útlendingar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 1. minni hluta allsherjar- og menntamálanefndar. Eins og kom fram í umræðunni hérna rétt áðan var þetta mál afgreitt úr allsherjar- og menntamálanefnd með því sem ég ætla bara að leyfa mér að kalla ofbeldi. Það var gert í mikilli ósátt, það var gert þrátt fyrir að ekki væru komin fram öll gögn sem jafnvel nefndin hafði sammælst um að óska eftir, jafnvel frá dómsmálaráðuneytinu. Það þótti engin þörf á að fá þau gögn fyrst og taka tillit til þeirra. Málið var afgreitt úr nefndinni nokkrum mínútum eftir að síðustu gestir fóru og alveg ljóst að það stóð ekki til að hlusta mikið á þá, sem hryggir væntanlega þá gesti sem að hluta til eru staddir hér í þingsalnum á þingpöllum.

Í stuttu máli eru það kannski fyrst og fremst vinnubrögð meiri hlutans sem við gagnrýnum að þessu sinni. Þetta mál er að öllu leyti mjög illa unnið. Það er ekki nein pólitísk píla, það er ekki eitthvað sem ég er að segja hérna til að koma höggi á einn eða neinn. Það er bara vegna þess að þetta mál er lagt fram í ákveðinni mynd sem til stendur að kýla í gegnum þingið af pólitískum ástæðum, sama hvað. Það er farið í alls kyns málamyndaumsagnaumleitan. Fullt af gestum mættu fyrir nefndina sem meira og minna allir lýstu miklum áhyggjum af afleiðingum frumvarpsins sem var ekki brugðist við að neinu leyti og er ekki brugðist við að neinu leyti með breytingartillögum meiri hlutans, þrátt fyrir stór loforð þingmanna meiri hlutans þar um.

Minni hluti allsherjar- og menntamálanefndar, sem ég held að sé kallaður 1. minni hluti þó að mér sé ekki kunnugt um að þeir séu fleiri, fordæmir vinnubrögð meiri hlutans í málinu og leggst gegn því að málið verði samþykkt. Við leggjum til að málið verði fellt hér í þinginu, hvetjum alla þingmenn til að skoða það gaumgæfilega og íhuga vandlega hvort þau vilji hafa það á sínum ferli að hafa hleypt svona máli í gegnum þingið, bæði í ljósi þeirra mannréttindabrota sem mögulega eru að eiga sér þar stað en líka vegna þess hvernig málið er unnið.

Samkvæmt greinargerð með þessu frumvarpi er tilgangur þess aðlögun löggjafarinnar að þeirri þróun sem á sér stað í alþjóðasamfélaginu og þeim áskorunum sem verndarkerfið stendur frammi fyrir. Það kom mér reyndar svolítið á óvart, ég verð að játa það, þegar ég var að fara yfir greinargerðina í svona 14. sinn eftir heilmikla umræðu í fjölmiðlum, að því sem hefur verið haldið á lofti af hálfu þingmanna meiri hlutans og af ráðherrum ríkisstjórnarinnar um tilgang frumvarpsins, það kemur ekki mikið fram í greinargerðinni. Annars vegar það að samræma okkar löggjöf við löggjöf nágrannaríkjanna. Það er einungis eitt ákvæði í frumvarpinu þar sem því er haldið fram að við séum að elta önnur ríki, sem er einfaldlega rangt, og það er 6. gr. um sviptingu þjónustu að 30 dögum liðnum. Það er ekkert ríki sem við berum okkur saman við sem sviptir fólk í þessari stöðu allri þjónustu á einhverjum tímapunkti. Og það kemur ekkert fram hvaða ríki við erum að bera okkur saman við, þessu er bara hent fram svona loðnu. Það kemur ekki fram um nokkurt annað ákvæði í greinargerð með frumvarpinu að það sé í samræmi við löggjöf hinna Norðurlandanna, enda er það ekki svo.

Samkvæmt greinargerð með frumvarpinu, sem er nú heiðarlegri en maður kannski hefði haldið, er yfirlýstur tilgangur sem sagt aðlögun löggjafarinnar að þróuninni sem á sér stað í alþjóðasamfélaginu og þeim áskorunum sem verndarkerfið stendur frammi fyrir. Í opinberri umræðu um málið hafa ráðherrar og þingmenn meiri hlutans lýst því yfir að markmið með frumvarpinu sé að auka skilvirkni málsmeðferðar og samræma íslenskt regluverk því sem gengur og gerist í nágrannaríkjum. Þessu er ekki mikið haldið á lofti í greinargerðinni sjálfri, enda er það ekki raunin. Það stenst ekki við nánari skoðun. Það sem þessar breytingar gera er ekki að auka skilvirkni, það er ekki að samræma löggjöfina við það sem gerist í nágrannaríkjunum. Það hefur bara komið fram einhvern veginn munnlega og það er ljóst af þessari greinargerð að það er ekki raunin, eins og ég hef svo sem farið yfir í ítarlegu máli hér í 2. umr. Ég býð hverjum sem er að grípa niður í hvaða ræðu sem er sem ég flutti í þeirri umræðu og segja mér að það hafi verið málþóf sem átti sér stað, vegna þess að þar held ég hins vegar að miklar upplýsingar sé að finna um það sem raunverulega liggur að baki þessu frumvarpi.

Líkt og kom fram í máli sérfræðinga sem veittu umsögn um málið og komu fyrir nefndina þá fellur frumvarpið mjög illa að þessum meintu markmiðum og gengur að mörgu leyti gegn þeim. Að mati 1. minni hluta virðist tilgangur frumvarpsins fyrst og fremst vera sá að lögfesta framkvæmd stjórnvalda sem úrskurðuð eða dæmd hefur verið ólögmæt, skerða möguleika flóttafólks til að leita réttar síns telji það á sér brotið og telji það ákvörðun og niðurstöðu stjórnvalda vera ranga og koma í veg fyrir misnotkun kerfisins, sem ekkert bendir til að sé teljandi vandamál hér á landi. Raunar var kallað ítrekað í meðferð málsins á þinginu, þar á meðal af hálfu hv. þm. Sigmars Guðmundssonar, eftir upplýsingum um þessa meintu misnotkun á kerfinu. Engar tölur voru lagðar fram, ekkert. Það eina sem hefur komið fram var svar við fyrirspurn hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur þar sem hún spurði um fjölda svokallaðra bersýnilega tilhæfulausra umsókna. Ég held að þær hafi reyndar verið teljandi á fingrum beggja handa en ekki mikið meira en það, af þúsundum umsókna.

Ekkert bendir til þess að það sé verið að misnota kerfið hér á landi með þeim hætti að það kalli á þær réttindaskerðingar sem er verið að leggja til í þessu frumvarpi. Ég ætla að leyfa mér að segja það hér að ég held einfaldlega að tilefni þessa frumvarps sé að stjórnvöld, Útlendingastofnun og ráðuneytin móðgist þegar á daginn kemur að eitthvert mál hefur farið á einhvern veg á endanum sem þeim finnst það ekki eiga að gera. Þá hugsa þau með sér: Hvert er nú vandamálið? Vandamálið er ekki að við komumst að rangri niðurstöðu heldur er vandamálið að lögin heimiluðu mér ekki að vísa þessu fólki úr landi sem ætlaði að sækja um endurupptöku á máli sínu.

Í frumvarpinu sem við erum að ræða hérna erum við að tala um að það er nánast alfarið verið að svipta fólk réttinum til að fá mál sitt endurupptekið ef það kemur með ný gögn og nýjar forsendur eða ef það eru einfaldlega breyttar forsendur, svo sem tímafrestir. Hvernig á að tryggja þetta? Það á annars vegar að líta á beiðni um endurupptöku sem endurtekna umsókn. Þetta á sér ekki fordæmi í nágrannaríkjunum. Svona er þetta ekki gert í nágrannaríkjunum. Það eru sannarlega ákvæði um endurteknar umsóknir en þá erum við að tala um fólk er kannski búið að fara, kemur aftur og sækir um aftur á sömu forsendum. Það er ekki það sama og beiðni um endurupptöku vegna breyttra forsendna.

Ef þetta frumvarp verður að lögum verður raunveruleikinn svona: Segjum að stjórnvöld falli á tíma með að afgreiða málið innan 12 mánaða frestsins og það er ekki talið sök umsækjenda — við erum að tala um þau dæmi þegar það er ekki einu sinni á ábyrgð umsækjenda — þá er hér verið að tryggja að það sé hægt að moka viðkomandi úr landi í hvelli áður en hann hefur tækifæri til að endurtaka umsóknina, sem í dag er að biðja um endurupptöku vegna þess að þið voruð of lengi að þessu. Svo er botninn sleginn úr með því að taka fram að ef viðkomandi fer úr landi sjálfviljugur eða nauðugur þá falli málið niður, þá falli beiðni um endurupptöku niður. Þetta þýðir í rauninni að fólk getur ekki með nokkrum hætti borið hönd fyrir höfuð sér ef niðurstaðan í máli þeirra var röng.

Þegar ég reyni að útskýra þetta fyrir þingmönnum meiri hlutans og öðrum þá heyri ég það á fólki að það er svolítil tregða til að viðurkenna eða ímynda sér að niðurstaða stjórnvalda geti verið röng, en hún getur mjög oft verið það. Ég held að ég hafi unnið flest mál sem ég hef unnið í endurupptökuferli hjá kærunefnd útlendingamála þar sem kærunefnd útlendingamála sjálf kemst að þeirri niðurstöðu að hún hafi komist að rangri niðurstöðu í fyrra tilfelli. Mér er sérstaklega minnisstætt eitt dæmi þar sem einn tölvupóstur sem átti að leggja fram fannst ekki af því að það var ekki lengur aðgangur að pósthólfinu. Svo fannst sá aðgangur í gegnum ekkju látins manns. Þetta er ótrúlegt. Tölvupósturinn kom svo og málið var endurtekið. Með þessum breytingum hefði þetta fólk verið sent úr landi. Málið hefði verið fellt niður. Það hefði ekki átt neina möguleika á að fá mál sitt endurskoðað. Það er það sem er verið að gera hérna. Það fer í taugarnar á stjórnvöldum þegar það er afhjúpað að þau hafi komist að rangri niðurstöðu. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að þetta er ekki kerfi sem við viljum hafa.

Að mati 1. minni hluta er ljóst að þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu bæti í engu úr þeim vanköntum sem bent hefur verið á í kerfinu né leysi þær úr þeim áskorunum sem Ísland stendur frammi fyrir vegna aukinnar komu flóttafólks. Nú vil ég svolítið vísa í andsvar mitt við ræðu hv. þm. Birgis Þórarinssonar rétt áðan þar sem ég spurði hann hvaða ákvæði frumvarpsins kæmi í veg fyrir þetta ægilega flóð fólks hingað, sem hv. þingmaður telur vera vandamál. Ég tel okkur hins vegar hafa sýnt mjög vel fram á að þetta er ekki vandamál og að við ráðum við þetta. Við höfum sýnt það með móttöku þúsunda manna frá Úkraínu. Ég held að við höfum staðið okkur ansi vel og það þurfti enga lagabreytingu til. Nei, það er ekkert í þessu frumvarpi sem mun fækka þeim einstaklingum sem leita hingað til lands á flótta. Í fyrsta lagi vegna þess að þorri þeirra einstaklinga sem leita hingað til lands eru raunverulegir flóttamenn. Þetta eru ekki efnahagslegir flóttamenn. Og þótt þau væru það, en þau eru það ekki. Það er ekki svoleiðis, hvort sem þau koma frá Úkraínu, Venesúela, Sýrlandi, Palestínu, Sómalíu þá er þetta fólk sem er raunverulega á flótta. Þá komum við aftur að því sem kom fram áðan, að frumvarpinu virðist ætlað að koma í veg fyrir misnotkun sem er bara ekki teljandi hér á landi.

Í ofanálag bendir allt til þess að mörg ákvæði frumvarpsins muni brjóta gegn borgaralegum réttindum fólks og — hér bið ég þingmenn meiri hlutans að hlusta vandlega — skapa alvarleg fordæmi um undantekningar frá grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins, sem er ekki einu sinni ljóst hvernig túlkaðar verða í framkvæmd. Ég var spurð um daginn í athugasemdum á internetinu þar sem einhver sagði: Já, Píratar standa vörð um mannréttindi. Þá svaraði annar og spurði: Mannréttindi hverra? Mér fannst þetta svo skrýtin spurning; mannréttindi hverra? Mannréttindi eru bara mannréttindi. Mannréttindi fólks, mannréttindi flóttafólks eru nefnilega mannréttindi okkar líka. Þetta eru sömu réttindin. Það sem við erum að gera í þessu frumvarpi er að við erum að búa til undantekningar frá grundvallarreglum stjórnsýsluréttarins sem ég held að við öll hérna inni lítum á sem sjálfsagðar. Það sem mér er kannski fyrst og fremst hugleikið, vegna þess að ég sé afleiðingarnar af þessu frumvarpi eftir 15 ára reynslu í þessum málaflokki, er rétturinn til að fá mál endurskoðað ef röng ákvörðun hefur verið tekin. Við myndum ekki vilja láta svipta okkur réttinum til að biðja um endurupptöku máls á grundvelli nýrra gagna og annars slíks. Munurinn á okkur og þeim einstaklingum sem þetta frumvarp mun bitna er sá að okkur verður ekki vísað úr landi. Við verðum ekki flutt úr landi og málið fellt niður áður en við náum að koma með endurtekna umsókn. Ég hef áhyggjur af því að það sé beinlínis markmið með frumvarpinu að koma í veg fyrir að fólk geti leitað réttar síns.

Það kom fram á fundum nefndarinnar að meginregla stjórnsýsluréttarins, svo sem réttur til endurupptöku máls vegna breyttra forsendna eða nýrra gagna, gangi framar ákvæðum sem skerða þann rétt borgaranna. Ég gat ekki skilið það öðruvísi en svo að ef þetta frumvarp færi í gegn og stjórnvöld kæmust að þeirri niðurstöðu að þessi ákvæði gengju skemur, þau vernduðu rétt borgaranna ekki jafn vel og almennar reglur stjórnsýsluréttarins, þá giltu þau í raun ekki. Þá giltu almennar reglur stjórnsýsluréttarins, þar á meðal réttur til að fá mál endurupptekið. En þetta er bara mjög óljóst. Þegar lögin eru skýr um að það eigi að vísa málinu þínu frá þá finnst mér ekki líklegt að það verði komist að þeirri niðurstöðu að reglur stjórnsýsluréttarins gildi, hvað þá þegar það er skýrt tekið fram í ákvæðinu að stjórnsýslulögin gildi ekki í málefnum flóttafólks. Þetta er ótrúleg hugmynd, að láta sér detta í hug að aðrar eins grundvallarreglur gildi einhvern veginn ekki um fólk á flótta. Það er með ólíkindum. En þá kemur að því að þessir einstaklingar verða farnir úr landi og málið fellt niður áður en við getum eiginlega komist að niðurstöðu um hvort ákvörðun var rétt eða ekki.

Í ljósi þeirra umsagna sem bárust telur 1. minni hluti ljóst að frumvarpið muni skerða rétt flóttafólks til endurupptöku máls síns á grundvelli meginreglu stjórnsýsluréttarins. Í tilviki útlendinga sem eiga það á hættu að vera vísað úr landi í kjölfar neikvæðrar niðurstöðu stjórnvalda er þessi staða sérstaklega alvarleg þar sem möguleikar þeirra á að fá ákvörðun leiðrétta eða leita réttar síns með öðrum hætti eru verulega skertir með flutningi þeirra úr landi. 1. minni hluti hefur áhyggjur af því að breytingarnar leiði til skertrar réttarverndar fólks sem þegar er í afar viðkvæmri stöðu. Þá hefur komið skýrt fram í máli sérfræðinga við meðferð málsins í allsherjar- og menntamálanefnd að tilteknar breytingar brjóti gegn réttindum barna á flótta. Það er enginn útúrsnúningur og beini ég máli mínu til tiltekinna einstaklinga hér í þingsal sem hafa haldið því fram að ég sé að snúa út úr þegar ég segi þetta. Þetta er ekki útúrsnúningur. Ég skil markmið ákvæðisins. Líkt og hér hefur verið sagt í pontu og annars staðar er markmiðið með ákvæðinu að koma í veg fyrir að foreldrar barna geti látið sig hverfa og náð fram yfir 12 mánaða frestinn en af því að það er barn, sem tók enga ákvörðun um að láta sig hverfa og það er ekki er hægt að láta athafnir foreldrisins bitna á barninu, þá ná þau samt að ná fram efnismeðferð, eins og það er orðað í frumvarpinu, með þessu athæfi.

Ég skil alveg að þetta sé eitthvað sem pirrar stjórnvöld. Persónulega þekki ég ekkert svona dæmi og get ekki með nokkru móti talið eða giskað á fjölda þeirra mála sem ég, á mínum tíma, hef verið með í þessum málaflokki. Þau skipta örugglega þúsundum. Segjum sem svo að þetta sé eitthvert vandamál af og til, að þetta gerist, segjum að einhverjir kveiki á þessari glufu þarna og misnoti kerfið með þessum hætti. Það er samt ekki teljandi vandamál í kerfinu og það er ekki lausnin að brjóta á réttindum barna til að leysa þetta vandamál og koma í veg fyrir þessa misnotkun. Við hljótum að geta fundið aðra lausn. Það er alveg skýrt að þetta er brot á réttindum barna vegna þess að það sem er að gerast þarna er að barn er að verða af réttindum, sem geta skipt sköpum fyrir líf þess, vegna athafna annarra. Þannig er þetta ákvæði. Það er gott dæmi um það sem hér hefur verið sagt. Reyndar bentu lögmenn í málaflokknum líka á þegar þeir komu sem gestir fyrir nefndina að það virtist vera tilgangur frumvarpsins að koma í veg fyrir misnotkun. En það eru engin gögn eða upplýsingar sem liggja fyrir um að þessi misnotkun sé teljandi vandamál hér á landi. Þannig er, eins og við orðuðum það í minnihlutaálitinu, okkar, verið að kasta réttindum barna á flótta fyrir róða á grundvelli óljósra og óstaðfestra áhyggna af misnotkun fárra. Það er ekki hægt að ætla annað en að þetta séu bara fáir einstaklingar. Ég hef alla vega aldrei heyrt um dæmi af þessu tagi. Ég ætla ekkert að útiloka að þau séu fyrir hendi og mér þætti það ekki ólíklegt en það er hins vegar ekki vandamálið sem er í kerfinu hérna. Það er ekki þess vegna sem almenningur mætir á Austurvöll og mótmælir brjálaður. Það er vegna þess að börnum er vísað úr landi, ekki vegna þess að þau fengu að vera af því að foreldrar þeirra svindluðu á kerfinu. Það er ekki vandamál.

Fyrsti minni hluti fordæmir vinnubrögð meiri hlutans í allri þinglegri meðferð en ekki síst í allsherjar- og menntamálanefnd. Líkt og kom fram áðan hafa gestir komið og upplýst nefndina um alvarlega annmarka á frumvarpinu og það sem meira er; margir gesta hafa lagt til mögulegar lagfæringar á frumvarpinu sem myndu ekki hreyfa við meintum markmiðum frumvarpsins, myndu ekki hreyfa við þeim markmiðum að bæta skilvirkni, myndu ekki skemma það. Vandinn er sá að meint markmið frumvarpsins eru, að mínu mati og nú ætla ég bara að tala fyrir sjálfa mig, ekki raunveruleg markmið frumvarpsins.

Þrátt fyrir þessar ábendingar, þrátt fyrir að það hafi komið mjög skýrar tillögur, m.a. frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, frá Rauða krossinum á Íslandi sem hefur langmesta reynslu af meðferð þessara mála af öllum aðilum á Íslandi, meira en stjórnvöld sjálf þar sem Rauði krossinn sá frá upphafi um móttöku kvótaflóttafólks hér, allt frá árinu 1956 ef ég man rétt, þrátt fyrir að mjög skýrar og fínar tillögur að breytingum kæmu fram, sem ganga engan veginn nógu langt að mínu mati — ég myndi vilja hafa lögin mun mannúðlegri, þetta voru mjög hógværar breytingartillögur — þá voru engar teknar til greina. Það hafa engar teljandi breytingar verið gerðar á málinu. Í ofanálag var lítil sem engin umræða sem átti sér stað í nefndinni um málið á milli þingmanna þar sem við ræddum það okkar á milli. Ég er ekki sammála því að það sé algerlega þannig að við séum bara svo ósammála um það hvort 15. gr. sé ívilnandi eða ekki fyrir fjölskyldur, það er augljóst að hún er það ekki. Við þurfum kannski ekki að fara í slíkar þrætur en ég held að við séum öll sammála um að við viljum gera vel. Ef hv. þingmenn meiri hlutans meina það þegar þau segja að þau vilji hjálpa þeim sem eru í raunverulegri þörf, vilji virða mannréttindi og bæta skilvirkni málaflokksins, þá eigum við að geta náð saman. Það er þess vegna sem ég stóð hérna og hélt 136 ræður í þessu máli, vegna þess að ég trúði því í alvörunni að það væri hægt að ná eyrum ykkar. Það var kannski heldur barnalegt en ég myndi samt gera það sama aftur.

Málið var að endingu afgreitt úr allsherjar- og menntamálanefnd þrátt fyrir hávær mótmæli minni hlutans og þrátt fyrir að enn væri beðið upplýsinga og gagna vegna málsins. Það sem við óskuðum eftir og var ekki komið þegar málið var þvingað úr nefndinni í þetta skipti — í fyrra skiptið var það þýðing á athugasemdum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna sem var ekki komin, hún þótti ekki skipta máli — voru upplýsingar frá dómsmálaráðuneytinu, annars vegar um túlkun tiltekinna ákvæða frumvarpsins sem lögmenn sem eru einfaldlega að undirbúa sína skjólstæðinga undir gildistöku þessara laga og sín viðbrögð í dómskerfinu vegna þessa frumvarps spurðu út í, bara praktísk atriði sem við þurftum að fá frá dómsmálaráðuneytinu og kalla að mínu mati á breytingar þó að ráðuneytið hafi reyndar ekki brugðist við með þeim hætti. Þau viðbrögð voru ekki komin og málið var knúið út úr nefndinni. Þetta eru upplýsingar sem öll nefndin samþykkti að óska eftir.

Það var sem sagt þannig að Rauði krossinn á Íslandi gaf út skýrslu í haust um stöðu fólks í svokallaðri umborinni dvöl. Það eru einstaklingar sem hafa fengið synjun um dvalarleyfi, fyrst og fremst synjun um alþjóðlega vernd, en ekki er hægt að flytja nauðugt úr landi, ýmist vegna þess að það eru ekki móttökusamningar við ríkið sem á að flytja fólkið til eða vegna þess að það vantar skilríki eða annað slíkt, eða fólk hefur einfaldlega ekki heimild til komu og dvalar í ríkinu, eru jafnvel ekki ríkisborgarar þar sem stjórnvöld halda fram að þau séu ríkisborgarar. En hvernig sýnir maður fram á að maður sé ekki ríkisborgari einhvers staðar? Það getur verið ansi snúið, get ég sagt, ykkur, ég hef reynslu af tveimur slíkum málum. Það eru ekki öll ríki með jafn skýra og góða þjóðskrá og við. En gögnin sem við biðum eftir voru m.a. yfirlýsing dómsmálaráðuneytisins í kjölfar þessarar skýrslu, þar sem dómsmálaráðuneytið í rauninni svarað skýrslunni, og svör Rauða krossins við þeirri yfirlýsingu. Þetta voru upplýsingar sem lágu ekki fyrir þegar þetta frumvarp var afgreitt úr nefndinni. Hvers vegna skiptir þetta máli? Jú, vegna þess að með þessu frumvarpi er verið að bæta við heimildir Útlendingastofnunar til þess að vísa fólki eitthvert þar sem það hefur ekki heimild til komu og dvalar, hefur enga endurviðtökusamninga við ríkið. Þessi ákvæði munu fjölga, og það er ekki nokkur vafi á því í mínum huga og það er engin spurning, í þeim hópi fólks sem er hér á landi á milli skips og bryggju vegna þess að því er synjað um vernd, vegna þess að Útlendingastofnun finnst að það eigi að fara eitthvert þar sem það hefur ekki heimild til komu og dvalar en fólk vill ekki fara þangað eða getur ekki farið þangað, er ekki með heimild til komu og dvalar og það er ekki hægt að flytja það. Við erum að fjölga í þeim hópi. Því blasir það við að það var grundvallaratriði fyrir nefndina að átta sig á í hvaða stöðu þessir einstaklingar eru og svörum Rauða krossins við þessu. Öll nefndin samþykkti að fara fram á þessi samskipti en það lá hins vegar svo mikið á að afgreiða það úr nefndinni til þess að þagga niður í umsagnaraðilum að það gafst ekki tími til að bíða eftir því.

Þessi vinnubrögð meiri hlutans að afgreiða málið úr nefndinni áður en upplýsingar — og ég endurtek að öll nefndin samþykkti að óska eftir þeim upplýsingum vegna málsins — lágu fyrir ýta undir áhyggjur minni hlutans af því, og þessar áhyggjur eru raunverulegar, að gestakomur og öflun umsagna um málið hafi af hálfu meiri hlutans einungis verið til málamynda.

Þá kem ég að breytingartillögunum sem voru kynntar. Við fengum þær klukkan tíu eða ellefu kvöldið fyrir fund þar sem málið var afgreitt úr nefndinni. Það var ekki orðið við óskum okkar um að fá umsagnir um þessar breytingartillögur svo við gætum skilið til hlítar hvaða afleiðingar þær hafa, vegna þess að þarna eru orðalagsbreytingar. Það svo sem kom ekki að sök því að þegar maður skoðar þær betur sést að þær munu afskaplega litlu ef nokkru breyta, þó að það sé reyndar bara mitt lögfræðilega mat af því við fengum engar umsagnir um það. Mitt lögfræðilega mat er að þær munu afskaplega litlu ef nokkru breyta, engu teljandi og í rauninni eru engar efnislegar breytingar sem eiga sér stað. Þessar breytingartillögur eru hvítþvottur, líkt og var haldið fram rétt áðan af hálfu hv. þm. Loga Einarssonar. Það er annars vegar verið að árétta það sem þegar stendur í lögunum, og ekki bara í lögum um útlendinga heldur í fjöldanum öllum af lögum á Íslandi; að hagsmunir barna skuli hafðir í fyrirrúmi. Það er ákveðið að árétta það enn einu sinni: Heyrðu, frábært, ég er bara sammála hv. þm. Birgi Þórarinssyni um að við getum ekki annað en fagnað því. En breytir það einhverju? Nei, þetta er engin breyting. Þetta er svokallaður hvítþvottur. Og hvað er líka í þessum breytingartillögum? Jú, það er áréttað að fólk eigi alltaf rétt á bráðaheilbrigðisþjónustu. Hvað er bráðaheilbrigðisþjónusta? Það er ef þér er að blæða út úti á götu — þér mun ekki verið látið blæða út. Þetta var það eina af öllu því sem var óljóst sem var áréttað. Það er enn þá óljóst hvaða þjónustu fólk missir og hvað það fær eftir þessa 30 daga sem er verið að leggja til að verði til þess að fólk missir þjónustu. Við vitum ekkert hvaða þjónustu það er raunverulega að missa eða hvaða þjónustu það fær eða í hvaða tilvikum eða við hvaða aðstæður eða hvernig, það veit það enginn. Hér tala ráðherrar í kross og enginn virðist vera sammála um það. Það eina sem við vissum var að fólk fengi bráðaheilbrigðisþjónustu, að því yrði ekki látið blæða út úti á götu. Það lá fyrir. Það voru allir skýrir með það. Og því er skellt inn núna með þessum breytingartillögum, sem er besta mál en aftur segi ég: Það er ekki hægt annað en að fagna því að meiri hlutinn vilji árétta þetta en það breytir engu.

Eins og ég sagði áðan lágu þessar breytingartillögur fyrir. Þær bárust á síðustu stundu ásamt drögum meiri hlutans í málinu. Þó að okkur hafi gefist tækifæri til að kynna okkur þetta núna þá gafst okkur ekki tækifæri til að kynna okkur þessar breytingartillögur áður en málið var afgreitt úr nefndinni. Þessi málalok í nefndinni koma síðan til viðbótar við þau ófaglegu vinnubrögð meiri hlutans að neita staðfastlega og ítrekað beiðni um óháð mat á samræmi frumvarpsins við stjórnarskrá, beiðni sem ítrekað hefur komið fram. Það er eiginlega það sem hefur komið mest á óvart í öllu þessu máli. Ég var meira að segja hikandi þegar við lögðum fram þá beiðni upphaflega vegna þess að ég hugsaði með mér: Æ, svo fá þau eitthvert álit sem segir að þetta og þetta ákvæði brjóti gegn stjórnarskránni og þá taka þau það bara út og allt hitt stendur eftir, vegna þess að það er rosalega mikið af óskynsamlegum, fáránlegum og vondum hlutum í þessu frumvarpi sem ég er ekkert viss um að brjóti gegn stjórnarskrá en ég vil ekkert hafa þá þarna heldur. Þannig að ég hélt að þau myndu reyna þetta: Heyrðu, já, fáum bara álit. Og þau myndu svo einhvern veginn ná að tjasla þessu saman þannig að frumvarpið rúmaðist innan stjórnarskrárinnar en væri samt hræðilegt. En nei, því var einfaldlega staðfastlega neitað. Með hvaða rökum? Að þetta standist augljóslega stjórnarskrá. Nú, ókei. En hvað erum við búin að eyða miklum tíma í að ræða þetta mál hérna vegna þessa, vegna þess að við fengum ekki þetta álit? Hefði meiri hlutanum ekki verið í lófa lagið að fá þetta lögfræðiálit og þá væri það á hreinu? Þá væri þó búið að slá það vopn úr höndunum á okkur að þetta standist ekki stjórnarskrá. Það er ekki hægt að skilja þessa synjun öðruvísi en svo að meiri hlutinn þori ekki að láta kanna til hlítar hvort frumvarpið standist stjórnarskrá.

Það hefur verið bent á hér að eftir að þessi krafa kom fram hafi ráðuneytið rökstutt betur hvernig þetta stenst stjórnarskrá. Gott og vel, það gera þau eftir að hafa haldið því fram í upphaflegri greinargerð með frumvarpinu að það sé ekki þörf á að meta samræmi við stjórnarskrá, það sé bara ekkert að sjá hérna. Á meðan er í þessu frumvarpi annars vegar verið, og þetta er alveg á hreinu, að skerða rétt fólks til að leita réttar síns. Er það með þeim skilyrðum sem eru gerð fyrir skerðingu mannréttinda, af því að það má skerða mannréttindi undir ákveðnum kringumstæðum? Það var ekki hægt að fá almennt mat á því. Það er verið að svipta fólk grundvallarþjónustu. Það er verið að svipta fólk grunnlífsviðurværi. Ég er ekki að tala um neinn lúxus, ég er ekki að tala um hálfa milljón á mánuði og einbýlishús einhvers staðar í Breiðholtinu. Við erum bara að tala um að vera með þak yfir höfuðið og aðgang að grunnheilbrigðisþjónustu, algjörri lágmarksþjónustu, og að hafa í sig og á þannig að maður deyi ekki úti á götu. Það er verið svipta fólk þessu. — Nei, engin þörf á að meta samræmi við stjórnarskrá. Þá kom fram að það væri verið að brjóta á rétti barna undir meðferð málsins — Nei, engin þörf á að meta samræmi við stjórnarskrá. Þetta er einna alvarlegast að mínu mati í vinnubrögðum meiri hlutans, að neita okkur um þetta mat.

Þetta frumvarp er í alla staði illa unnið, þrátt fyrir að það hafi verið tekinn mikill tími í það og margir gestir komið og fullt af umsögnum borist. Hvað ræddum við þetta lengi hérna í þingsal? Það voru náttúrlega bara við Píratar sem ræddum það af því að það fékkst enginn til að koma og ræða við okkur, (Forseti hringir.) ekki einu sinni ráðherra mannréttinda og ráðherra barnamála. En öll sú vinna var til málamynda. (Forseti hringir.) Það hafa ekki verið gerðar neinar breytingar. Það er búið að kýla þetta mál hérna í gegnum þingið og það er illa unnið. Þetta er vont mál. Það leysir engin vandamál (Forseti hringir.) og það brýtur á réttindum fólks sem þegar er í viðkvæmri stöðu.