Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 581. máls.
131. löggjafarþing 2004–2005.
Þskj. 872 — 581. mál.
um leiðir til að auka fullvinnslu á fiski hérlendis.
Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðherra að kanna orsakir mikils útflutnings á óunnum fiski á fiskmarkaði erlendis og mögulegar leiðir til að draga úr honum og auka í staðinn fullvinnslu innan lands. Ráðherra birti Alþingi niðurstöður sínar og tillögur eins fljótt og unnt er.
Útflutningur á óunnum fiski í gámum á fiskmarkaði erlendis hefur aukist frá árinu 2002 úr rúmlega 21 þúsund tonni í tæplega 36 þúsund tonn á síðasta ári. Útflutningur þessi hefur verulega neikvæð áhrif á þjóðarbúið enda ljóst að unnt væri að auka útflutningsverðmæti þessa afla umtalsvert ef hann væri unninn hér á landi. Hráefnisskortur er viðvarandi vandamál í íslenskri fiskvinnslu, ekki síst hjá þeim fyrirtækjum sem reka fiskvinnslu án útgerðar og treysta því algjörlega á nægt framboð af fiski á íslenskum fiskmörkuðum. Þegar fiskur er fluttur óunninn á fiskmarkaði erlendis hafa íslenskir fiskverkendur enga möguleika til að bjóða í hann. Segja má að jafnræði íslenskra fiskkaupenda gagnvart erlendum fiskkaupendum, sem og samkeppnisstaða þeirra, sé skert að þessu leyti. Þegar útflutningur á óunnum fiski er orðinn eins mikill og raun ber vitni hefur hann mjög neikvæð áhrif á möguleika fiskvinnslufyrirtækja til viðgangs og vaxtar. Þetta er sérstaklega bagalegt í því ljósi að virðisauki í vinnslu sjávarafurða hefur verið með mesta móti hjá þeim fyrirtækjum sem stunda fiskvinnslu án útgerðar auk þess sem þessi fyrirtæki hafa í mörgum tilvikum verið í fararbroddi við að vinna nýja markaði fyrir hágæða íslenskan fisk í hæsta verðflokki.
Spyrja má hvað valdi því að óunninn fiskur sé fluttur úr landi í þessum mæli. Margir hafa haldið því fram að orsakanna megi leita í ólíkum vigtunarreglum og svokallaðri yfirvigt sem tíðkast á erlendum fiskmörkuðum. Að minnsta kosti virðist ekki eingöngu unnt að skýra hinn mikla útflutning með vísan til þess að hærra verð fáist fyrir fiskinn á erlendum mörkuðum enda hefur fiskverð verið mjög hátt á fiskmörkuðum hérlendis undanfarin ár. Í þingsályktunartillögu þessari er lagt til að ráðherra kanni hvaða undirliggjandi ástæður og orsakir séu fyrir þessum mikla útflutningi og komi með tillögur til úrbóta.
Í sjávarútvegsstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er komið inn á þetta, m.a. með eftirfarandi hætti: „Auk þess sem hér er talið upp má nefna að skoða þarf sérstaklega aðstöðumun landvinnslu og sjóvinnslu með það fyrir augum að finna leiðir til að jafna þann mun, auka alhliða menntun á sviði sjósóknar og fiskvinnslu og stuðla að fullvinnslu alls sjávarfangs. Þá þarf að tryggja nýliðun í greininni og huga sérstaklega að þjálfun verðandi sjómanna. Einnig ber að setja reglur um að allur afli, sem ekki fer beint til vinnslu hjá sama aðila og veiðarnar stundar, skuli fara á markað til að auðvelda aðgang innlendrar fiskvinnslu að öllu því hráefni.“
Sjávarútvegsráðherra hefur lýst því að nú standi yfir heildarendurskoðun á lögum nr. 123/1989, um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla, og að ætlunin sé að leggja fram frumvarp til nýrra laga á þessu þingi. Nauðsynlegt er að við þá vinnu verði sérstaklega hugað að því hvernig styrkja megi íslenska fiskmarkaði í samkeppni þeirra um fisk við erlenda fiskmarkaði þannig að þeir fái að fullu notið þess forskots sem fylgir nálægð við fiskimiðin og útgerðarfyrirtækin. Þáttur í þessari þingályktunartillögu er að beina því til sjávarútvegsráðherra að hugað verði að þessum atriðum við frumvarpsvinnuna.
Íslenskur fiskmarkaður hefur verið í mikilli framþróun á síðustu árum. Með upptöku fullkomins uppboðskerfis er nú unnt að stunda viðskipti á honum með hjálp netsins, hvar sem er í heiminum. Þannig standa kaupendur erlendis jafnfætis öðrum þegar uppboð fara fram. Er það álit flutningsmanna þessarar þingsályktunartillögu að eðlilegast væri að allur sá fiskur sem nú er fluttur á erlenda fiskmarkaði færi þess í stað á íslenskan fiskmarkað enda væru möguleikar erlendra fiskkaupenda til að bjóða í og kaupa íslenskan fisk og flytja hann út óunninn til vinnslu eða sölu ekki skertir. Hins vegar hefðu íslenskir fiskkaupendur þá alltaf möguleika á að bjóða í fiskinn í samkeppni við aðra.
Ótvírætt er að það þjónar hagsmunum Íslendinga að sem mest af þeim fiski sem veiddur er hér við land sé jafnframt unninn hér á landi. Alþingi og stjórnvöldum ber að haga lögum og reglum þannig að jafnræði og samkeppnisstaða íslenskra fiskverkenda sé trygg til að svo geti orðið.
Fylgiskjal I.
Hagstofa Íslands:
Verðmæti útflutts óunnins afla eykst á milli ára.
Á fyrstu ellefu mánuðum ársins 2004 var aflaverðmæti íslenskra skipa af öllum miðum 63 milljarðar króna samanborið við 62,9 milljarða króna á sama tímabili 2003. Aflaverðmæti hefur því dregist saman um 0,3% á milli ára eða um 184 milljónir króna, á verðlagi hvors árs fyrir sig. Verðmæti botnfiskaflans var 43,8 milljarðar króna og er það aukning um 1,7 milljarð króna (4,1%) á milli ára. Verðmæti þorsks hefur á þessu tímabili aukist um 1,9 milljarð króna (8,1%) og verðmæti ýsuaflans um 1,6 milljarð (29,4%) en karfaafli hefur dregist saman um 1,1 milljarð króna (–24,1%) og úthafskarfaaflinn hefur dregist saman um tæpar 600 milljónir króna (–17,8%). Verðmæti flatfisktegunda var 181 milljón meira árið 2004 (3,3%) en á sama tímabili 2003 en verðmæti uppsjávartegunda hefur dregist saman um rúmar 500 milljónir króna (–4,6%) og munar þar mest um aflaverðmæti loðnu en einnig varð töluverður samdráttur í aflaverðmæti kolmunna á milli ára. Á móti kemur að aflaverðmæti síldar hefur aukist á milli ára um 18,9%, var 3,3 milljarðar króna 2003 en 3,9 milljarðar 2004. Verðmæti skel- og krabbadýraaflans dróst einnig saman um 1,2 milljarð króna (–32,8%) og er það að stærstum hluta vegna rækju.
Mikil aukning hefur verið í verðmæti þess afla sem keyptur er á innlendum fiskmörkuðum og er fluttur óunninn út á erlenda markaði í gámum. Á tímabilinu jókst verðmæti í þessum löndunarflokki um 71,4% eða úr tæpum 600 milljónum árið 2003 í rúman 1 milljarð króna árið 2004. Einnig hefur mikil hlutfallsleg aukning orðið í útflutningi á ferskum fiski í gámum (51,1%) og nam verðmæti þess afla 5,8 milljörðum króna 2004. Verðmæti afla sem landað var erlendis í bræðslu nam 98,9 milljónum króna 2004 samanborið við 441 milljón króna 2003 og er það samdráttur upp á 342 milljónir króna (–77,6%). Verðmæti afla í beinni sölu útgerða til vinnslustöðva var 27,3 milljarðar króna samanborið við 28,9 milljarða króna á sama tímabili 2003 og dróst því saman um 1,6 milljarð króna á milli ára (–5,6%). Verðmæti afla sem seldur var á fiskmörkuðum til fiskvinnslu innanlands var 8,7 milljarðar króna og dróst saman um 170 milljónir króna (–1,9%). Verðmæti sjófrysts afla var 19,3 milljarðar króna samanborið við 18,8 milljarða króna á árinu 2003 og er það aukning um hálfan milljarð (2,7%). Verðmæti sjófrysts afla sem landað var innanlands til endurvinnslu nam 359 milljónum króna 2004 og dróst saman um 338 milljónir frá fyrra ári (–48,5%).
Á Suðurnesjum var unnið úr afla að verðmæti 10,6 milljarða króna og er það aukning um 565 milljónir á milli ára eða 5,7%. Á höfuðborgarsvæðinu var unnið úr afla að verðmæti 9,8 milljarða króna og er það aukning um rúmar 400 milljónir frá fyrra ári. Á Vesturlandi varð samdráttur í verðmæti afla til vinnslu um 13%, var 4,7 milljarðar króna 2003 en 4,1 milljarður króna 2004. Verðmæti afla til vinnslu erlendis jókst hins vegar um 29,4% milli ára fór úr 4,7 milljörðum króna 2003 í 6,1 milljarð króna 2004.
Upplýsingar um afla og aflaverðmæti 1 janúar–nóvember 2004 er að finna í talnaefni.
Fylgiskjal II.
Hagstofa Íslands:
Fylgiskjal III.
Ha gstofa Íslands:
131. löggjafarþing 2004–2005.
Þskj. 872 — 581. mál.
Tillaga til þingsályktunar
um leiðir til að auka fullvinnslu á fiski hérlendis.
Flm.: Jón Bjarnason, Þuríður Backman, Ögmundur Jónasson.
Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsráðherra að kanna orsakir mikils útflutnings á óunnum fiski á fiskmarkaði erlendis og mögulegar leiðir til að draga úr honum og auka í staðinn fullvinnslu innan lands. Ráðherra birti Alþingi niðurstöður sínar og tillögur eins fljótt og unnt er.
Greinargerð.
Útflutningur á óunnum fiski í gámum á fiskmarkaði erlendis hefur aukist frá árinu 2002 úr rúmlega 21 þúsund tonni í tæplega 36 þúsund tonn á síðasta ári. Útflutningur þessi hefur verulega neikvæð áhrif á þjóðarbúið enda ljóst að unnt væri að auka útflutningsverðmæti þessa afla umtalsvert ef hann væri unninn hér á landi. Hráefnisskortur er viðvarandi vandamál í íslenskri fiskvinnslu, ekki síst hjá þeim fyrirtækjum sem reka fiskvinnslu án útgerðar og treysta því algjörlega á nægt framboð af fiski á íslenskum fiskmörkuðum. Þegar fiskur er fluttur óunninn á fiskmarkaði erlendis hafa íslenskir fiskverkendur enga möguleika til að bjóða í hann. Segja má að jafnræði íslenskra fiskkaupenda gagnvart erlendum fiskkaupendum, sem og samkeppnisstaða þeirra, sé skert að þessu leyti. Þegar útflutningur á óunnum fiski er orðinn eins mikill og raun ber vitni hefur hann mjög neikvæð áhrif á möguleika fiskvinnslufyrirtækja til viðgangs og vaxtar. Þetta er sérstaklega bagalegt í því ljósi að virðisauki í vinnslu sjávarafurða hefur verið með mesta móti hjá þeim fyrirtækjum sem stunda fiskvinnslu án útgerðar auk þess sem þessi fyrirtæki hafa í mörgum tilvikum verið í fararbroddi við að vinna nýja markaði fyrir hágæða íslenskan fisk í hæsta verðflokki.
Spyrja má hvað valdi því að óunninn fiskur sé fluttur úr landi í þessum mæli. Margir hafa haldið því fram að orsakanna megi leita í ólíkum vigtunarreglum og svokallaðri yfirvigt sem tíðkast á erlendum fiskmörkuðum. Að minnsta kosti virðist ekki eingöngu unnt að skýra hinn mikla útflutning með vísan til þess að hærra verð fáist fyrir fiskinn á erlendum mörkuðum enda hefur fiskverð verið mjög hátt á fiskmörkuðum hérlendis undanfarin ár. Í þingsályktunartillögu þessari er lagt til að ráðherra kanni hvaða undirliggjandi ástæður og orsakir séu fyrir þessum mikla útflutningi og komi með tillögur til úrbóta.
Í sjávarútvegsstefnu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er komið inn á þetta, m.a. með eftirfarandi hætti: „Auk þess sem hér er talið upp má nefna að skoða þarf sérstaklega aðstöðumun landvinnslu og sjóvinnslu með það fyrir augum að finna leiðir til að jafna þann mun, auka alhliða menntun á sviði sjósóknar og fiskvinnslu og stuðla að fullvinnslu alls sjávarfangs. Þá þarf að tryggja nýliðun í greininni og huga sérstaklega að þjálfun verðandi sjómanna. Einnig ber að setja reglur um að allur afli, sem ekki fer beint til vinnslu hjá sama aðila og veiðarnar stundar, skuli fara á markað til að auðvelda aðgang innlendrar fiskvinnslu að öllu því hráefni.“
Sjávarútvegsráðherra hefur lýst því að nú standi yfir heildarendurskoðun á lögum nr. 123/1989, um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla, og að ætlunin sé að leggja fram frumvarp til nýrra laga á þessu þingi. Nauðsynlegt er að við þá vinnu verði sérstaklega hugað að því hvernig styrkja megi íslenska fiskmarkaði í samkeppni þeirra um fisk við erlenda fiskmarkaði þannig að þeir fái að fullu notið þess forskots sem fylgir nálægð við fiskimiðin og útgerðarfyrirtækin. Þáttur í þessari þingályktunartillögu er að beina því til sjávarútvegsráðherra að hugað verði að þessum atriðum við frumvarpsvinnuna.
Íslenskur fiskmarkaður hefur verið í mikilli framþróun á síðustu árum. Með upptöku fullkomins uppboðskerfis er nú unnt að stunda viðskipti á honum með hjálp netsins, hvar sem er í heiminum. Þannig standa kaupendur erlendis jafnfætis öðrum þegar uppboð fara fram. Er það álit flutningsmanna þessarar þingsályktunartillögu að eðlilegast væri að allur sá fiskur sem nú er fluttur á erlenda fiskmarkaði færi þess í stað á íslenskan fiskmarkað enda væru möguleikar erlendra fiskkaupenda til að bjóða í og kaupa íslenskan fisk og flytja hann út óunninn til vinnslu eða sölu ekki skertir. Hins vegar hefðu íslenskir fiskkaupendur þá alltaf möguleika á að bjóða í fiskinn í samkeppni við aðra.
Ótvírætt er að það þjónar hagsmunum Íslendinga að sem mest af þeim fiski sem veiddur er hér við land sé jafnframt unninn hér á landi. Alþingi og stjórnvöldum ber að haga lögum og reglum þannig að jafnræði og samkeppnisstaða íslenskra fiskverkenda sé trygg til að svo geti orðið.
Fylgiskjal I.
Hagstofa Íslands:
Verðmæti sjávarafla janúar–nóvember 2004.
(www.hagstofa.is)
Verðmæti útflutts óunnins afla eykst á milli ára.
Á fyrstu ellefu mánuðum ársins 2004 var aflaverðmæti íslenskra skipa af öllum miðum 63 milljarðar króna samanborið við 62,9 milljarða króna á sama tímabili 2003. Aflaverðmæti hefur því dregist saman um 0,3% á milli ára eða um 184 milljónir króna, á verðlagi hvors árs fyrir sig. Verðmæti botnfiskaflans var 43,8 milljarðar króna og er það aukning um 1,7 milljarð króna (4,1%) á milli ára. Verðmæti þorsks hefur á þessu tímabili aukist um 1,9 milljarð króna (8,1%) og verðmæti ýsuaflans um 1,6 milljarð (29,4%) en karfaafli hefur dregist saman um 1,1 milljarð króna (–24,1%) og úthafskarfaaflinn hefur dregist saman um tæpar 600 milljónir króna (–17,8%). Verðmæti flatfisktegunda var 181 milljón meira árið 2004 (3,3%) en á sama tímabili 2003 en verðmæti uppsjávartegunda hefur dregist saman um rúmar 500 milljónir króna (–4,6%) og munar þar mest um aflaverðmæti loðnu en einnig varð töluverður samdráttur í aflaverðmæti kolmunna á milli ára. Á móti kemur að aflaverðmæti síldar hefur aukist á milli ára um 18,9%, var 3,3 milljarðar króna 2003 en 3,9 milljarðar 2004. Verðmæti skel- og krabbadýraaflans dróst einnig saman um 1,2 milljarð króna (–32,8%) og er það að stærstum hluta vegna rækju.
Mikil aukning hefur verið í verðmæti þess afla sem keyptur er á innlendum fiskmörkuðum og er fluttur óunninn út á erlenda markaði í gámum. Á tímabilinu jókst verðmæti í þessum löndunarflokki um 71,4% eða úr tæpum 600 milljónum árið 2003 í rúman 1 milljarð króna árið 2004. Einnig hefur mikil hlutfallsleg aukning orðið í útflutningi á ferskum fiski í gámum (51,1%) og nam verðmæti þess afla 5,8 milljörðum króna 2004. Verðmæti afla sem landað var erlendis í bræðslu nam 98,9 milljónum króna 2004 samanborið við 441 milljón króna 2003 og er það samdráttur upp á 342 milljónir króna (–77,6%). Verðmæti afla í beinni sölu útgerða til vinnslustöðva var 27,3 milljarðar króna samanborið við 28,9 milljarða króna á sama tímabili 2003 og dróst því saman um 1,6 milljarð króna á milli ára (–5,6%). Verðmæti afla sem seldur var á fiskmörkuðum til fiskvinnslu innanlands var 8,7 milljarðar króna og dróst saman um 170 milljónir króna (–1,9%). Verðmæti sjófrysts afla var 19,3 milljarðar króna samanborið við 18,8 milljarða króna á árinu 2003 og er það aukning um hálfan milljarð (2,7%). Verðmæti sjófrysts afla sem landað var innanlands til endurvinnslu nam 359 milljónum króna 2004 og dróst saman um 338 milljónir frá fyrra ári (–48,5%).
Á Suðurnesjum var unnið úr afla að verðmæti 10,6 milljarða króna og er það aukning um 565 milljónir á milli ára eða 5,7%. Á höfuðborgarsvæðinu var unnið úr afla að verðmæti 9,8 milljarða króna og er það aukning um rúmar 400 milljónir frá fyrra ári. Á Vesturlandi varð samdráttur í verðmæti afla til vinnslu um 13%, var 4,7 milljarðar króna 2003 en 4,1 milljarður króna 2004. Verðmæti afla til vinnslu erlendis jókst hins vegar um 29,4% milli ára fór úr 4,7 milljörðum króna 2003 í 6,1 milljarð króna 2004.
Upplýsingar um afla og aflaverðmæti 1 janúar–nóvember 2004 er að finna í talnaefni.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Fylgiskjal II.
Hagstofa Íslands:
Afli af Íslandsmiðum eftir tegund löndunar og fisktegundum.1
(Heimild: Vigtarskýrslur.)
| Í gáma til útflutnings | |||
| 2002 | 2003 | 20042 | |
| Heildarafli | 21.114 | 27.829 | 35.699 |
| Botnfiskafli | 19.084 | 24.918 | 32.806 |
| Þorskur | 3.485 | 4.944 | 6.294 |
| Ýsa | 3.447 | 8.208 | 13.669 |
| Ufsi | 117 | 219 | 1.254 |
| Karfi | 9.031 | 8.085 | 7.531 |
| Úthafskarfi | 53 | 417 | 83 |
| Steinbítur | 1.355 | 1.521 | 2.240 |
| Hlýri | 32 | 63 | 258 |
| Langa | 142 | 176 | 228 |
| Blálanga | 217 | 125 | 216 |
| Keila | 17 | 26 | 28 |
| Langhali | 0 | 1 | 0 |
| Tindaskata | 1 | 1 | 0 |
| Skötuselur | 173 | 474 | 433 |
| Skata | 3 | 2 | 9 |
| Lýsa | 732 | 442 | 402 |
| Gulllax | – | 0 | 0 |
| Háfur | 253 | 192 | 124 |
| Hákarl | 0 | 0 | 0 |
| Annar botnfiskur | 26 | 22 | 37 |
| Flatfiskafli | 2.030 | 2.911 | 2.893 |
| Lúða | 108 | 120 | 101 |
| Grálúða | 283 | 1.121 | 911 |
| Skarkoli | 1.224 | 1.313 | 1.229 |
| Þykkvalúra | 324 | 319 | 626 |
| Langlúra | 7 | 4 | 11 |
| Stórkjafta | 5 | 9 | 12 |
| Sandkoli | 78 | 23 | 2 |
| Skrápflúra | – | 2 | 0 |
| Annar flatfiskur | 0 | 0 | 1 |
| 1 Í tonnum. | |||
| 2 Tölur fyrir árið 2004 eru frá fyrstu 10 mánuðum ársins. | |||
Fylgiskjal III.
Ha gstofa Íslands:
Verðmæti afla af Íslandsmiðum
eftir tegund löndunar og fisktegundum.1
(Heimild: Vigtarskýrslur.)
| Í gáma til útflutnings | |||
| 2002 | 2003 | 20042 | |
| Heildarafli | 3.608.606 | 4.127.199 | 5.161.845 |
| Botnfiskafli | 3.070.503 | 3.409.399 | 4.412.485 |
| Þorskur | 680.446 | 929.170 | 1.163.452 |
| Ýsa | 566.385 | 967.832 | 1.676.686 |
| Ufsi | 8.755 | 13.399 | 80.159 |
| Karfi | 1.385.263 | 1.011.941 | 985.965 |
| Úthafskarfi | 6.879 | 44.184 | 9.242 |
| Steinbítur | 221.732 | 215.532 | 268.089 |
| Hlýri | 5.621 | 11.152 | 37.659 |
| Langa | 15.428 | 14.704 | 17.546 |
| Blálanga | 21.274 | 11.539 | 20.641 |
| Keila | 1.241 | 1.505 | 1.793 |
| Langhali | 2 | 88 | 0 |
| Tindaskata | 9 | 57 | 0 |
| Skötuselur | 55.446 | 126.219 | 99.086 |
| Skata | 246 | 244 | 1.539 |
| Lýsa | 53.704 | 30.606 | 28.119 |
| Gulllax | – | 0 | 0 |
| Háfur | 44.993 | 29.399 | 17.178 |
| Hákarl | 8 | 0 | 0 |
| Annar botnfiskur | 3.073 | 1.828 | 5.331 |
| Flatfiskafli | 538.103 | 717.798 | 749.360 |
| Lúða | 58.084 | 58.938 | 51.052 |
| Grálúða | 69.596 | 275.149 | 244.513 |
| Skarkoli | 296.404 | 276.203 | 286.132 |
| Þykkvalúra | 107.075 | 104.835 | 164.885 |
| Langlúra | 543 | 436 | 1.203 |
| Stórkjafta | 677 | 701 | 1.256 |
| Sandkoli | 5.698 | 1.390 | 135 |
| Skrápflúra | – | 105 | 12 |
| Annar flatfiskur | 27 | 41 | 172 |
| 1 Í þús. kr. | |||
| 2 Tölur fyrir árið 2004 eru frá fyrstu 10 mánuðum ársins. | |||
- Neðanmálsgrein: 1
- 1 Þessar upplýsingar byggjast á vigtar- og ráðstöfunarskýrslum sem Fiskistofa safnar frá fiskkaupendum. Fyrir árið 2004 er stuðst við bráðabirgðatölur en endanlegar tölur liggja að baki talna fyrir árið 2003. Athuganir benda til þess að endanlegar tölur séu að hámarki 1–2% hærri en bráðabirgðatölur þegar á heildina er litið en fyrir örfáar fisktegundir getur munurinn þó orðið meiri.
