stefnumótandi byggðaáætlun 2018--2024.
Herra forseti. Það er margt mjög áhugavert og gott í þeirri byggðaáætlun sem liggur fyrir og við erum að ræða í síðara sinni. Ég tel mikilvægt að svona áætlanir liggi fyrir og þær séu þá heilsteyptar. Það er kannski það sem gagnrýni mín felur í sér að mér finnst þetta ekki vera nægilega heilsteypt plagg, en þetta er mjög mikilvægt skref engu að síður. Ég segi þetta m.a. vegna þess að á sama tíma og við ræðum gerð byggðaáætlunar er verið að leggja fram fjármálaáætlun, sem við erum búin að samþykkja, og sérstaklega í ljósi þeirrar gagnrýni eða því sem umsagnaraðilar um byggðaáætlun hafa sett fram. Þeir hafa bent ítrekað á að þetta sé vanfjármagnað, það sé ákveðin óskýrleiki fyrir hendi varðandi fjármögnunina sem er náttúrlega lykilatriði. Ábyrgðarhlutinn og fjármögnunin þarf að vera alveg skýr, en samt er verið að setja fram ákveðna þætti sem við flest hér inni, held ég, viljum taka eindregið undir, en ekki er búið að tryggja fjármögnunina á sama tíma. Þetta er að hluta til líka einhver óskalisti sem sýnir að við höfum ákveðinn metnað fyrir hönd landsbyggðarinnar, sem er mikilvægt, en við verðum líka að geta sýnt fram á hvernig við ætlum að fjármagna þetta allt.
Ég ætla að stikla á hinum og þessum atriðum á þeim tíma sem ég hef. Ég bendi á að í nefndarálitinu með tillögunni er verið að tala um aukið samráð Byggðastofnunar, Bændasamtaka Íslands og fleiri varðandi framkvæmd búvörusamninga. Ég tek undir þetta. Ég tel mikilvægt að það verði tekið fastari tökum en gert var síðast. Ég tel ákveðna möguleika, reyndar risamöguleika, felast í sóknarfæri fyrir landsbyggðina í gegnum búvörusamninga ef menn setja og þora að setja fram forgangsröðun innan búvörusamninga. Ég veit af ákveðnum samtölum og stundum átökum á síðasta ári að fólk er ekki tilbúið t.d. að þora að segja hvar við ætlum að forgangsraða sauðfjárræktinni. Ætlum við að merkja ákveðin svæði á landinu sem betur eru til þess fallin að auka og efla sauðfjárræktina? Það er hægt að nefna Vestfirði. Hægt er að nefna Norðausturland og fleiri staði sem eru hentugir fyrir sauðfjárræktina. Getum við þá notað hana til þess að ýta undir þær byggðir og þau landsvæði og þá m.a. í tengslum við byggðaáætlun? Þetta vil ég setja fram og tek undir samráð sem þarf að vera.
Varðandi Framleiðnisjóð landbúnaðarins, sem er fyrir margra hluta sakir merkilegur sjóður, vil ég undirstrika þá hugmynd og þær tillögur sem hefur verið unnið að eða talað fyrir og ég tala eindregið fyrir, að sameina Framleiðnisjóð landbúnaðarins og auka virði sjávarfangs í einn öflugan matvælasjóð. Ég tel að sú leið myndi efla landsbyggðina gríðarlega, ekki síst með nýsköpun og rannsóknir í huga. Við gætum sparað verulega í yfirbyggingu þeirra sjóða gróflega litið á þriðja tug milljóna. Það gæti þá farið beint í uppbyggjandi verkefni, nýsköpunarverkefni á landsbyggðinni. Ég held að við verðum að nota öll tækifæri til að sameina krafta, hvernig við getum gert hlutina betur þannig að farið verði raunverulega í þau verkefni sem eru til uppbyggingar á landsbyggðinni. Ég er sannfærð um að einn öflugur matvælasjóður myndi vera gríðarlegur styrkur, bæði fyrir sjávarbyggðir sem og landbúnaðarsvæði okkar Íslendinga.
Ég vil líka benda á eitt sem ekki er minnst á í byggðaáætlun. Hluti af því sem verkefni þegar við komum upp byggðakvóta var að efla átti byggðirnar. Við sjáum að sérstaki byggðakvótinn, útfærslan á honum hefur tekist vel, en útfæra þarf tillögur um almenna byggðakvótann betur. Það eru eindregin tilmæli frá sveitarfélögum, ekki síst brothættum byggðum á landsbyggðinni, að við verðum að þora að fara í ákveðna endurskoðun á almenna byggðakvótanum. Þær tillögur liggja líka fyrir. Það sem mér finnst mest heillandi við þær tillögur er að þær auka sjálfsákvörðunarvald sveitarfélaga á landsbyggðinni, brothættari byggða, ekki síst þeirra sem þurfa á því að halda, hvernig svo sem við viljum skilgreina það, að sjálfsákvörðunarvald sveitarfélaga verði aukið með almennri endurskoðun á almenna byggðakvótanum. Þetta er atriði sem ég vil og hefði gjarnan viljað að menn hefðu tekið fram.
Mér skilst, herra forseti, að það sé nokkuð frjálslegur tími, það eru ekki alveg rígnegldar fimm mínútur, en ég ætla að tala aðeins lengur um nokkur atriði í viðbót, þ.e. fjarheilbrigðisþjónustu.
Mér finnst einmitt skipta gríðarlega miklu máli að við notum tæknina, ekki bara eingöngu til að ýta undir nýsköpun á landsbyggðinni, heldur ekki síður til að ýta undir þjónustu við landsbyggðina. Það er það sem er svo mikilvægt og í rauninni heillandi við það að draga upp byggðakort, koma með stefnumótandi byggðaáætlun til næstu ára, að við reynum að fókusera og einblína á það hvernig við getum tryggt að þjónustan á landsbyggðinni verði sem best og að lífskjörin verði sem jöfnust á landinu. Hluti af því er að nýta nýja tækni, ýta ekki bara undir fjarkennsluna sem hefur verið gríðarleg stoð fyrir t.d. suðurhluta Vestfjarða þar sem stofnuð var framhaldsdeild í Vesturbyggð. Við sjáum það gerast líka á Hvammstanga og víða þar sem það er beinlínis að skila sér, að efla og auka þjónustu í tengslum við menntun.
Það gildir líka um heilbrigðismálin. Við verðum að ýta enn frekar undir fjarheilbrigðisþjónustu. Unnið var að þessu í stjórnarsáttmálanum á síðasta ári, en það hefur lítið verið gert með þetta.
Herra forseti. Ég verð að segja alveg einlægt að ég er smeyk við, að mínu mati, ákveðna kreddu sem ríkir núna í heilbrigðisráðuneytinu varðandi þjónustu og það að sækja þjónustu í það sem er einkarekið, að fjarheilbrigðisþjónustan þróist ekki jafn hratt og hægt væri af því að ráðuneytið er ekki tilbúið til að leita m.a. til einkaaðila. Það á ekki að skipta máli hvort ríkið eða einkaaðilar stjórni eða sinni þjónustunni svo lengi sem hún er góð, ef ekki betri, í gegnum einkaaðila og helst ódýrari en hjá ríkinu. Við eigum fyrst og fremst að einblína á þjónustuna. Ég er sannfærð um að ef við tökum fjarheilbrigðisþjónustuna enn fastari tökum og veitum íbúum landsbyggðarinnar raunverulegt valfrelsi í heilbrigðismálum þar sem bæði opinberir aðilar sem og einkaaðilar geta komist að, þá er ég sannfærð um að það verði til þess að auka og efla lífskjör á landsbyggðinni allri.
Síðan er náttúrlega hægt að hafa mörg orð um það að við erum að afgreiða byggðaáætlun þegar samgönguáætlunin liggur ekki fyrir. Það er ekki einu sinni verið að reyna að sýna almennilega á spilin. Það skiptir gríðarlega miklu máli, svo það sé sagt hér, að við gefum vel inn í samgönguáætlun, ekki bara og eingöngu í viðgerðir, heldur í raunverulega uppbyggingu. Og líka að stjórnsýslan hafi manndóm í sér að klára mikilvægar vegtengingar sem hafa mikla þýðingu fyrir lífsgæði íbúanna. Hægt er að nefna mörg dæmi, en kannski er nærtækast og mest lýsandi fyrir það að íbúar landsbyggðarinnar eiga ekki að þurfa að bíða árum og jafnvel áratugum saman, eins og t.d. íbúar suðurhluta Vestfjarða hafa gert. Auðvitað á að fara í það að leggja veg um Teigsskóg sem fyrst. Ef vantar eitthvað þá förum við einfaldlega hér á löggjafarþinginu í það að höggva á hnúta sem eru fyrir í kerfinu og veita slíkum vegtengingum framkvæmdaleyfi sem hafa þvælst um í kerfinu.
Hægt er að ræða mjög mikið og margt í tengslum við þetta. Það er eitt sem ég vil draga fram að mikill samhugur er um hér á þingi, að mínu mati, að reyna að efla og gera betur fyrir landsbyggðina. Byggðaáætlun er gott og mikilvægt skref, en hún er ekki tæmandi til að lífsgæði um land allt verði sem best.
