsmálum og hagfræði til að réttlæta þessi gegndarlausu útgjöld sem lítið fæst fyrir og útskýrt þannig að þetta sé allt í lagi af því að tekjur ríkissjóðs hafi vaxið svo mikið, meira en jafnvel fjármálaráðuneytið spáði fyrir um, ár eftir ár. En hvers vegna hafa þessar tekjur aukist svona mikið og umfram spár? Vegna þess að verðbólgan var alltaf meiri en menn gerðu ráð fyrir. Vörurnar urðu dýrari og ríkið fékk meiri tekjur af virðisaukaskatti og annarri skattlagningu. Þá hugsa menn sem svo og hafa útskýrt það þannig: Tekjurnar eru meiri en við gerðum ráð fyrir og þá getum við eytt enn þá meiru. Afleiðingin er sú að verðbólgan eykst aftur, tekjurnar aukast árið eftir og úr verður þessi skelfilegi vítahringur, hálfgerð vítisvél sem hefur haldið þessari stöðugu útgjaldaaukningu gangandi.
Þessi ríkisstjórn hefur reyndar líka afrekað það að fjölga innflytjendum eða auka hlutfall innflytjenda á Íslandi það mikið að það hefur tvöfaldast, rétt eins og ríkisútgjöldin, án þess að hugað sé að því að ef svona margir flytjast til landsins á svo skömmum tíma þurfi uppbyggingu og innviði. Þá er okkur sagt: Ja, þetta er nú að miklu leyti vinnuafl sem kemur hingað til að byggja íbúðir t.d. fyrir innflytjenda- og hælisleitendastrauminn. En um leið fá mörg hundruð áhugasamir iðnnemar árlega höfnun. Loksins þegar iðnnemarnir voru tilbúnir til að mæta í það iðnnám sem stjórnmálamenn höfðu kallað eftir árum saman fá þeir höfnun; auðveldara að flytja inn fólkið og viðhalda hringrás með þeim hætti.
Þessi ríkisstjórn mun ekki starfa mikið lengur. Hættan er sú að einhverjir flokkanna eða allir muni fyrst og fremst leita sér að nýjum samverkamönnum til að halda áfram nokkurn veginn með óbreytta stefnu. Það mun ekki gerast með Miðflokknum í ríkisstjórn. Þá geta menn treyst á breytt stjórnarfar og innleiðingu heilbrigðrar skynsemi á nýjan leik í íslenskum stjórnmálum. Það er rétt sem þessi ríkisstjórn heldur fram, þetta er allt að koma. Þetta er allt að koma, fyrst það eru að koma kosningar.
