fjáraukalög 2017.
Herra forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga 2017. Eins og ég skildi hæstv. ráðherra áðan í svari hans við fyrirspurnum þingmanna fannst mér eins og hann nálgaðist þetta eins og það væri bara spurning hvernig við bókuðum einfaldlega útgjöld ríkisins. Það er auðvitað alls ekki tilfellið. Hér hafa verið sett ný lög um opinber fjármál sem áttu að gerbreyta þessu vinnulagi. Þess vegna veldur það vonbrigðum að ekki sé staðið betur að verki en raun ber vitni.
Þetta snýst ekki um að bóka eitthvað á þessu ári í stað þess næsta. Fjáraukalög áttu eðli máls samkvæmt að mæta tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum. Síðan væri hægt að bregðast við þeim óvæntu útgjöldum með millifærslu annars vegar eða nýta varasjóði. Svo fáum við fjáraukalagafrumvarp núna upp á 25 milljarða. Það snýst ekkert um hvort verkefnin séu góð eða hvort við styðjum að settur sé meiri peningur til öryrkja eða í lyfjamál. Þessi umræða snýst ekki um það. Hún snýst um að hér var ákveðið að breyta meðferð opinberra fjármála á góðan máta. Við vorum að taka framfaraskref að mínu mati. Ég held að lögin um meðferð opinberra fjármála séu góð lög. En við þurfum að fara eftir þeim.
Ég skildi ráðherrann einnig svo áðan að hann gæfi til kynna að sá tími myndi koma að við notuðum minna af fjáraukalögum og meira varasjóðina. En sá tími er núna. Lögin eru í gildi og við eigum að fara eftir þeim í dag, ekki í framtíðinni. Ég geri almennar athugasemdir við þessa nálgun ráðherrans, hafi ég skilið hann rétt. Hún er alls ekki í þeim anda sem lögin kalla á. Ég veit að hann er alveg sammála því. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðherra vilji starfa í anda þessara laga sem við eigum að starfa eftir. En þá værum við ekki að sjá 25 milljarða fjáraukalög. Það blasir við.
Við sjáum að Ríkisendurskoðun hefur bent á eftirfarandi í skýrslu til Alþingis, með leyfi forseta:
„Einn megintilgangur laga um opinber fjármál, nr. 123/2015, var að stuðla að meiri fastheldni við fjárhagsáætlanir ríkisins og forðast þannig breytingar á settum fjárlögum. Skyldi m.a. ná þessu markmiði með bættri áætlanagerð um fjármál hins opinbera og auknum sveigjanleika við framkvæmd fjárlaga, svo sem með fækkun fjárlagaliða, auknum möguleikum á tilfærslum milli fjárlagaliða og meiri notkun varasjóða.“
Mér finnst við ekki vera að fara eftir þessum tilmælum Ríkisendurskoðunar og í rauninni langt í frá.
Mig langar aðeins að skauta yfir nokkur atriði sem koma manni talsvert á óvart að sé að finna í þessu frumvarpi. Við skulum fletta á blaðsíðu tvö. Hér er gert ráð fyrir tæplega 100 millj. kr. framlagi til að mæta stofnkostnaði við að koma Landsrétti á fót. Þetta lá alveg fyrir. Hundrað milljónir er ekki lítil fjárhæð. Þetta er ekki einhver ófyrirséður kostnaður, þetta eru 100 milljónir í Landsrétt sem við ákváðum hér á þingi að yrði stofnaður. Þetta er svona klassískur liður sem ætti bara að vera á fjárlögum, vera hluti af alvöru, faglegri áætlunargerð.
Númer tvö. Dómstólasýslan. Við vorum ekkert að uppgötva hana í dag. Bæta á við þar um 7 milljónum til að mæta þeim undirbúningskostnaði.
Höldum áfram. Trúmálin. Verið er að bæta hér í, í fjáraukalögum, 550 millj. kr. framlagi til þjóðkirkjunnar vegna samnings ríkis og kirkju. Vísað er í samkomulag frá 1997, sem mig minnir að Björn Bjarnason hafi staðið að. Þar á undan gerðum við samning við kirkjuna, ég held árið 1903, um hvernig ætti að fara með kirkjujarðir. Á móti myndi ríkið greiða laun presta. Hér er ekki neinn nýr veruleiki á ferðinni. Samt er kallað eftir 550 millj. kr. fjárframlagi í gegnum fjáraukalög. Svona hlutir eiga einfaldlega heima í fjárlögum. Fjáraukalög eru fyrir eitthvað ófyrirséð, tímabundið. Þetta er það ekki.
Höldum áfram. Rúmlega 35 millj. kr. framlag er vegna hækkunar aðildargjalda Frontex, landamærastofnunar Evrópu, sem ekki náðist að bregðast við í gildandi fjárlögum. Þetta gerist eiginlega ekki skýrara. Þessi liður á að sjálfsögðu heima á fjárlögum. Hér er beinlínis verið að vísa í að ekki náðist að setja þennan lið inn í fjárlög; setjum það bara í fjáraukalög. Það bara má ekki. Það má ekki hugsa þetta svona.
Höldum aðeins áfram. Samgöngumál. Samgöngumál eru eitt mest rædda mál á þinginu. Hér erum við að kalla eftir heimild til að setja 1.200 milljónir í viðbótarframlag til brýnna framkvæmda. Mörg af þessum verkefnum eru brýn og góð, þetta snýst bara ekkert um það. Þetta snýst um að fara eftir þeim lögum sem við höfum sjálf sett okkur. EuroRap er búið að meta hættulega vegi á Íslandi. Það á ekki að koma neitt á óvart að peninga vanti í samgöngumál á Íslandi. Við eigum ekki að fjármagna það í gegnum fjáraukalög. Þetta er ekki spurning um deilur um keisarans skegg, það skiptir miklu máli að við gerum þetta rétt og löglega.
Tæplega 80 millj. kr. framlag er til að mæta kostnaði við framkvæmdir við vita og hafnir. Er hæstv. ráðherra virkilega að reyna að sannfæra okkur um að þetta sé óvæntur kostnaður, ófyrirséður? Að setja tæplega 80 milljónir til að bæta í framkvæmdir við vita og hafnir? Hæstv. ráðherra, ég óska þess að ráðherra setji þetta einfaldlega í fjárlagafrumvarpið og við ræðum það á þeim vettvangi en ekki undir liðnum fjáraukalög.
Rúmlega 60 milljónir í viðaukasamning við Farice. Aftur, fjárlögin kalla á svona útgjöld, ekki fjáraukalög.
665 milljónir til sauðfjárbænda til að bregðast við þeim vanda. Af hverju er þetta ekki sett í fjárlög? Við höfum líka mjög myndarlegan búvörusamning upp á rúmlega 14 milljarða sem er með endurskoðunarákvæðum og öðru slíku, búvörusamning sem gildir í tíu ár. Hér er verið að setja tæplega 700 millj. kr. viðbótarframlag til að mæta þeim erfiðleikum sem bændur glíma við. Það eru tíu dagar eftir af árinu. Af hverju setjum við þetta ekki í fjárlagafrumvarpið sem við erum einmitt að ræða í þessum töluðu orðum?
Höldum aðeins áfram. Tæplega 60 milljónir til aukinnar landvörslu hjá Vatnajökulsþjóðgarði. Umhverfisráðuneytið hefur ekki heimild að mínu mati til að kalla eftir aukinni landvörslu nema að hafa fjárveitingar til þess. Hér er verið að fá fjárveitingu eftir á. Ef hæstv. umhverfisráðherra vill auka landvörslu þarf hann að gera það á réttan hátt, fá fjárveitingu af fjárlögum. Fjárveitingavaldið liggur ekki hjá ráðherranum, það liggur í þessum sal, hjá alþingismönnum. Sömuleiðis er verið að tala um 100 milljónir til aukinnar landvörslu hjá Umhverfisstofnun. Þetta er bara vond stjórnsýsla, vond nálgun sem við ákváðum árið 2015 að yfirgefa, að starfa ekki svona. En við sjáum það núna árið 2017 enn og aftur.
Harpa, 243 milljónir. Vandi Hörpu er því miður ekki nýr. Aftur á að fara að redda þeim vanda eða gera tilraun til að bjarga Hörpu með þessum hætti í gegnum fjáraukalögin. 60 milljóna tímabundið framlag til Hólaskóla, sem ég man nú eftirminnilega að hafi verið í vandræðum. Af hverju leysum við ekki þennan vanda í gegnum fjárlögin? Af hverju grípum við til þess ráðs að nota fjáraukalögin?
30 milljónir vegna máltækniverkefnis. Þetta er nýtt verkefni. Setjum það þá á fjárlög. Þetta á ekki heima í fjáraukalögum. Eða við getum beitt varasjóðum ef einhver af þessum verkefnum uppfylla þau skilyrði.
110 milljónir til að mæta alvarlegri myglu á Landspítalanum. Það er eðli máls samkvæmt að mygla tekur tíma að myndast. En aftur, jú, setjum pening í Landspítalann. Ég hef ítrekað komið í þennan ræðustól og kallað eftir auknum fjármunum til hans. En við gerum það ekki með þessum hætti, að nota fjáraukalög, fara bakdyramegin sem er alls ekki hugsunin með þeim lögum sem við eigum að starfa eftir.
Herra forseti. Ég get svo sem nefnt endalaus dæmi. Jú, lyfjamálin. Hæstv. ráðherra nefndi þau. Að sjálfsögðu vil ég að fólk fái góð lyf.e Ég vil að hið opinbera standi straum af þeim kostnaði. En við þurfum líka að gera þá kröfu til ráðuneyta að áætlanir standist, það þarf að gera raunhæfar áætlanir. Þetta eru ekki litlir peningar sem við erum að tala um hér, 3 milljarða sýnist mér. Þetta er ekki eitthvað ófyrirséð, óvænt. Þetta er alvarleg vanáætlun á þörfinni. Ég átta mig auðvitað á að það getur verið erfitt að meta þörfina, eins og í lyfjamálum. Ég er alveg sanngjarn í því. En þegar tölurnar eru svona stórar er þetta einfaldlega bara vond stjórnsýsla og slæm áætlunargerð.
Hvað varðar öryrkjana er kallað eftir 2.200 milljónum til að hækka fjárheimild til málaflokksins í samræmi við uppfærða spá Tryggingastofnunar. Menn vita nokkuð hvernig þróunin er. Öryrkjum hefur fjölgað undanfarin ár, en 2.200 milljónir, það er langt frá einhverri hefðbundinni skekkju í áætlunargerð. Það er eitthvað meiri háttar að áætlunargerð hjá hinu opinbera ef þetta á að vera reglan. Ég veit og vona að hæstv. ráðherra sé mér einfaldlega sammála að við þurfum að standa miklu betur að verki.
Ég held að þingheimur hafi kannski séð, ég vona það, að frumvarpið er meingallað og alls ekki í þeim anda sem lögin kalla eftir, er ekki í samræmi við lögin. Ég skal bara fullyrða það, fjáraukalögin eru ekki hugsuð svona. Þau voru notuð svona, oft misnotuð eins og þingheimur þekkir. En með nýju lögunum áttum við ekki að sjá 25 milljarða kr. fjáraukalög. Fjáraukalögin áttu að vera undantekning. Þess vegna eru það svo mikil vonbrigði að hæstv. ráðherra, sem ég hef mikið álit á, skuli bera þetta frumvarp á borð því að þetta er ekki það sem lögin kalla á.
Að lokum langar mig aðeins að fara aftur í heimildarákvæðin sem ég spurði hæstv. ráðherra í stuttu andsvari um áðan. Ég ræddi aðeins um að hér væri óskað eftir heimild til að ganga til samninga við Mosfellsbæ um að bærinn greiði samningsvexti í staðinn fyrir dráttarvexti. Mosfellsbær tapar málinu gegn ríkinu, hæstv. ráðherra segir að það sé sanngirnismál að rukka þá bara um samningsvexti, sem ég kalla aftur eftir hversu háir verða, það skiptir miklu máli, sanngirnismál að gefa Mosfellsbæ afslátt af samningi, krefjast ekki dráttarvaxta. En þetta er ekki í samræmi við það sem ríkið krafðist í málinu sjálfu. Ríkið krafðist dráttarvaxta og vann það. Þess vegna skil ég ekki þetta misræmi sem hæstv. fjármálaráðherra ber hér á borð.
Sömuleiðis varðandi Bláskógabyggð. Af hverju má ekki reyna á það? Nú veit ég að á tyllidögum talar hæstv. fjármálaráðherra um að hann sé talsmaður frjálsrar samkeppni. Af hverju má ekki setja þessar eignir einfaldlega á frjálsan markað og athuga hvort við fáum betri tilboð? Það eru fjölmargir aðilar sem leita sér tækifæra í aukinni þjónustu við ferðamenn og heimamenn. Af hverju á einfaldlega að ganga til samninga við einungis einn aðila? Hér er ég að hugsa um hagsmuni ríkiskassans. Ég velti fyrir mér af hverju við erum að fara hugsanlega að samþykkja þessa heimild með þessum hætti.
Ég veit að hæstv. ráðherrann gat ekki svarað í stuttu andsvari áðan, en mig langar aðeins að spyrja varðandi þessi lóðaskipti við flugvöllinn. Telur hæstv. ráðherra að ríkið skuli eignast lóð innan flugvallargirðingarinnar til að það sé einhvers konar vísbending um að flugvöllurinn eigi að vera til lengri tíma innan Vatnsmýrar? Eða tengir hann það ekki með neinum hætti þeirri umræðu? Það er ágætt að fá bara stutta vangaveltu ráðherrans hvað þetta varðar.
Ég læt þetta duga, hæstv. forseti, og vona að hæstv. ráðherra geti gefið mér einhver svör við megininntaki ræðu minnar.
