nýting og vistfræðileg þýðing loðnustofnsins 2000 - 2019, munnleg skýrsla sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að þakka, eins og fleiri, fyrir skýrslubeiðnina og ekki síður fyrir ljómandi skýrslu. Það er margt sem er áhugavert og margt sem skýrslan undirstrikar sem við vitum en erum kannski ekki endilega að einblína á að leysa sem skyldi hverju sinni. Það er auðvitað reiðarslag fyrir okkur Íslendinga þegar útlit er fyrir loðnubrest aftur. Það held ég að hafi aldrei gerst tvö ár í röð á síðari árum. En ég vil þó geta þess að ég vil halda í bjartsýnina. 2017 fannst lítil loðna fram yfir mánaðamótin janúar/febrúar en síðan kom hún upp úr miðjum febrúar og varð m.a. til þess að hið langvarandi sjómannaverkfall leystist. Það var alla vega mikilvæg breyta inn í það erfiða verkfall allt saman. Loðnan kom og hún kom í verulegum mæli þá og hafði mikla þýðingu fyrir þjóðarbúið, um 18 milljarða, ef mig minnir rétt, í útflutningstekjum m.a. Þannig að þetta er stórmál sem við erum að ræða hér ef við stöndum frammi fyrir því, við Íslendingar, að það verði kannski loðnubrestur núna og hugsanlega um einhvern tíma næstu árin.

Þegar maður rennir í gegnum skýrsluna er hún fyrst og fremst fræðileg. Mér finnst það gagnlegt og vil hrósa ráðherra fyrir að taka mjög fræðilega á málum og hafa leitað til okkar bestu sérfræðinga varðandi hvalarannsóknir, varðandi lífríki sjávar. Ég held að það innlegg skipti máli inn í uppbyggilega umræðu til skemmri og lengri tíma, hvort sem við erum að ræða rannsóknir á loðnustofni eða öðrum fiskstofnum í kringum Ísland. Hv. þm. Bjarni Jónsson nefndi svar fyrir tæpum þremur árum eða rúmum tveimur árum um hvort Hafrannsóknastofnun hafi verið og sé nægilega fjármögnuð. Ég finn til að vissu leyti með ráðherra, það er ekki verið að setja nóg í hafrannsóknir. Það er ekki verið að halda nægilega vel utan um Hafrannsóknastofnun þegar kemur að fjármagni af því að kröfurnar til okkar sem forysturíkis í sjávarútvegi eru miklar. Það er litið til okkar og hefur ávallt verið litið til okkar á síðustu 20–30 árum þegar kemur að rannsóknum og sjálfbærri nýtingu, hvort sem það er fisktegund í sjónum eða aðrir þættir í lífríkinu. Þetta er því gömul saga og ný og ég held að ég hafi ekki hitt þann sjávarútvegsráðherra sem er sáttur við það fjármagn sem er sett í Hafrannsóknastofnun.

Það er vissulega fagnaðarefni að við erum að fara að fá, vonandi innan þriggja ára, helst tveggja, nýtt hafrannsóknaskip. Það mun skipta miklu máli. Þá þýðir það líka að við verðum að láta fjármagn fylgja rekstri nýs skip. Það getur haft gríðarlega mikla þýðingu fyrir okkur og sjávarútveginn í heild sinni. Það eru ein skilaboðin, að halda betur utan um Hafrannsóknastofnun. Ég vara við því sem stundum vill verða, út af hinum og þessum hagsmunum, að menn leggi lykkju á leið sína og noti tækifærið og hnýti í Hafró því að niðurstöður eru þeim ekki þóknanlegar eða leiðsögn, hvort sem það er í sjávarútvegi eða fiskeldi, er þeim ekki þóknanleg. Ég vara við því. Það eru gríðarlegir hagsmunir fyrir okkur Íslendinga að Hafró standi sjálfstæð og hljóti stuðning allra til að sinna því merkilega verkefni sem henni er falið hverju sinni.

Síðan er hitt sem mér finnst líka skipta miklu máli, það sem þessi skýrsla segir okkur varðandi stóru myndina. Hún er sú að við þurfum að vera á tánum og við þurfum að taka öll þau merki sem eru og tengjast m.a. hlýnun sjávar þegar kemur að umhverfismálum. Þessi skýrsla finnst mér líka vera brýning til okkar að gera enn betur í umhverfismálum, til að gera enn betur þegar kemur að umræðu og ákvörðunum varðandi hlýnun sjávar og umhverfismálin og loftslagsbreytingar almennt. Þetta hefur áhrif á okkur og grundvallaratvinnuveg okkar og þess vegna megum við hvergi slaka á þeirri kló og þeim kröfum sem við gerum til okkar sem ríkis er bindur lífsgæði sín við auðlindanýtingu.

Það hefur verið rætt hvort eigi að vera einhverjar sértækar aðgerðir ef þetta brestur. Ég hef ekki endilega verið hlynnt því og er ekki hlynnt því. Ég vil miklu frekar skoða almennar aðgerðir í þá veru að styrkja innviði en við sjáum að það voru 8.000 manns án atvinnu núna í desember á Íslandi. Það er meira en hefur verið nokkurn tíma síðan árið 2013. Það þýðir að við þurfum, og ekki síst núna vegna slaka í efnahagslífinu, slaka í hagkerfinu, að ráðast í innviðafjárfestingar. Það er það sem við þurfum að gera, reyna að horfa áfram á stóru myndina, fara í innviðafjárfestingar þar sem við byggjum upp dreifikerfi raforku, förum í vegagerð eða fleiri þá þætti sem kalla á uppbyggingu innviða.

Ég vil líka benda á, og geri það eðlilega í tengslum við þetta, þá leið sem við í Viðreisn höfum iðulega bent á varðandi stjórn í sjávarútvegi. Það er ekkert launungarmál að við höfum sagt að það eigi að setja aflaheimildir á markað og m.a. að nota það andvirði sem fæst í gegnum markaðsleiðina til þess að fara í innviðauppbyggingu á þeim svæðum þaðan sem aflinn kemur, á þeim sjávarsvæðum sem sinna fiskveiðum. Ég held einmitt að sú leið myndi stuðla að því að svæði sem eru að fara halloka vegna hugsanlegs loðnubrests myndu standa sterkari eftir.

Við vitum það líka að loðnubresturinn mun hafa einna mestu þýðingu þar sem stærstu loðnuvinnslurnar eru, úti í Vestmannaeyjum. Ég held að það hefði verið ágætt ef auðlindagjaldið í gegnum markaðsleið, og þó að menn segðu einfaldlega auðlindagjaldið, myndi renna inn í sjávarþorpin, sjávarbæina okkar. Það myndi hafa mikla þýðingu fyrir sveitarfélögin til að byggja upp. Mér skilst að búið sé að skila tillögum til hæstv. ráðherra, eitthvað í svipuðum dúr og var gert á sínum tíma fyrir tæpum þremur árum, þ.e. breytingar á byggðakvóta og þeim 5,6% sem eru veitt í gegnum byggðakvóta, í gegnum línuívilnun, strandveiðar o.s.frv. Þar held ég að skipti miklu máli að við höfum þor til að fara í það að styrkja sveitarfélögin, veita þeim meira sjálfræði og sjálfdæmi um það hvernig þau úthluta byggðakvótum þannig að það sé þeirra að meta, eins og ég hef nefnt áður í þessum stól. Þegar við ræddum þessar hugmyndir á sínum tíma sagði til að mynda Súðavík: Við höfum í rauninni ekki mikið við byggðakvótann að gera en andvirðið myndi fara í það að byggja upp ferðaþjónustu. Hana eru þau að einblína á og ég held að við eigum að veita sveitarfélögunum aukið sjálfdæmi í gegnum þá miklu fjármuni sem eru í sjávarútveginum. Það er hægt að gera með þeim tillögum sem við í Viðreisn höfum bent á og lagt fram tillögur um.

Það er reiðarslag að horfa upp á að það er ekki nægileg loðnugengd. Ég bind þó, eins og ég sagði áðan, enn vonir við að úr rætist. Við höfum enn þá þrjár, fjórar vikur af tíma til að fá þessa mælingar betri og ég vona innilega að af verði því að þetta hefur þýðingu fyrir sjómenn, þetta hefur þýðingu fyrir landverkafólk. Þetta hefur þýðingu fyrir sveitarfélögin öll sem hafa byggt m.a. (Forseti hringir.) afkomu sína að hluta til á loðnuvinnslunni og þess vegna er þetta alvarlegt mál sem við á þingi verðum að fylgja eftir.