"Í skugga valdsins: #metoo".
Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir þessa umræðu sem við þekkjum öll úr fjölmiðlum undanfarinna vikna og er mjög þörf hér innan húss líka. Það er gott að notað sé fyrsta tækifærið eftir að þing kemur saman til að hefja máls á þessu.
Ég held að forseti Íslands hafi talað fyrir hönd allra sem hér sitja við setningu Alþingis þegar hann sagði að við værum öll djúpt snortin af þeirri umræðu sem átt hefði sér stað og þeim sögum sem streymt hafa fram frá konum sem geta sagt frá þessari meinsemd þar sem einhvers konar kynferðisbundin áreitni og í einhverjum tilfellum alvarlegt ofbeldi hefur átt sér stað. Þetta eru sögur kvenna úr ýmsum starfsstéttum, af ýmsum vettvangi, og eru stjórnmálin þar ekki undanskilin. Þetta hefur greinilega legið á mjög mörgum og er ástæðulaust að viðkomandi konur sitji einar með þessar sögur heldur eiga þær erindi við okkur öll.
Til mín er beint nokkrum spurningum sem ég ætla að reyna að svara á þeim stutta tíma sem mér gefst til þess. Hér er til að mynda spurt hvort umfang vandans hafi verið metið sérstaklega í íslensku samfélagi. Ég get svarað því fljótt: Nei, það hefur ekki verið metið heildstætt. Ég er ekki viss um að hægt sé að meta þennan vanda með fullri vissu. En sú umræða sem átt hefur sér stað opnar augu okkar fyrir því að vandinn er mikill og í sumum tilvikum djúpstæður og af ýmsum toga. Við höfum þó einhver tæki til að meta þennan vanda og ætla ég að koma að því rétt á eftir.
Ég er líka spurð hvort einhver endurskoðun á íslensku lagaumhverfi sé í gangi til að tryggja réttindi þeirra sem tilkynna brot eða kynferðislega áreitni, að ekki sé talað um ofbeldi, á vinnustað. Þeirri spurningu hefði kannski verið réttara að beina til velferðarráðherra því að löggjöf um vinnustaði heyrir undir velferðarráðherra. Ég vil þó benda á að lög um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, kveða á um setningu reglugerðar af hálfu ráðherra að fenginni umsögn stjórnar Vinnueftirlitsins um hvaða kröfur skuli uppfylla varðandi skipulag, tilhögun og framkvæmd vinnu svo sem aðgerðir gegn einelti. Þessi reglugerð hefur verið sett og var nýlega endurskoðun, fyrir tveimur árum. Þetta er reglugerð nr. 1009/2015. Þar er til dæmis skýrt kveðið á um að atvinnurekanda beri skylda til að láta einelti, kynferðislega áreitni og kynbundna áreitni og ofbeldi á vinnustað ekki viðgangast á sínum vinnustað. Ég vil benda á að sú lagasetning er til staðar.
Ég vona að allir hér inni þekki þá vinnu sem átt hefur sér stað núna síðastliðið ár í dómsmálaráðuneytinu og varðar meðferð kynferðisbrota innan réttarvörslukerfisins. Þar erum við bara að horfa til lagabrota, brota á almennum hegningarlögum. En aðgerðaáætlun um meðferð þessara kynferðisbrota liggur núna fyrir og hefur ríkisstjórnin samþykkt að hrinda öllum þeim aðgerðum sem þar eru kynntar í framkvæmd og eru allar aðgerðirnar þar að fullu fjármagnaðar. Sumum þessara aðgerða hefur reyndar þegar verið hrint í framkvæmd. Aðrar aðgerðir munu líta dagsins ljós núna á næstunni og svo eru ýmsar tillögur um aðgerðir sem tekur lengri tíma að innleiða, en farið verður í það mál og þær undirbúnar.
Ég nefni það hér, með leyfi hæstv. forsætisráðherra, að hún lagði fram í dag minnisblað í ríkisstjórn um stefnu og áætlun Stjórnarráðsins gegn einelti, kynferðislegri áreitni, kynbundinni áreitni, ofbeldi og annarri ótilhlýðilegri háttsemi. Það er ánægjulegt að fá tækifæri til að nefna það hér. Þar lagði hæstv. forsætisráðherra fram þá stefnu og áætlun sem ráðuneytisstjórar allra ráðuneyta samþykktu snemma á þessu ári. Þann 30. mars 2017 voru samþykktar reglur og lagði forsætisráðherra það fyrir ríkisstjórn með þeim orðum að allir ráðherrar í Stjórnarráði Íslands hvettu til kynningar og fræðslu um gildandi stefnu og áætlun félags- og jafnréttismálaráðherra gegn einelti og kynferðislegri áreitni, sem gilti fyrir öll ráðuneytin. Jafnframt var lagt til að allir ráðherrar hvettu til þess að gerðar yrðu kannanir á hugsanlegum tilvikum kynferðislegrar áreitni að jafnaði árlega í viðkomandi ráðuneyti (Forseti hringir.) og að unnið yrði úr niðurstöðum þeirra. Það er einn liður í því að reyna að meta umfang þessa vanda.
