staða verkfræði-, stærðfræði-, raunvísinda- og náttúruvísindanáms á háskólastigi.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að óska eftir þessari mikilvægu umræðu. Ég er sammála þingmanninum að menntakerfið er undirstaða nýsköpunar og verðmætasköpunar og forsenda þess að þjóðin geti tekist á við þær samfélagsbreytingar og öldrun þjóðarinnar, stafræna umbreytingu og annað sem við munum þurfa að glíma við. Þetta á auðvitað jafnt við um kennslu en líka rannsóknir og samfélagsþátttöku. Markmið okkar er auðvitað að fleiri útskrifist með háskólapróf, ekki síst úr tækni- og heilbrigðisgreinum. Það er líka mikilvægt skref í þá átt að ná þessu fyrrnefnda. Þetta er jafnframt í samræmi við áherslur stjórnvalda um að efla háframleiðnigreinar í útflutningi og fjölga verðmætum störfum á vinnumarkaði, ekki síst í hugverkageiranum sem er fjórða stóra útflutningsstoðin og sú sem hefur stækkað langmest síðustu ár.

Í nýjustu upplýsingum frá háskólunum um staðfesta innritun nemenda á haustönn 2025 kemur í ljós að staðan er eilítið betri en þær tölur sem hv. þingmaður vísaði í. Fækkunin er samt staðreynd og það er reyndar líka ástæða til að hafa miklar áhyggjur af fækkun nemenda í heilbrigðisgreinum. Þrátt fyrir að innrituðum nemendum í háskóla hafi fjölgað talsvert á síðustu fimm árum hefur nemendum í þessum tveimur greinum fækkað frá 2021. Hv. þingmaður spyr því eðlilega hvort og hvernig við ætlum að bregðast við. Ég get nefnt nokkur dæmi, líkt og til að mynda það að árið 2025, núna í ár, þá veitti ráðuneytið 100 millj. kr. styrk til stuðnings nemendum í STEM-greinum á háskólastigi og skiptist á milli háskólanna í hlutfalli við fjölda innritaðra í STEM-greinarnar. Þessu framlagi er ætlað að koma til móts við kostnað af námsráðgjöf við stuðningskennslu við nýnema í STEM-greinum en reynslan sýnir okkur að í þessum greinum er einstaklega mikil brottfallshækkun og þar er líka lægra endurkomuhlutfall í nám. Þá hefur ráðuneytið veitt fé til að þróa leiðir til að undirbúa framhaldsnemendur betur undir háskólanám í STEM-greinum og draga úr brottfalli, eins og hv. þingmaður kom inn á, og m.a. rétt að lyfta upp frábæru starfi SamSTEM-hópsins.

Þá erum við að skoða hvernig hægt er að skapa hvata fyrir háskólana til að leggja meiri áherslu á STEM-greinarnar. Það getum við einkum gert með endurskoðun á reiknilíkani háskóla. Við getum ekki farið beint inn og sagt rektorum fyrir verkum en við getum skapað hvata til að auka áherslu á þetta nám. Varðandi ívilnanir til einstakra greina, sem hv. þingmaður bendir réttilega á að eru heimilar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, þá krefst það bara mjög vandaðs undirbúnings vegna þess að hér er komið inn á spurninguna um meðalhóf og annað, hvernig á að velja hvaða nemendur fái niðurfelld námslán og slíkt. Við höfum verið að skoða hvernig er hægt að mæta sérstökum og erfiðum ástæðum þess að það hefur vantað mjög mikilvægar greinar á einstaka stöðum úti á landi. Þetta er flókið verkefni, svo ég segi það nú bara alveg eins og er. Við munum leggja áherslu á að á vekja áfram áhuga á þessum greinum þegar líður að umsóknarfresti háskóla eins og hefur verið gert undanfarin ár. En slík átök duga mjög skammt og rétt sem hv. þingmaður segir að það þarf að byrja miklu fyrr og það þarf að skapa áhugann strax í grunnskóla og í framhaldsskólum. Ein mjög mikilvæg aðgerð þar er að tryggja að á öllum skólastigum starfi kennarar sem hafa sérhæft sig í kennslu í STEM-greinum og það er misbrestur á því. Það er rétt að greina frá því svona rétt í lokin að við höfum ákveðið að ráðast í sértæka úttekt á kennaranámi til að ná betri árangri þarna.

Varðandi fjölgun erlendra sérfræðinga í STEM-greinum er auðvitað unnið að því að efla rannsóknarinnviði. Við erum að tryggja góða nýsköpunar- og rannsóknarinnviði fyrir þessa sérfræðinga. Varðandi ívilnanir þá auðvitað krefjast þær atbeina fleiri ráðherra, m.a. samflokksráðherra hv. þingmanns.