breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.
Virðulegur forseti. Það er loksins að maður fær tækifæri til að ræða hér forsendur fjárlaga fyrir næsta ár sem felast í því frumvarpi sem hér var lagt fram sem mál nr. 2 og er frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga og felur í sér heimildir til tekjuöflunar fyrir ríkissjóð, svokallaður bandormur. Það er auðvitað bagalegt, svo ég fái að nefna það hér í upphafi, formsins vegna, að þetta stóra og mikla mál, forsendur fjárlaga, sem varðar skatta og gjöld sem lögð eru á almenning, skuli koma hér í 2. umræðu eftir mikla vinnu í nefnd nokkrum dögum fyrir jól og eftir að fjárlögin hafa verið afgreidd úr 2. umræðu til 3. umræðu. Eftir allar þær miklu breytingartillögur sem voru afgreiddar á fjárlögum fyrir nokkrum dögum þá fyrst kemur þetta frumvarp til umfjöllunar. Því miður er það þannig að það er von á öðrum bandormi, eins og þeir eru kallaðir, til umræðu hér, ekki í dag og ekki á mánudaginn, mögulega aðeins síðar.
Það er bagalegt að hafa ekki getað rætt fjárlögin í meira samhengi við tekjuöflunarfrumvörpin. Fjárlögin eiga að taka mið af tekjufrumvörpunum en ekki öfugt. Það á ekki að afgreiða fjárlög og útgjöldin og afgreiða svo og ræða hvernig menn ætla að fjármagna útgjöldin sem því miður eru fyrirliggjandi í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár og mikil, vaxa mikið og langt umfram það sem hægt er að kalla sjálfbært. Því miður er það þannig að þessi ríkisstjórn bar ekki gæfu til þess að vinda ofan af útgjaldaaukningu sem hefur verið undanfarin ár heldur hjó bara í sama knérunn, lagði fram frumvarp sem var allt of útgjaldaþanið. Í meðförum þingsins gerðist það sem allir sem til þekkja vita að hætta er á að gerist, að það var aukið í útgjöldin í meðförum þingsins. Og ekki bara í fjárlagafrumvarpinu sjálfu heldur hafa verið afgreidd þingmál sem kalla á verulega aukningu ríkisútgjalda sem á endanum lendir á almenningi með sköttum og gjöldum. Ég hvet hæstv. ríkisstjórn til þess á næsta ári að koma málum þannig fyrir að við getum hér rætt yfirvegað og málefnalega og þingmenn fái almennilegan tíma til þess að ræða fyrst áform um tekjur ríkissjóðs og svo áform um útgjöldin, ekki öfugt.
Í þessum bandormi er af miklu að taka, eins og svo sem eðli þessa frumvarps jafnan er. Það þarf að veita lagaheimild fyrir því að leggja á ýmis gjöld. Sum eru fyrirsjáanleg og einhverjar hækkanir eru verðlagshækkanir, það þarf að stilla þær af nánast á hverju ári. Á það hefur verið bent hér, og ég ætla ekki að fara nánar út í það, en þær krónutöluhækkanir sem þetta frumvarp kveður á um eru umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans. Á það hefur verið bent sérstaklega í nefndaráliti minni hlutans af hálfu Miðflokksins; þetta er í rauninni langt umfram tilefni og svo sannarlega langt umfram væntingar sem við ættum öll að geta sammælst um að hafa til verðbólgu og verðlagshækkana á næsta ári. Ríkið virðist ætla að fara fram með vondu fordæmi, ef svo mætti segja, með þær hækkanir sem hér eru lagðar til. Það veit auðvitað ekki á gott inn í þennan vetur og næsta ár sem bent hefur verið á, af sérfræðingum sem starfa á þessum markaði við að greina hagsveiflur og annað, að verði svolítið kaldur í þessu og hvað hagkerfið allt saman varðar og því hefur verið spáð mikilli kælingu á mörkuðunum. Menn þurfa auðvitað að hafa það í huga að stuðla ekki að því eða auka ekki hættuna á því að sú kæling og sá samdráttur sem kannski einhverjir kalla eftir á einhverjum sviðum leiði ekki til stöðnunar sem gæti orðið langvarandi.
En það er tvennt sem ég vildi nefna hér í þessu varðandi þetta mál af öllum þessum fjölmörgu málum sem margir hafa verið að ræða hér. En ég er kannski eins og margir aðrir; það brenna kannski helst á mér þessar skattahækkanir. Annars vegar afnám heimildar hjóna eða sambúðarfólks, samskattaðra aðila, til að nýta ónýttan persónuafslátt á milli tekjuþrepa. Það er aðgerð sem ríkisstjórnin telur að hafi verið einhvers konar afsláttur til fjölskyldna og heimila í landinu, einhvers konar afsláttur af skatti, en gáir ekki að því að þessi heimild var sett á laggirnar þegar tekið var upp fjölþrepaskattkerfi. Hún er málefnaleg og í rauninni nauðsynleg ef menn ætla að hafa fjölþrepaskattkerfi, sem við hér á Íslandi höfum ekki alltaf haft og var tekið upp fyrir nokkrum árum, þá er mikilvægt, þegar menn heimila á annað borð samsköttun — og við gerum það svo sannarlega til að renna stoðum undir fjölskylduna. Við viljum efla fjölskylduna og við lítum á fjölskylduna sem eina heild, eina rekstrareiningu, í þessu samfélagi. Við verðum að veita fjölskyldum eins hagstæð rekstrarskilyrði, ef svo má að orði komast, og hægt er og a.m.k. ekki lakari en fyrirtækjum í landinu. Í því sambandi og með það að markmiði var þessi heimild veitt samsköttuðum aðilum til þess að nýta ónýttan persónuafslátt.
Þær aðstæður geta komið upp í lífi allra og ég hygg að kannski sé meiri hluti Íslendinga sem hefur búið við fjölþrepaskattkerfi, eða a.m.k. mjög margir, sem hefur nýtt þetta á einhverjum tímapunkti. Sjálf hef ég nýtt þetta á einhverjum tímapunkti í minni samsköttun með mínum manni, við höfum nýtt persónuafslátt hvors annars eftir atvikum. Þetta getur átt við um námsmenn, þetta getur átt við um ungt fólk sem er með ung börn og annað ákveður að dvelja heima eða þarf að gera það tímabundið. Þetta á við um fólk sem hefur ekki tök á að vera á vinnumarkaði, annað hjóna, af ýmsum ástæðum; vegna veikinda þess sjálfs, vegna veikinda barna eða vegna veikinda aldraðra skyldmenna. Fjölskyldur taka ábyrgð á sínum nánustu og oft er það með þeim hætti að það þarf auðvitað að veita öðrum umönnun tímabundið eða til lengri tíma. Það er mjög sorglegt ef stjórnvöld ætla að líta á það sem einhvern afslátt til fólks, rétt eins og ríkið eigi sjálfgefinn rétt til tekna til hlutdeildar af sjálfsaflafé fólks með þessum hætti.
Við leggjum á skatta af illri nauðsyn til að fjármagna tiltekin verkefni á hverjum tíma og við sammælumst um að gera það. Þeir skattar þurfa að vera hóflegir. Það þarf að gæta jafnræðis í þeim efnum og þeir þurfa að vera gagnsæir líka. Þegar menn tóku upp fjölþrepaskattkerfi var það til þess að flækja skattheimtuna sem slíka og það gerir hana líka ósanngjarna. Hún getur sett tvö heimili sem hafa jafnháar heimilistekjur í krónutölum í gerólíkar aðstæður eftir því hvernig þær tekjur skiptast á milli hjóna. Það er auðvitað ekki eðlilegt og þess vegna var þessi heimild tekin upp til að jafna þær aðstæður; til þess að ekki komi upp þær aðstæður að heimili sem hefur jafnmiklar tekjur og annað heimili, þó að annar aðilinn afli verulega miklu hærri tekna en hinn aðilinn afla þau saman til jafns á við hitt heimilið, beri hærri skattbyrði en það heimili þar sem atvinnutekjur eða heimilistekjurnar skiptast nokkuð jafnt á milli þeirra tveggja sem þeirra afla.
Hví skyldu stjórnvöld vilja refsa fjölskyldum með þeim hætti? Hví skyldum við vilja refsa þeim fjölskyldum þar sem annað hjóna sinnir láglaunastarfi? Hvers lags framkoma er þetta við fjölskyldur í landinu? Ég geri athugasemdir við þetta og hef gert við þetta athugasemdir á fyrri kjörtímabilum þegar reynt hefur verið að koma þessari breyttu skattheimtu í gegn ætíð á því fororði að þetta sé jafnréttismál, þetta sé til þess að hjálpa konum að komast út á vinnumarkaðinn. Það þarf ekki að hjálpa íslenskum konum að komast út á vinnumarkaðinn. Atvinnuþátttaka kvenna er, held ég, hvergi í heiminum meiri en á Íslandi. Það þarf ekki að aðstoða konur við það. Þær konur sem ákveða að vera heima eða þurfa að gera það af illri nauðsyn vegna þess ástands sem ég hef nefnt, til lengri eða skemmri tíma, og yfirleitt er það til skemmri tíma, þeim er enginn greiði gerður með þessari ofboðslega öfugsnúnu og misskildu jafnréttisbaráttu sem felst í þessum rökum.
Ég frábið mér þennan málflutning og ég frábið mér líka þann málflutning sem heyrist frá þessari ríkisstjórn sem hefur nú kannski öðrum þræði ekki flaggað þessum jafnréttisvinkli jafnmikið og fyrri ríkisstjórnir en núna er það miklu fremur það að þetta úrræði gagnist helst miðaldra karlmönnum á Seltjarnarnesi og í Garðabæ. Ekkert er fjær sanni. Svo er vísað í að það séu bara 2.000 manns, eða hvað það er, eins og tölurnar sýna í dag, sem nýta þetta. Þá ber að hafa í huga að þetta eru ekki alltaf sömu 2.000 manneskjurnar. Þær 2.000 manneskjur, eða hvað þær eru, á þessu ári verða ekki endilega þær sömu á næsta ári eða eftir fimm ár. Eins og ég nefndi í upphafi hefur þessi heimild verið nýtt af velflestum Íslendingum á einhverjum tímapunkti á starfsævinni. Þetta gagnast og þetta getur hjálpað, sérstaklega ungu fólki sem er að koma sér þaki yfir höfuðið og koma upp fjölskyldu. Það er vegið að þessu fólki og því er flaggað hér að þessi heimild kosti 2,5 milljarða, hún skili ríkissjóði 2,5 milljarði minna í ríkissjóð, og það er þess vegna sem verið er að fara í þetta, af því að fjárlögin eru útþanin. Á sama tíma vorum við hér í gærkvöldi að ræða eingreiðslu til aldraðra og öryrkja undir þeim formerkjum að það sé verið að lyfta lægsta fólkinu þar. En niðurstaðan er sú, eins og kom fram í umræðunni í gærkvöldi, að stærsti hluti þessarar eingreiðslu fer til aldraðra, ekki öryrkja eins og úrræðið var upphaflega ætlað, og stór hluti af úrræðinu fer til jafnvel stóreignafólks. Það var nefnt hér í ræðu, ekki af mér heldur af öðrum hv. þingmanni, að það eru meira að segja dæmi um það að eingreiðslan í fyrra hafi ratað til einstaklings með yfir 1 milljarð í eignastöðu. Viðkomandi fékk eingreiðslu upp á 70.000 kr.
Þetta úrræði á að kosta 2 milljarða. Á sama tíma er skrúfað fyrir þessa 2,5 milljarða sem lenda á fólki sem er á atvinnumarkaði sem er að renna stoðum undir og heldur uppi velferðarkerfinu hér, til þess að gefa því einhvern slaka og mæta ógagnsæju og oft ósanngjörnu fjölþrepaskattkerfi. Þetta er ríkisstjórnin í dag og ég held að hún felli heimildirnar til samsköttunar niður af illri nauðsyn vegna þess að fjárlögin eru svo þanin. Svigrúmið er ekkert hjá þessari ríkisstjórn til þess að gera það sem hún lofaði að gera ekki, þ.e. að hækka ekki skatta á venjulegt fólk. Þessi ríkisstjórn hefur ekki svigrúm til þess að standa við það loforð. Hún lofaði því að hækka ekki skatta á venjulegt fólk en hún er að gera það.
Afnám þessarar samsköttunarheimildar er eitt stórt mál í þessu sem ég vildi nefna. Hitt málið er stórfelld hækkun vörugjalda á bifreiðar. Hæstv. fjármálaráðherra — hvað á ég að segja til þess að ég noti ekki gífuryrði hér og reyni að hemja mig — sá ekki ástæðu til þess sjálfur að leggja fram frumvarp um það mál þannig að það fengi hér rækilega fulla þinglega meðferð við þrjár umræður. Þingheimur var ekki upplýstur um þetta í haust, um stórfellda skattahækkun á venjulegt fólk upp á 7,5 milljarða sem leggst á bílverð, á þarfasta þjóninn hjá heimilum og fyrirtækjum í landinu. 7,5 milljarðar eru breytingartillaga við þetta mál sem við erum að ræða hér nú og ef það er ekki einsdæmi þá er það að minnsta kosti fádæmi að í breytingartillögu við bandorm sé svo mikil skattahækkun sem sé lögð fram af meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Það er fáheyrt að hæstv. fjármálaráðherra standi ekki sjálfur með þessari tillögu, sem hann svo sannarlega á, held ég, hann hlýtur að bera ábyrgð á henni, og hafi ekki komið hér í haust með frumvarp um þessa hækkun vörugjalda á bifreiðar upp á 7,5 milljarða. Treysti hann sér ekki til þess? Mig skyldi ekki furða. Ég hefði ekki treyst mér til að koma sem fjármálaráðherra með skattahækkun af þessum toga á venjulegt fólk. Ég hefði ekki treyst mér til þess og ég hefði ekki haft geð í mér til að gera það, aldrei nokkurn tímann, en svo sannarlega ekki í því efnahagsástandi sem fram undan er hér á Íslandi og þegar litið er til þess að bifreiðaeigendur eru farnir að bera eina hæstu byrðarnar þegar kemur að sköttum og gjöldum.
Bifreiðaeigendur eru ofurskattlagðir. Af hverju skyldi það vera að bifreið sem kostar hér sex, sjö milljónir á Íslandi kosti kannski tvær, þrjár milljónir í nánast öllum öðrum löndum í heiminum? Af hverju er níðst svona á fjölskyldunum í landinu með þessum hætti, í landi eins og Íslandi þar sem blasir við öllum að það þurfa allir að eiga einhvern bíl? Sumir þurfa að nota lítinn bíl, komast af með lítinn bíl, aðrir þurfa stærri bíla. En allir þessir bílar, jafnvel minnstu sparneytnustu bílarnir, eru ofurskattlagðir og fólki er gert nánast ókleift að kaupa og reka þá. Af hverju? Jú, það þarf að fjármagna vegasamgöngur. Þeir þurfa sko að borga sem nota vegina, það er nýja viðkvæðið. Þeir þurfa að borga sem nota vegina, svona rétt eins og þeir sem ekki eiga bíla noti ekki vegina. Er ekki maturinn keyrður ofan í þá eins og alla aðra, þá fáu sem ekki eiga bíl eða nota bíla nokkurn tímann á ævinni? Þurfa þeir ekki að nota vegina líka? Þurfa gangandi vegfarendur ekki að nota vegina? Eiga gangandi vegfarendur kannski von á því að þurfa að fara að borga sérstaklega fyrir uppsetningu á gangbrautarljósum og hraðahindrunum? Er það kannski næsta mál? Mig skyldi ekki undra.
Þessi skattahækkun sem hér er boðuð, 7,5 milljarðar, er fullkomin fásinna. Það sem hefur síðan komið í ljós og hefur komið mér á óvart eru umsagnir sem hafa verið að berast um þetta mál sérstaklega, vörugjaldahækkunina, síðast umsögn hér frá Bílgreinasambandinu og Samtökum verslunar og þjónustu frá 7. desember, núna bara fyrir nokkrum dögum, með upplýsingum sem ég tel ótækt annað en að þingið fái tækifæri til að ræða og vega og meta hvort það sé rétt sem haldið er hér fram með afar vel rökstuddum hætti; að þessi vörugjöld, eins og þau hafa verið álögð, standist hreinlega ekki reglur EES-samningsins og ekki jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Mér finnast þetta alvarlegar upplýsingar sem hér koma fram og ég óska eftir því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd ræði og það verði skýrt hér sérstaklega hvað um er að ræða hér með þessum ábendingum.
