Tryggur lágmarkslífeyrir.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér enn á ný fyrir þingsályktunartillögu sem flutt er af okkur í þingflokki Frjálslynda flokksins.

(Forseti (JóhS): Það er of mikill kliður í salnum.)

Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru hv. þingmenn Magnús Þór Hafsteinsson, Sigurjón Þórðarson og Gunnar Örlygsson.

Málið hefur áður verið flutt hér í sölum Alþingis og var fyrst lagt fram á 127. löggjafarþingi en komst þá ekki til umræðu. Það var einnig flutt á síðasta þingi, 130. þingi, og náði þá heldur ekki inn í umræðu. Það var hins vegar rætt á 128. þingi og var vísað til nefndar, sent heilbrigðis- og trygginganefnd, og var aldrei afgreitt þaðan út.

Þrátt fyrir að málið hafi verið flutt í þrígang í sölum Alþingis hefur ekki náðst að senda það út til umsagnar og fá fram viðhorf um þann málatilbúnað sem settur er fram í því. Það ber að harma, sérstaklega að málið skyldi ekki hafa verið sent út á 128. þingi en þá var því vísað til nefndar í febrúar, ef minni mitt þrýtur ekki.

Því miður er ekki stafkrók að finna í gögnum Alþingis um að málið hafi verið sent út og þar af leiðandi hafa engar umsagnir um það borist og þess ekki að vænta að félagasamtök sem málið varðar sérstaklega, sem eru auðvitað samtök eldri borgara, Landssamband eldri borgara, hafi tekið beina afstöðu til þess, þeim hefur ekki verið sent það sem þingmál. Hins vegar er ýmislegt sem forsvarsmenn eldri borgara hafa látið frá sér fara í ræðu og riti sem nánast smellpassar við það mál sem við erum að mæla fyrir hér.

Í skýrslu ASÍ frá því í mars 2003, Velferð fyrir alla — áfangaskýrsla, sem kom út fyrir einu og hálfu ári voru þessi mál rædd og beinlínis gerðar tillögur um það að í málaflokknum undir málefnum aldraðra þar sem rætt var um hinar þrjár lífeyrisstoðir sem Íslendingar almennt búa við þegar kemur fram á efri ár, sem eru grunnstoðin, þ.e. lífeyrisbótakerfið frá almannatryggingum, lífeyriskerfið sem er hið almenna lífeyriskerfi og þriðja stoðin er svo viðbótarlífeyririnn sem hefur verið að ryðja sér til rúms á undanförnum árum og sem vonandi flestir Íslendingar taka orðið þátt í í dag.

Þetta eru þær stoðir sem ellilífeyrisþegar framtíðarinnar byggja á. Sett hefur verið fram sú kenning, virðulegi forseti, m.a. af einum ágætum þegni þessa lands, núverandi ríkissáttasemjara, Ásmundi Stefánssyni, að árið 2040 verði lífeyriskerfið orðið það öflugt að meginþorri lífeyrisþega í landinu hefði það bara mjög gott og þá þyrfti jafnvel ekki að koma til það sem er grunnstoðin í lífeyriskerfinu í dag, þ.e. almannatryggingar.

Ég vil leyfa mér að draga þá bjartsýni nokkuð mikið í efa. Ég hef sjálfur haldið því fram í þessum ræðustól að það sem menn voru að spá fyrir nokkrum árum að árið 2015 eða 2020 yrði lífeyrissjóðakerfið orðið það öflugt að menn gætu almennt lifað af lífeyriskerfinu einu saman. Ég hef dregið það mjög í efa og ég er jafnframt ekki viss um að sú framsetning að árið 2040 sé það ár eða það viðmið sem menn geti stólað á í þessum efnum sé raunveruleiki, því miður. Það kemur auðvitað til af því að hér er enn þá fólk sem er á lágum launum. Ég býst við að það verði ævinlega svo í framtíðinni að einhver hluti þjóðarinnar verði á lágum launum og leggi þar af leiðandi litlar fjárhæðir fyrir í lífeyrissjóð, bæði í almennan lífeyrissjóð og hafi jafnvel ekki tök á að leggja fyrir í hinum sérstaka sparnaði sem er ætlaður sem þriðja stoðin í lífeyriskerfinu.

Fólk hefur síðan misjafna atvinnuþátttöku af ýmsum orsökum og misjafnar tekjur og þar af leiðandi mun alltaf talsverður hluti lífeyrisþega búa við tiltölulega skertan lífeyri og skerta möguleika til framfærslu ef hann á að byggja á lífeyriskerfinu einu og sér. En ég held að það felist einfaldlega í þjóðfélagi okkar eins og það er og ég geri ráð fyrir að þannig muni það að hluta til verða í framtíðinni þó ég geri mér vissulega vonir um að sífellt fleiri ellilífeyrisþegar muni hafa það gott í framtíðinni og sé sammála þeirri skoðun að þannig muni það verða, en eftir sem áður mun þó alltaf verða nokkuð stór hópur fólks sem mun ekki hafa nægilega afkomu.

Þá er ég kominn að efni þess máls sem við flytjum hér, sem er tillaga til þingsályktunar um tryggan lágmarkslífeyri. Tillagan gengur einfaldlega út á það að hífa þá ellilífeyrisþega upp í tekjum, rauntekjum, sem lægstar hafa tekjurnar í dag. Við í rauninni leggjum það til sem við teljum nauðsynlegt til að ellilífeyrisþegar komist þokkalega af með því að leggja fram þessa tillögu, þingsályktunartillögu, og vonandi í þeirri von að þingflokkar á Alþingi taki tillögunni jákvætt og hún fái góða og efnislega umfjöllun í nefnd.

Hún byggir á því efnislega að við leggjum til að 50 þús. kr. lífeyrir úr lífeyrissjóði skerði engar samsettar bætur lífeyrisþegans, hvorki tekjutryggingu, tekjutryggingarauka, heimilisuppbót eða aðrar samsettar lágmarksbætur lífeyrisþegans. Í dag er það svo að lífeyrisgreiðslur úr lífeyrissjóði skerða ekki grunnlífeyrinn, en við lýsum þeirri almennu stefnumótun okkar að greiðslur og réttur manna í lífeyrissjóði upp að 50 þús. kr. skerði í raun engar samsettar bætur, hvort sem þær eru samsettar úr grunnlífeyrinum, tekjutryggingunni, tekjutryggingaraukanum, heimilisuppbótinni eða öðrum þeim samsettum bótum sem eru lágmarksbætur lífeyrisþegans.

Við leggjum til að fyrir hverjar 10 þús. kr. umfram 50 þús. kr. komi aftur til skerðing vegna viðbótarlífeyrisins og við segjum í tillögutextanum að fyrir hverjar 10 þús. kr. sem greiddar eru úr lífeyrissjóði sem er umfram 50 þús. verði skerðingin einn fimmti þess sem nú er, þ.e. 9%, því bætur skerðast nú um 45%, þ.e. tekjutryggingin og tekjutryggingaraukinn skerðist um 45% af þeim upphæðum sem viðkomandi fær úr lífeyrissjóði. Við leggjum til að fyrir næstu 10 þús. kr. verði skerðingin einn fimmti þess sem nú er, það þýðir 9%. Við værum sem sagt að lækka skerðinguna af hverjum þúsund krónum inni í þessum 10 þús. kr. sem þarna er talað um úr því að vera 4.500 kr. eins og þær eru í dag niður í það að vera 900 kr., eða 90 kr. af hverjum þúsund kr. sem menn eru að fá í bótum.

Þannig höldum við áfram og tökum næstu 10 þús. kr. og tölum þar um að skerðingin verði tveir fimmtu þess sem er í dag, eða 18%, o.s.frv. og síðan koll af kolli, en ef bæturnar eru umfram 80 þús. verða þær fjórir fimmtu þess sem nú er, sem eru 36%, og síðan tæki þá við aftur sú skerðing sem núna er í lögum og yrði 45% á bætur vegna lífeyrisþega sem væru umfram það sem hér er miðað við.

Við höfum sett þetta svona upp til þess að bæturnar skerðist ekki með einni ákvörðun um 45%, heldur komi skerðingin í þrepum eftir því sem lífeyrisþegar eiga meiri lífeyrisrétt. Við teljum eðlilegt að það gerist með þessum hætti í stað þess að það sé ein ákveðin skerðing, 45%. Þessi skerðing var fyrir nokkrum árum 67% en var lækkuð niður í 45%, að mig minnir 2001, og frá sama tíma var fellt úr reglugerð sem þá hafði verið í framkvæmd um nokkurn tíma það ákvæði að ákveðin upphæð lífeyrisbóta skerti ekki bæturnar. Þetta var í 5. gr. viðkomandi reglugerðar ef ég man þetta mál rétt. Það er þá hægt að fletta því upp til nánari skoðunar.

Landssamband eldri borgara hefur beinlínis bent á hvað til þyrfti að koma varðandi tekjur ellilífeyrisþeganna. Þeir hafa bent á hvernig skattleysismörkin hafa þróast og þeir hafa bent á kaupmátt ráðstöfunartekna ellilífeyrisþega og tekið dæmi þar um. Ég veit að allir þingmenn hafa fengið þennan pappír sendan nýlega þar sem gerð er grein fyrir þróun skattleysismarka annars vegar og síðan stöðu ellilífeyrisþeganna hins vegar. Ég ætla ekki að fara sérstaklega yfir það hér í minni fyrstu ræðu en auðvitað væri fullt tilefni til þess að tala um það í löngu máli.

Hæstv. forseti. Þar sem þetta mál er flutt í fjórða sinn geri ég mér vonir um að það komist a.m.k. það langt í meðförum þingsins að sú nefnd sem fær það til umfjöllunar, væntanlega heilbrigðis- og trygginganefnd, sendi málið út til umsagnar og þeir sem málið varðar fái tækifæri til að taka afstöðu til þess og koma með ábendingar, því þetta er ekki óbreytanlegt, þó að ríkisstjórnarmeirihlutinn álíti það að þegar ríkisstjórnin leggur hér fram texta sé hann óbreytanlegur. Það hefur aldrei verið skoðun þess sem hér stendur að hann leggi fram svo fullkomin mál að þau séu óbreytanleg og engu megi breyta. Þess vegna væri það mjög æskilegt að eftir að umsagnir hefðu borist um málið væri það tekið til gaumgæfilegrar skoðunar. Því miður hefur slík skoðun ekki orðið enn þá um þetta mál þegar mælt hefur verið fyrir því á hv. Alþingi.

Ég vonast til að fara nánar yfir þetta í seinni ræðu minni, um hvað þetta þýðir í raun og veru í bótum og tekjum o.s.frv. En tíminn er liðinn.