Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 202. máls.
131. löggjafarþing 2004–2005.
Þskj. 397 — 202. mál.
fjármálaráðherra við fyrirspurn Gunnars Örlygssonar um grunnlínukerfi símans.
1. Hvert er talið söluandvirði grunnlínukerfis símans á markaði nú og hversu hátt hlutfall er það talið vera af söluandvirði Landssíma Íslands hf.?
Í tengslum við fyrirhugaða sölu ríkisins á hlutabréfum í Landssíma Íslands hf. ákvað framkvæmdanefnd um einkavæðingu að láta vinna faglegt verðmat á fyrirtækinu. Stendur sú vinna enn yfir og mun endanleg niðurstaða ekki liggja fyrir fyrr en skömmu áður en sala hlutabréfa hefst. Verðmatinu er ætlað að vera leiðbeinandi fyrir ríkið við söluákvarðanir. Niðurstaða verðmats mun því ekki verða gerð opinber, a.m.k. ekki fyrr en eftir sölu fyrirtækisins.
Ekki kemur fram í fyrirspurninni hvað átt er við með hugtakinu „grunnlínukerfi“. Í svari þessu er miðað við eftirfarandi skilgreiningu og eru hugtökin grunnlínukerfi og grunnnet notuð jöfnum höndum. Er jafnframt bent á skýrslu um sölu á hlutabréfum ríkisins í Landssíma Íslands. 1
Grunnnet:
Tengingar milli staða, hvort sem um er að ræða kopar, ljósleiðara eða örbylgju. Við þessar tengingar má tengja virkan búnað, en hann er almennt ekki talinn hluti grunnnetsins. Til þessara tenginga teljast einnig heimtaugar. Til grunnnetsins telst einnig „ómissandi aðstaða“, þ.e. sú aðstaða sem þarf til að hýsa virkan búnað, þ.m.t. aðstaða til að hýsa radíóbúnað fyrir farsímaþjónustu. Til grunnnetsins teljast einnig tilheyrandi upplýsinga- og stjórnunarkerfi. Til grunnnets telst ekki virkur búnaður, svo sem símstöðvar og radíóbúnaður til GSM/NMT.
Í umræddu verðmati verður leitast við að verðmeta grunnlínukerfið sem hluta af heildarmati á verðmæti fyrirtækisins. Mat á þessum þætti er þó háð mörgum forsendum. Sem kunnugt er hafa fleiri fyrirtæki en Síminn á undanförnum árum byggt upp grunnet á ýmsum stöðum, einkum þó á höfuðborgarsvæðinu. Í fyrsta lagi er það óvissu háð hversu mikilla viðskipta grunnnet Símans mun njóta í þeirri samkeppni sem framundan er á næstu árum. Í öðru lagi ríkir mikil óvissa um tæknilega uppbyggingu grunnnetsins. Allt stefnir í að tölva, sími og sjónvarp renni í eitt og má sjá merki þess nú þegar. Bæði Landssíminn og Og Vodafone hafa stigið skref í þá átt að samtengja síma og sjónvarp. Því hefur jafnframt verið spáð að tal verði í framtíðinni flutt yfir ljósleiðara á sama hátt og xDSL. Loks er grunnlínukerfið háð því hvernig uppbygging annarra fjarskiptafyrirtækja á ljósleiðarakerfum verður.
Með hliðsjón af framansögðu er afar erfitt að meta fyrir fram nákvæmt söluandvirði grunnlínukerfis Símans kæmi til aðskilnaðar, eða hversu hátt hlutfall það yrði af söluandvirði Landssíma Íslands hf.
2. Hefur verið athugað hvort gerlegt sé fyrir ríkið að selja Landssíma Íslands hf. án grunnlínukerfisins og ef svo er, hverjar voru niðurstöðurnar?
Tæknilega ætti að vera mögulegt að selja Símann án grunnlínukerfisins. Spurningin er hins vegar sú hvort slíkt sé æskilegt. Í höfuðdráttum má segja að þrennt komi þar til álita: Í fyrsta lagi hvort það sé fjárhagslega skynsamlegt fyrir ríkið, í öðru lagi til hagsbóta fyrir þróun og uppbyggingu grunnets fjarskipta á landinu og í þriðja lagi nauðsynlegt fyrir samkeppnisumhverfi fjarskiptamarkaðarins.
Hvað varðar hagsmuni ríkisins og það markmið að fá sem hæst verð fyrir hlutabréf í fyrirtækinu, mundi aðskilnaður grunnnets frá Símanum skapa aukna óvissu um söluna á fyrirtækinu. Við slíkar aðstæður mundi ávöxtunarkrafa á fjárfestingu í Símanum hækka. Einn helsti kostur Símans sem fjárfestingarkosts er hversu stöðug og góð afkoma félagsins hefur verið. Við stöðugar aðstæður er fyrirtæki jafnan álitlegri fjárfestingarkostur en ella. Veruleg breyting á uppbyggingu fyrirtækisins mundi leiða til meiri óvissu meðal mögulegra fjárfesta, valda hækkun á ávöxtunarkröfu þess og þar með lækka verð fyrirtækisins.
Varðandi þróun, uppbyggingu og rekstur grunnnetsins má á það benda að við undirbúning sölu Símans árið 2001 fór fram ítarleg umræða um hugsanlegan aðskilnað grunnnetsins frá Símanum. Það var niðurstaða ríkisstjórnarinnar á þeim tíma að ekki væri skynsamlegt að fara þá leið. Meðal annars var stuðst við álit sérfræðinga á sviði fjarskiptatækni sem lesa má um í áðurnefndri skýrslu einkavæðingarnefndar.
Helstu röksemdir sem settar voru fram í skýrslunni voru þær að betri nýting á bandbreidd grunnnetsins væru eitt af meginmarkmiðum rekstraraðila grunnflutningskerfisins, sérstaklega þegar til lengri tíma væri litið. Væri það álit margra aðila sem stunduðu rannsóknir og þróun á sviði fjarskiptatækni að í grunnneti framtíðarinnar mundi sem dæmi grunnflutningskerfið og ATM- umferðarstjórnunarkerfi sameinast í einu kerfi sem allir aðrir hlutar fjarskiptakerfisins mundu tengjast við. Til að slík endurskipulagning og innleiðing nýrrar tækni því samfara yrði sem auðveldust væri aðskilnaður grunnflutningskerfisins frá umferðarstjórnunarkerfunum óæskilegur. Til að mynda gætu símtöl verið flutt eftir mismunandi kerfum, þ.e. á ATM, milli svæðisstöðva í gegnum ljósleiðara eða innan sama svæðis. Ef grunnlínukerfið yrði aðskilið frá öðrum þáttum rekstrarins yrði að skilgreina sérstaklega hvernig þessir flutningar færu fram. Hefði það í för með sér aukinn kostnað innan kerfisins, m.a. í fjárfestingu í búnaði. Þá fjárfestingu og viðbótarkostnað við rekstur yrðu neytendur að greiða. Í samkeppnisumhverfi mætti svo gera ráð fyrir að það leiddi til þess að önnur fjarskiptafyrirtæki hæfu sjálf uppbyggingu á grunnnetum til að komast hjá þessum aukakostnaði.
Í skýrslunni var þess jafnframt getið að hvað rekstur og þróun varðaði væru miklar líkur á að aðskilnaður frá annarri starfsemi drægi úr hvata til framfara og tækninýjunga. Fyrirtæki um grunnnetið (ríkisstofnun eða hlutafélag í eigu ríkis) þyrfti að standa undir fjárfestingum vegna tæknilegrar uppbyggingar. Í skýrslunni er lýst efasemdum um að slíkt félag hefði nægjanlegan hvata til tæknilegrar uppbyggingar og þróunar þjónustu.
Frá þeim tíma þegar þessi umræða átti sér stað hefur ekkert það komið fram sem styður að skynsamlegra sé að skilja grunnlínukerfið frá Símanum núna en fyrir þremur árum, nema síður sé. Á undanförnum árum hefur samkeppni aukist á sviði fjarskipta, ekki einungis í hefðbundinni símþjónustu og gagnaflutningum, heldur einnig með uppbyggingu annarra fyrirtækja á grunnneti á afmörkuðum landsvæðum, einkum þó í þéttbýli. Á sama tíma ber Síminn svokallaða alþjónustukvöð, sem m.a. felur í sér að hann standi að uppbyggingu viðhaldi og rekstri grunnnets á strjálbýlum landsvæðum þar sem síður er arðbært að standa að slíkum rekstri og uppbyggingu.
Hvað samkeppni varðar tryggir lagalegt umhverfi samkeppnisaðilum Landssímans greiðan aðgang að grunnkerfinu á sama verði og Landssíminn greiðir. Í leyfisbréfi fyrirtækisins er mælt fyrir um sérstaka aðgreiningu í bókhaldi og mynda stofnlínukerfið og notendalínukerfið fjárhagslega sjálfstæðar einingar bæði hvað varðar efnahag og rekstur og því er í raun um rekstrarlega skiptingu að ræða sem tryggir fjárhagslegan aðskilnað. Póst- og fjarskiptastofnun hefur eftirlit með fjárhagslegum aðskilnaði rekstrarleyfishafa á grundvelli laga nr. 81/2003 og reglugerðar nr. 641/2000, um alþjónustu.
Með hliðsjón af framangreindu hefur ekkert það komið fram sem knýr á um skilja grunnlínukerfið frá Símanum nú.
3. Hefur verið athugað hvort ríkið geti notið tekna af grunnlínukerfinu eftir aðskilnað frá Landssíma Íslands hf. og ef svo er, hverjar voru niðurstöðurnar?
Ekki hefur verið kannað sérstaklega hvort ríkið geti notið tekna af grunnlínukerfinu ef aðskilnaður frá Landssíma Íslands hf. yrði að veruleika. Ljóst er hins vegar að ef til þess kæmi þyrfti ríkið sjálft að eiga félagið. Niðurstöður um tekjur væru háðar þeim forsendum sem menn gefa sér um uppbyggingu kerfisins til næstu ára, svo sem um uppbyggingu á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu, en tekjurnar væru einnig háðar því hvernig slíku fyrirtæki reiddi af í samkeppni við önnur félög er reka grunnlínukerfi. Væri kerfið skilið frá Símanum fengist heldur engin trygging þess að Síminn keypti þjónustu af slíku fyrirtæki.
Þá er rétt að geta þess að tilskipanir ESB og íslensk lög gætu sett skorður við eignarhaldi ríkisins, án þess að það hafi verið kannað sérstaklega. Ljóst er hins vegar að útilokað er að veita ríkinu eða einhverjum aðila einkarétt á grunnetsþjónustu fjarskipta. Grunnnetsþjónusta í eigu ríkisins, sem stofnuð væri á grunni grunnets Símans, yrði á einhvern hátt í samkeppni við aðra markaðsaðila á grunnnetsmarkaðnum, nú aðallega Orkuveitu Reykjavíkur og Fjarska.
Með framangreindum fyrirvörum má gera ráð fyrir að tekjur af aðskildu grunnlínukerfi væru sambærilegar því sem nú gerist þar sem bókhald kerfisins er þegar aðskilið öðrum þáttum Símans. Líkur eru þó á því að kostnaður kerfisins með þessu fyrirkomulagi yrði meiri væri sérstakt félag stofnað utan um grunnlínukerfið.
131. löggjafarþing 2004–2005.
Þskj. 397 — 202. mál.
Svar
fjármálaráðherra við fyrirspurn Gunnars Örlygssonar um grunnlínukerfi símans.
1. Hvert er talið söluandvirði grunnlínukerfis símans á markaði nú og hversu hátt hlutfall er það talið vera af söluandvirði Landssíma Íslands hf.?
Í tengslum við fyrirhugaða sölu ríkisins á hlutabréfum í Landssíma Íslands hf. ákvað framkvæmdanefnd um einkavæðingu að láta vinna faglegt verðmat á fyrirtækinu. Stendur sú vinna enn yfir og mun endanleg niðurstaða ekki liggja fyrir fyrr en skömmu áður en sala hlutabréfa hefst. Verðmatinu er ætlað að vera leiðbeinandi fyrir ríkið við söluákvarðanir. Niðurstaða verðmats mun því ekki verða gerð opinber, a.m.k. ekki fyrr en eftir sölu fyrirtækisins.
Ekki kemur fram í fyrirspurninni hvað átt er við með hugtakinu „grunnlínukerfi“. Í svari þessu er miðað við eftirfarandi skilgreiningu og eru hugtökin grunnlínukerfi og grunnnet notuð jöfnum höndum. Er jafnframt bent á skýrslu um sölu á hlutabréfum ríkisins í Landssíma Íslands. 1
Grunnnet:
Tengingar milli staða, hvort sem um er að ræða kopar, ljósleiðara eða örbylgju. Við þessar tengingar má tengja virkan búnað, en hann er almennt ekki talinn hluti grunnnetsins. Til þessara tenginga teljast einnig heimtaugar. Til grunnnetsins telst einnig „ómissandi aðstaða“, þ.e. sú aðstaða sem þarf til að hýsa virkan búnað, þ.m.t. aðstaða til að hýsa radíóbúnað fyrir farsímaþjónustu. Til grunnnetsins teljast einnig tilheyrandi upplýsinga- og stjórnunarkerfi. Til grunnnets telst ekki virkur búnaður, svo sem símstöðvar og radíóbúnaður til GSM/NMT.
Í umræddu verðmati verður leitast við að verðmeta grunnlínukerfið sem hluta af heildarmati á verðmæti fyrirtækisins. Mat á þessum þætti er þó háð mörgum forsendum. Sem kunnugt er hafa fleiri fyrirtæki en Síminn á undanförnum árum byggt upp grunnet á ýmsum stöðum, einkum þó á höfuðborgarsvæðinu. Í fyrsta lagi er það óvissu háð hversu mikilla viðskipta grunnnet Símans mun njóta í þeirri samkeppni sem framundan er á næstu árum. Í öðru lagi ríkir mikil óvissa um tæknilega uppbyggingu grunnnetsins. Allt stefnir í að tölva, sími og sjónvarp renni í eitt og má sjá merki þess nú þegar. Bæði Landssíminn og Og Vodafone hafa stigið skref í þá átt að samtengja síma og sjónvarp. Því hefur jafnframt verið spáð að tal verði í framtíðinni flutt yfir ljósleiðara á sama hátt og xDSL. Loks er grunnlínukerfið háð því hvernig uppbygging annarra fjarskiptafyrirtækja á ljósleiðarakerfum verður.
Með hliðsjón af framansögðu er afar erfitt að meta fyrir fram nákvæmt söluandvirði grunnlínukerfis Símans kæmi til aðskilnaðar, eða hversu hátt hlutfall það yrði af söluandvirði Landssíma Íslands hf.
2. Hefur verið athugað hvort gerlegt sé fyrir ríkið að selja Landssíma Íslands hf. án grunnlínukerfisins og ef svo er, hverjar voru niðurstöðurnar?
Tæknilega ætti að vera mögulegt að selja Símann án grunnlínukerfisins. Spurningin er hins vegar sú hvort slíkt sé æskilegt. Í höfuðdráttum má segja að þrennt komi þar til álita: Í fyrsta lagi hvort það sé fjárhagslega skynsamlegt fyrir ríkið, í öðru lagi til hagsbóta fyrir þróun og uppbyggingu grunnets fjarskipta á landinu og í þriðja lagi nauðsynlegt fyrir samkeppnisumhverfi fjarskiptamarkaðarins.
Hvað varðar hagsmuni ríkisins og það markmið að fá sem hæst verð fyrir hlutabréf í fyrirtækinu, mundi aðskilnaður grunnnets frá Símanum skapa aukna óvissu um söluna á fyrirtækinu. Við slíkar aðstæður mundi ávöxtunarkrafa á fjárfestingu í Símanum hækka. Einn helsti kostur Símans sem fjárfestingarkosts er hversu stöðug og góð afkoma félagsins hefur verið. Við stöðugar aðstæður er fyrirtæki jafnan álitlegri fjárfestingarkostur en ella. Veruleg breyting á uppbyggingu fyrirtækisins mundi leiða til meiri óvissu meðal mögulegra fjárfesta, valda hækkun á ávöxtunarkröfu þess og þar með lækka verð fyrirtækisins.
Varðandi þróun, uppbyggingu og rekstur grunnnetsins má á það benda að við undirbúning sölu Símans árið 2001 fór fram ítarleg umræða um hugsanlegan aðskilnað grunnnetsins frá Símanum. Það var niðurstaða ríkisstjórnarinnar á þeim tíma að ekki væri skynsamlegt að fara þá leið. Meðal annars var stuðst við álit sérfræðinga á sviði fjarskiptatækni sem lesa má um í áðurnefndri skýrslu einkavæðingarnefndar.
Helstu röksemdir sem settar voru fram í skýrslunni voru þær að betri nýting á bandbreidd grunnnetsins væru eitt af meginmarkmiðum rekstraraðila grunnflutningskerfisins, sérstaklega þegar til lengri tíma væri litið. Væri það álit margra aðila sem stunduðu rannsóknir og þróun á sviði fjarskiptatækni að í grunnneti framtíðarinnar mundi sem dæmi grunnflutningskerfið og ATM- umferðarstjórnunarkerfi sameinast í einu kerfi sem allir aðrir hlutar fjarskiptakerfisins mundu tengjast við. Til að slík endurskipulagning og innleiðing nýrrar tækni því samfara yrði sem auðveldust væri aðskilnaður grunnflutningskerfisins frá umferðarstjórnunarkerfunum óæskilegur. Til að mynda gætu símtöl verið flutt eftir mismunandi kerfum, þ.e. á ATM, milli svæðisstöðva í gegnum ljósleiðara eða innan sama svæðis. Ef grunnlínukerfið yrði aðskilið frá öðrum þáttum rekstrarins yrði að skilgreina sérstaklega hvernig þessir flutningar færu fram. Hefði það í för með sér aukinn kostnað innan kerfisins, m.a. í fjárfestingu í búnaði. Þá fjárfestingu og viðbótarkostnað við rekstur yrðu neytendur að greiða. Í samkeppnisumhverfi mætti svo gera ráð fyrir að það leiddi til þess að önnur fjarskiptafyrirtæki hæfu sjálf uppbyggingu á grunnnetum til að komast hjá þessum aukakostnaði.
Í skýrslunni var þess jafnframt getið að hvað rekstur og þróun varðaði væru miklar líkur á að aðskilnaður frá annarri starfsemi drægi úr hvata til framfara og tækninýjunga. Fyrirtæki um grunnnetið (ríkisstofnun eða hlutafélag í eigu ríkis) þyrfti að standa undir fjárfestingum vegna tæknilegrar uppbyggingar. Í skýrslunni er lýst efasemdum um að slíkt félag hefði nægjanlegan hvata til tæknilegrar uppbyggingar og þróunar þjónustu.
Frá þeim tíma þegar þessi umræða átti sér stað hefur ekkert það komið fram sem styður að skynsamlegra sé að skilja grunnlínukerfið frá Símanum núna en fyrir þremur árum, nema síður sé. Á undanförnum árum hefur samkeppni aukist á sviði fjarskipta, ekki einungis í hefðbundinni símþjónustu og gagnaflutningum, heldur einnig með uppbyggingu annarra fyrirtækja á grunnneti á afmörkuðum landsvæðum, einkum þó í þéttbýli. Á sama tíma ber Síminn svokallaða alþjónustukvöð, sem m.a. felur í sér að hann standi að uppbyggingu viðhaldi og rekstri grunnnets á strjálbýlum landsvæðum þar sem síður er arðbært að standa að slíkum rekstri og uppbyggingu.
Hvað samkeppni varðar tryggir lagalegt umhverfi samkeppnisaðilum Landssímans greiðan aðgang að grunnkerfinu á sama verði og Landssíminn greiðir. Í leyfisbréfi fyrirtækisins er mælt fyrir um sérstaka aðgreiningu í bókhaldi og mynda stofnlínukerfið og notendalínukerfið fjárhagslega sjálfstæðar einingar bæði hvað varðar efnahag og rekstur og því er í raun um rekstrarlega skiptingu að ræða sem tryggir fjárhagslegan aðskilnað. Póst- og fjarskiptastofnun hefur eftirlit með fjárhagslegum aðskilnaði rekstrarleyfishafa á grundvelli laga nr. 81/2003 og reglugerðar nr. 641/2000, um alþjónustu.
Með hliðsjón af framangreindu hefur ekkert það komið fram sem knýr á um skilja grunnlínukerfið frá Símanum nú.
3. Hefur verið athugað hvort ríkið geti notið tekna af grunnlínukerfinu eftir aðskilnað frá Landssíma Íslands hf. og ef svo er, hverjar voru niðurstöðurnar?
Ekki hefur verið kannað sérstaklega hvort ríkið geti notið tekna af grunnlínukerfinu ef aðskilnaður frá Landssíma Íslands hf. yrði að veruleika. Ljóst er hins vegar að ef til þess kæmi þyrfti ríkið sjálft að eiga félagið. Niðurstöður um tekjur væru háðar þeim forsendum sem menn gefa sér um uppbyggingu kerfisins til næstu ára, svo sem um uppbyggingu á landsbyggðinni gagnvart höfuðborgarsvæðinu, en tekjurnar væru einnig háðar því hvernig slíku fyrirtæki reiddi af í samkeppni við önnur félög er reka grunnlínukerfi. Væri kerfið skilið frá Símanum fengist heldur engin trygging þess að Síminn keypti þjónustu af slíku fyrirtæki.
Þá er rétt að geta þess að tilskipanir ESB og íslensk lög gætu sett skorður við eignarhaldi ríkisins, án þess að það hafi verið kannað sérstaklega. Ljóst er hins vegar að útilokað er að veita ríkinu eða einhverjum aðila einkarétt á grunnetsþjónustu fjarskipta. Grunnnetsþjónusta í eigu ríkisins, sem stofnuð væri á grunni grunnets Símans, yrði á einhvern hátt í samkeppni við aðra markaðsaðila á grunnnetsmarkaðnum, nú aðallega Orkuveitu Reykjavíkur og Fjarska.
Með framangreindum fyrirvörum má gera ráð fyrir að tekjur af aðskildu grunnlínukerfi væru sambærilegar því sem nú gerist þar sem bókhald kerfisins er þegar aðskilið öðrum þáttum Símans. Líkur eru þó á því að kostnaður kerfisins með þessu fyrirkomulagi yrði meiri væri sérstakt félag stofnað utan um grunnlínukerfið.
- Neðanmálsgrein: 1
- 1 Skýrsla um sölu á hlutabréfum ríkisins í Landssíma Íslands hf., Framkvæmdanefnd um einkavæðingu, 2001 – 5. kafli.
