aðbúnaður og velferð svína.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Áslaugar Baldursdóttur fyrir frumkvæðið að því að biðja um þessa skýrslu sem við erum að ræða hér. Í forgrunni er þar auðvitað dýravelferðarlöggjöf, lög og reglugerð, um lágmarkskröfur varðandi aðbúnað dýra. Markmiðið þar er að koma fram við dýr af virðingu og án ónauðsynlegs sársauka og vanlíðanar fyrir þau, enda er það samfélagslega viðurkennt í okkar heimshluta að dýr eigi rétt á því eins og okkur sem berum ábyrgðina er framast unnt. Það er mikilvægt að við reynum að nálgast mál sem þessi af yfirvegun og byggjum umræðuna á staðreyndum, mál sem geta vakið upp miklar tilfinningar hjá okkur enda fylgir því siðferðileg ábyrgð að umgangast dýr sem við berum ábyrgð á.
Skýrslan dregur upp tvíþætta mynd. Annars vegar er ljóst að hér á landi er til staðar skýrt regluverk og skýr ábyrgðarkeðja varðandi eftirlit. Hins vegar dregur skýrslan fram ákveðna hnökra á framkvæmdinni. Aðlögun að kröfum hefur tekið lengri tíma en ætlað var. Undanþágur og frestir hafa verið veittir. Athugasemdir hafa komið fram í eftirliti. Eins og kemur fram í skýrslunni hefur það tekið framleiðendur lengri tíma en áætlað var að aðlaga rekstur að lögum og reglum. Þar hljótum við að spyrja okkur að því hvað veldur. Vonandi erum við öll sammála um þá siðferðilegu ábyrgð sem ábyrgðaraðilar dýranna bera. Við þekkjum það að íslenskur landbúnaður er einstakur á heimsmælikvarða þegar kemur að ákveðnum þáttum, m.a. varðandi notkun sýklalyfja og þverpólitíska samstöðu um að vernda þá sérstöðu.
Virðulegi forseti. Eitt umdeildasta atriðið sem fjallað er um í skýrslunni er halaklipping svína. Í skýrslunni kemur fram að halabit sé útbreitt vandamál í svínarækt á Íslandi en bættur aðbúnaður á svínabúum er sagður vera forsenda fyrir minni þörf á halaklippingum. Samkvæmt regluverki á halaklipping ekki að vera almenn og útbreidd venja. Hún er aðeins heimil ef aðrar úrbætur, svo sem bættur aðbúnaður, rými og umhverfisörvun hafa ekki dugað til að koma í veg fyrir halabit. Þarna er um að ræða fyrirbyggjandi aðgerð gegn alvarlegum meiðslum sem geta valdið sársauka, sýkingum og jafnvel dauða. Viðfangsefnið er þannig flókið á siðferðilegan mælikvarða.
Halaklipping er í sjálfu sér inngrip og velferðarvandi. Hún veldur sársauka og felur í sér varanlega breytingu á dýrinu. Á sama tíma er hún réttlætt með því að hún komi í veg fyrir meiri og langvarandi þjáningar þegar halabit verður útbreitt vandamál, sem það virðist vera samkvæmt þessari skýrslu. Þar sem við höfum sett okkur reglur að evrópskri fyrirmynd um að halaklipping verði sannarlega undantekning en ekki regla hljótum við að spyrja okkur að því hvort umhverfið hér styðji við þá reglu. Spurningin sem við verðum að velta fyrir okkur er ekki aðeins hvort heimildin sé til staðar heldur hvort kerfið í heild sinni styðji við það markmið að slík aðgerð verði raunverulega undantekning en ekki regla.
Það er vont að lesa umfjöllun skýrslunnar um takmarkaða verkjastillingu dýranna. Undantekningarheimild virðist því vera nýtt og því miður misnotuð þegar dýr eru ekki deyfð og verkjastillt með fullnægjandi hætti fyrir halaklippinguna. Sömu sögu má segja varðandi beitingu sekta og maður hlýtur að spyrja sig að því af hverju slíkar heimildir eru til staðar þegar þeim virðist ekki vera beitt, ekki einu sinni vegna alvarlegra athugasemda eftirlitsaðila eins og kemur fram í skýrslunni.
Virðulegi forseti. Varðandi undirbúning Matvælastofnunar um skýrari ramma við framkvæmd halaklippinga er jákvætt að framkvæmdin sé skoðuð með hliðsjón af framkvæmdinni í öðrum Evrópulöndum. Í skýrslunni kemur fram að reynsla Norðurlandaþjóða sýni að nægjanlegt rými fyrir dýrin sé lykilatriði í baráttunni við halabit en þar er krafa um minni þéttleika á svínum en viðgengst á Íslandi. Það hlýtur að vera umhugsunarefni. Í alþjóðlegri umræðu um dýravelferð er sífellt meiri áhersla lögð á að laga aðstæður fremur en að framkvæma aðgerðir eða umbreytingar á dýrum. Ef halabit á sér stað er það einmitt vísbending um að eitthvað sé að í umhverfinu; rými, streita, örvun eða hópsamsetning sé ekki í lagi eins og kemur fram í skýrslunni.
Virðulegi forseti. Að lokum langar mig að nefna eitt úr skýrslunni en það er umfjöllun um þessar tímabundnu undanþágur sem virðast hafa framlengst umfram tímabundið. Þá velti ég því upp, eins og ég nefndi, hvort komið hafi verið nægjanlega til móts við bændur með það að markmiði að ná þessum árangri í löggjöfinni. Hæstv. ráðherra kom aðeins inn á þetta í framsögu sinni. Skýrslan gefur tilefni til þess að skoða þessi atriði frekar og á skýrslubeiðandi aftur hrós skilið fyrir framtakið. Markmiðin eru skýr og það er m.a. það að halaklippingar verði ekki að venju. Við hljótum því að ætla að herða á framkvæmdinni og eftirlitinu svo það náist.
Virðulegi forseti. Tilgangur svona umræðu er ekki að stilla hópum upp með og á móti dýravelferð eða með og á móti íslenskum landbúnaði. Við eigum að róa að því öllum árum að samþætta þessi markmið sem lög um dýravelferð hverfast um og styðja við bændur sem leggja sig fram um góða umönnun og heilbrigði dýra. Að sama skapi verða lög og eftirlitið með þeim að styðja við bestu mögulegu framkvæmd, ekki að sætta okkur við lágmarksviðmið og síframlengdar undanþágur. Það er á okkar ábyrgð. Skýrslan sem hér er til umfjöllunar er góður grunnur til að halda áfram á þeirri vegferð.
