fjárlög 2025.

Herra forseti. Einu sinni átti þessi ríkisstjórn að tryggja stöðugleika; félagslegan stöðugleika, pólitískan stöðugleika og efnahagslegan stöðugleika. Þetta hefur nú gengið misvel. Efnahagslegi stöðugleikinn þetta kjörtímabil byrjaði á því að stýrivextir voru stöðugt að hækka og undanfarið ár hefur hann birst í því að stýrivextir hafa stöðugt verið jafnir og mjög háir. Þetta hefur kallað á viðbrögð í stjórnarliðinu, reyndar óvænt viðbrögð. Það er ekki endilega að sjá miklar breytingar frá fyrri fjárlögum í þessu frumvarpi hér til þess að bregðast beint við þessu ástandi heldur er verið að breyta römmuninni. Það er verið að kynna hlutina þannig að þeir líti aðeins betur út. Til dæmis er í kynningu ráðherra voða vinsælt orðið að flagga því hver staða verðbólgunnar sé án húsnæðisliðarins. Þetta lítur það miklu betur út af því að það er húsnæðisliðurinn sem er að keyra upp verðbólguna í landinu. Þó að það líti kannski betur út í línuritum ráðuneytisins þá breytir það ekki þeirri staðreynd að það eru háu stýrivextirnir sem eru í meira flútti við efra línuritið, sem ráðherrann vill tala fram hjá. Það eru háu stýrivextirnir sem valda því að húsnæðiskostnaður er farinn að sliga nánast meiri hluta landsmanna. Fjórar af hverjum tíu fjölskyldum í rannsókn Vörðu sem var kynnt í vor, ef ég man rétt, búa við íþyngjandi byrði húsnæðiskostnaðar.

Vaxtabyrði ungs fólks er eitthvað sem ráðherra minntist á í kynningu sinni hér í byrjun vikunnar sem eitthvað sem þyrfti að taka á en leiðin sem hann notaði til að sýna árangur var dálítið skrýtin af því að hún byggðist á einhverju sem aðrir áttu að gera. Það er ágætisglæra um það að ef áform gangi eftir þá séu bjartari tímar fram undan fyrir íslensk heimili. Hvernig lýsir það sér? Jú, fólk með eitthvert dæmigert 30 millj. kr. lán gæti upplifað það að greiðslubyrði lækki um 50.000 kr. á mánuði undir lok næsta árs. Þetta væri náttúrlega voðalega fínt fyrir fólk sem býr við íþyngjandi kostnað en þetta er háð því að vextir lækki. Þetta er ekki afleiðing af einhverju sem ríkisstjórnin ætlar að gera. Þetta er ekki afleiðing af einhverju sem er verið að gera í þessu frumvarpi. Nei, þetta er háð því að peningastefna Seðlabankans breyti einhverju.

Fyrri þrjá fjórðu hluta kjörtímabilsins var það Seðlabankinn sem bar ábyrgð á því að keyra niður þenslu og nú á Seðlabankinn aftur að bera ábyrgð á því að keyra niður vaxtakostnað. Staðan er náttúrlega sú að það er skortur á húsnæði sem veldur þrýstingnum á húsnæðislið verðbólgunnar. Það eru engin ný skref stigin í þessu frumvarpi til að breyta þeirri staðreynd. Það sem er gert nýtt í þessu frumvarpi varðandi húsnæðismálin er hluti af þeim árangri sem verkalýðshreyfingin náði í kjarasamningum í vor. Sá árangur er í rauninni björtustu tónarnir sem slegnir eru í þessu frumvarpi. Verkalýðshreyfingin náði fram hækkun barnabóta, gjaldfrjálsum skólamáltíðum, hækkun fæðingarorlofs, sérstökum vaxtastuðningi og hækkun húsnæðisbóta; 2,5 milljarðar sem á næsta ári er lagt til að renni til þess að draga úr húsnæðiskostnaði fólks. Þessir 2,5 milljarðar eru hins vegar það eina sem er nýtt í þessu frumvarpi varðandi húsnæðiskostnað og er bara plástur á núverandi kerfi.

Það sem við hljótum öll að sakna er sú forysta sem er verið að kalla eftir, sú pólitíska forysta að leiða saman alla helstu aðila til að ráðast fyrst í skjótvirkar lausnir eins og að draga verulega úr skammtímaleigu, byggja vönduð einingahús. Einingahúsin — ja, ég veit ekki hverju ég á að vonast eftir frá þessari ríkisstjórn sem fyrir ári talaði um það sem einhverja lausn á tímabundnum vanda Grindvíkinga og svo ári síðar hefur ekkert gerst. Spurning hvort fraktskipin hafi verið svona yfirlestuð síðustu misseri að það hafi ekki náðst að koma þessu til lands, en þegar búið er að taka til við skjótvirku lausnirnar þarf að horfa til lengri tíma, stórauka langtímaframboð og þar þarf allt að vera undir. Þess vegna skiptir máli að leiða saman ólíka þræði. Ríkið á að leggja til lóðir, hið opinbera á að taka beinan þátt í stórtækri uppbyggingu á húsnæði. Við þurfum bara að horfast í augu við það að markaðurinn hefur ekki náð að koma til móts við þann brest sem er til staðar. Sveitarfélög þurfa að flýta leyfisveitingum, það þarf stóraukna réttarvernd leigjenda. Svo þarf jákvæða hvata fyrir langtímaleigusamninga. Ef ríkisstjórnin neitar að horfast í augu við að það er hennar hlutverk að flétta saman þessa þræði þá er kannski bara komið gott.

Það er svo margt að ræða, herra forseti, og þessar tíu mínútur eru svo stuttar þannig að mig langar kannski að nefna tvö atriði í viðbót. Í fyrsta lagi er sú staðreynd að hér er lagt upp með áframhaldandi hallarekstur á ríkissjóði. Það er auðvitað skiljanlegt að það hafi þurft að grípa til hallareksturs til að takast á við ófyrirséð útgjöld í tengslum við Covid en á sama tíma var ríkisstjórnin ansi iðin við það sem hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson kallaði sína aðferðafræði, að lækka skatta án þess að tryggja tekjur öðruvísi. Þar erum við að tala um eitthvað á svipuðum skala og þann halla sem lagt er upp með hér. Þetta er ekki sérstaklega ábyrgt. Það er ekki ábyrgt að þrengja spennitreyjuna utan um ríkisfjármálin þannig að svigrúm til að takast á við áföll sé minna. Það er ekki ábyrgt að skammta svo lítið til samrekstursins að við séum hérna með fjárlagafrumvarp þar sem er lagt til að lækka útgjöld til heilsugæslunnar um 250 millj. kr. á sama tíma og ég held að allir sem við höfum nokkurn tímann hitt á síðustu árum geti sagt sömu söguna af því að það taki stundum einhverja ársfjórðunga að komast til læknis.

Það væri ábyrgt að líta á samfélagið og sjá hvar hægt er að sækja tekjur, hvar hægt er að draga úr þenslu án þess að það komi niður á lífsviðurværi fólks með lægri tekjur. Staðan er nefnilega sú að það er stór hópur fólks sem hefur það bara býsna gott og hefur verið að nota efnahagsástandið undanfarin ár til þess að koma ár sinni enn betur fyrir borð. Stór hluti þess húsnæðis sem byggt hefur verið á síðustu árum hefur verið keyptur af fólki sem átti húsnæði fyrir og fjölgaði þar með eignum. Það húsnæði er þá ekki að renna til ungra fyrstu kaupenda.

Við þurfum að skoða t.d. fjármagnstekjuskatt. Sú pólitíska stefna að það sé lægra skatthlutfall á tekjur af fjármagni en tekjur af vinnu er hönnun á lágskattakerfi fyrir ríka kjósendur. Er það ekki fólk sem vill frekar leggja eitthvað til samneyslunnar? Svo eru auðlindagjöld auðvitað sífellt þrætuepli en svo langar mig líka að nefna svar sem ég fékk frá ráðherra núna undir lok sumars varðandi auðlegðarskatt. Auðlegðarskatturinn sem var í gangi hér eftir hrun hefði skilað 37 milljörðum ef hann hefði verið við lýði í fyrra. (Forseti hringir.) Útfærslan á sínum tíma var ekki fullkomin (Forseti hringir.) en við sjáum þarna skalann og hópurinn sem þarna er undir — skattstofninn jókst um fjórðung á síðustu tveimur árum (Forseti hringir.) þannig að þar mætti líka sækja tekjur.