Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 127. máls.
132. löggjafarþing 2005–2006.
Þskj. 449 — 127. mál.
fjármálaráðherra við fyrirspurn Jóhönnu Sigurðardóttur um skatteftirlit með stórfyrirtækjum.
1. Hve mörg af 100 stærstu fyrirtækjum landsins, mælt í veltu, hafa sætt skatteftirliti á síðustu tíu árum og hvaða árangri hefur það skilað, m.a. í auknum skattskilum?
Samkvæmt upplýsingum sem ríkisskattstjóri hefur aflað frá skattstjórum, hafa á sl. tíu árum sex af þeim fyrirtækjum sem nú eru á lista yfir 100 stærstu fyrirtæki landsins sætt almennri endurskoðun skattskila. Hjá 36 öðrum fyrirtækjum hafa einstakir þættir skattskila verið skoðaðir. Upplýsingar um árangur eða skattbreytingar vegna þess eftirlits liggja ekki fyrir.
2. Hvernig hefur skatteftirliti með stórfyrirtækjum verið háttað á tímabilinu og hvernig hefur verið búið að skattyfirvöldum til þeirra verka?
Til þess að unnt sé að svara fyrirspurninni þarf að gera sér grein fyrir hvað átt er við með stórfyrirtækjum. Það hefur enn sem komið er hvorki verið skilgreint sérstaklega af hálfu skattyfirvalda né í lögum, sbr. nánar svar við 3. lið fyrirspurnarinnar. Sérstakar verklagsreglur hafa ekki gilt varðandi skoðun á stórum fyrirtækjum og hafa þau fallið undir almennt skatteftirlit. Embætti ríkisskattstjóra hefur árlega gert áætlun um samræmt skatteftirlit þar sem fyrirtæki eru valin eftir fyrirframákveðnum sjónarmiðum, svo sem til þess að skoða frádráttarheimildir, hlunnindi o.s.frv. Enn fremur hafa skattstjórar valið fyrirtæki til eftirlits. Þetta fyrirkomulag hefur það í för með sér að ekki er gerður sérstakur greinarmunur á fyrirtækjum eftir stærð þeirra, hvað tíðni eftirlits eða annað varðar. Sérstakar eftirlitseiningar starfa á skattstofunum í Reykjavík og Reykjanesi, svo og á Akureyri og Akranesi, en þær tvær síðastnefndu fara með skatteftirlit á landsbyggðinni.
3. Hvert er mat ráðherra á tillögu sem fram kemur í skýrslu skattsvikanefndar frá desember 2004, um að koma á fót sérhæfðri eftirlitsdeild með stórfyrirtækjum, t.d. við embætti Ríkisskattstjóra, eða sérstakri miðlægri skattstofu, en slík deild eða skattstofa annaðist eftirlit og aðra framkvæmd á skattalögum fyrir stórfyrirtæki um land allt? Hafa verið gerðar áætlanir um mannaflaþörf eða kostnað við þetta?
Hugmyndir um að skattaleg málefni stórfyrirtækja verði til meðferðar á einum stað innan skattkerfisins hafa verið til skoðunar í fjármálaráðuneytinu um nokkurt skeið. Slíkt kallar á skipulagsbreytingar innan skattkerfisins sem þarf að skoða gaumgæfilega út frá margvíslegum sjónarhornum, m.a. hvar slíkri einingu, ef til kæmi, sé best fyrirkomið í því skattkerfi sem við búum við í dag. Innan ráðuneytisins er að störfum starfshópur sem skoðar mismunandi möguleika í þessum efnum. Er verkefni starfshópsins að afmarka helstu viðfangsefni slíkrar einingar þar á meðal mannaflaþörf, m.a. með tilliti til reynslu annarra þjóða. Endanlegar tillögur starfshópsins liggja ekki fyrir. Meðal þeirra atriða sem taka þarf afstöðu til er hvort einungis eftirlitið með stórfyrirtækjum yrði falið sérstakri einingu eða hvort álagningu, eftirliti og öllum samskiptum yrði komið fyrir á einum stað. Taka þarf afstöðu til þess hvers konar fyrirtæki yrðu felld undir starfssvið slíkrar einingar. Einn möguleikinn væri sá að miða við veltu þeirra. Annar að fella ákveðna tegund af fyrirtækjum undir slíka einingu, svo sem fyrirtæki í alþjóðlegum viðskiptum o.s.frv.
4. Er í undirbúningi frumvarp um eftirlitsdeild eða skattstofu af þessu tagi? Ef svo er, hvenær má vænta þess að það verði lagt fram á Alþingi?
Ekki er hafinn undirbúningur að lagafrumvarpi af þessu tagi. Þegar niðurstöður þeirrar vinnu sem er í gangi innan ráðuneytisins liggja fyrir verður tekin afstaða til þess hvort lagt verður fram slíkt lagafrumvarp. Ekki er tímabært að kveða upp úr um hvenær það gæti orðið.
5. Hver er reynslan af starfrækslu sérstaks skatteftirlits með stórfyrirtækjum annars staðar á Norðurlöndunum?
Ráðuneytið hefur skoðað sérstaklega reglur sem gilda um álagningu og eftirlit með stórfyrirtækjum í Danmörku, Noregi og Finnlandi. Þessi ríki hafa öll sett á laggirnar sérstakar einingar sem fara með álagningu og eftirlit með stórfyrirtækjum. Reynslan af þessu fyrirkomulagi í nágrannaríkjum okkar virðist almennt vera góð, og eru ekki síst gjaldendur ánægðir með þetta fyrirkomulag. Í Danmörku gilda sérstök lög um álagningu og eftirlit með stórum fyrirtækjum og er markmiðið með þeim að stærstu fyrirtækin, eða fyrirtækjasamsteypurnar, skuli vera í sérstöku reglubundnu eftirliti. Ástæða þessa fyrirkomulags er einkum sú að ósamræmi var í álagningu og eftirliti með stórfyrirtækjum og í mörgum umdæmum ekki nægilegt.
Finnar hafa sett á laggirnar sérstaka skattstofu til að annast skattlagningu stórra fyrirtækja. Stofnunin hefur á hendi skattlagningu stórfyrirtækja um allt Finnland. Vegna skattamála þurfa fyrirtækin því einungis að hafa samskipti við þessa einu stofnun.
Í Noregi var sérstök skattstofa fyrir stórfyrirtæki sett á laggirnar á árinu 1992. Þar er um að ræða sérstaka álagningarskattstofu sem hefur það að markmiði að tryggja samræmda álagningu á stór fyrirtæki án tillitis til þess hvar í Noregi þau eru. Markmið stjórnvalda var að safna saman hæfum aðilum með mikla þekkingu á einn stað til þess að tryggja gæði og árangur við álagninguna. Þetta átti ekki síst við um félagasamsteypur, félög í alþjóðaviðskiptum og félög sem voru með skattskyldu í mörgum sveitarfélögum.
132. löggjafarþing 2005–2006.
Þskj. 449 — 127. mál.
Svar
fjármálaráðherra við fyrirspurn Jóhönnu Sigurðardóttur um skatteftirlit með stórfyrirtækjum.
1. Hve mörg af 100 stærstu fyrirtækjum landsins, mælt í veltu, hafa sætt skatteftirliti á síðustu tíu árum og hvaða árangri hefur það skilað, m.a. í auknum skattskilum?
Samkvæmt upplýsingum sem ríkisskattstjóri hefur aflað frá skattstjórum, hafa á sl. tíu árum sex af þeim fyrirtækjum sem nú eru á lista yfir 100 stærstu fyrirtæki landsins sætt almennri endurskoðun skattskila. Hjá 36 öðrum fyrirtækjum hafa einstakir þættir skattskila verið skoðaðir. Upplýsingar um árangur eða skattbreytingar vegna þess eftirlits liggja ekki fyrir.
2. Hvernig hefur skatteftirliti með stórfyrirtækjum verið háttað á tímabilinu og hvernig hefur verið búið að skattyfirvöldum til þeirra verka?
Til þess að unnt sé að svara fyrirspurninni þarf að gera sér grein fyrir hvað átt er við með stórfyrirtækjum. Það hefur enn sem komið er hvorki verið skilgreint sérstaklega af hálfu skattyfirvalda né í lögum, sbr. nánar svar við 3. lið fyrirspurnarinnar. Sérstakar verklagsreglur hafa ekki gilt varðandi skoðun á stórum fyrirtækjum og hafa þau fallið undir almennt skatteftirlit. Embætti ríkisskattstjóra hefur árlega gert áætlun um samræmt skatteftirlit þar sem fyrirtæki eru valin eftir fyrirframákveðnum sjónarmiðum, svo sem til þess að skoða frádráttarheimildir, hlunnindi o.s.frv. Enn fremur hafa skattstjórar valið fyrirtæki til eftirlits. Þetta fyrirkomulag hefur það í för með sér að ekki er gerður sérstakur greinarmunur á fyrirtækjum eftir stærð þeirra, hvað tíðni eftirlits eða annað varðar. Sérstakar eftirlitseiningar starfa á skattstofunum í Reykjavík og Reykjanesi, svo og á Akureyri og Akranesi, en þær tvær síðastnefndu fara með skatteftirlit á landsbyggðinni.
3. Hvert er mat ráðherra á tillögu sem fram kemur í skýrslu skattsvikanefndar frá desember 2004, um að koma á fót sérhæfðri eftirlitsdeild með stórfyrirtækjum, t.d. við embætti Ríkisskattstjóra, eða sérstakri miðlægri skattstofu, en slík deild eða skattstofa annaðist eftirlit og aðra framkvæmd á skattalögum fyrir stórfyrirtæki um land allt? Hafa verið gerðar áætlanir um mannaflaþörf eða kostnað við þetta?
Hugmyndir um að skattaleg málefni stórfyrirtækja verði til meðferðar á einum stað innan skattkerfisins hafa verið til skoðunar í fjármálaráðuneytinu um nokkurt skeið. Slíkt kallar á skipulagsbreytingar innan skattkerfisins sem þarf að skoða gaumgæfilega út frá margvíslegum sjónarhornum, m.a. hvar slíkri einingu, ef til kæmi, sé best fyrirkomið í því skattkerfi sem við búum við í dag. Innan ráðuneytisins er að störfum starfshópur sem skoðar mismunandi möguleika í þessum efnum. Er verkefni starfshópsins að afmarka helstu viðfangsefni slíkrar einingar þar á meðal mannaflaþörf, m.a. með tilliti til reynslu annarra þjóða. Endanlegar tillögur starfshópsins liggja ekki fyrir. Meðal þeirra atriða sem taka þarf afstöðu til er hvort einungis eftirlitið með stórfyrirtækjum yrði falið sérstakri einingu eða hvort álagningu, eftirliti og öllum samskiptum yrði komið fyrir á einum stað. Taka þarf afstöðu til þess hvers konar fyrirtæki yrðu felld undir starfssvið slíkrar einingar. Einn möguleikinn væri sá að miða við veltu þeirra. Annar að fella ákveðna tegund af fyrirtækjum undir slíka einingu, svo sem fyrirtæki í alþjóðlegum viðskiptum o.s.frv.
4. Er í undirbúningi frumvarp um eftirlitsdeild eða skattstofu af þessu tagi? Ef svo er, hvenær má vænta þess að það verði lagt fram á Alþingi?
Ekki er hafinn undirbúningur að lagafrumvarpi af þessu tagi. Þegar niðurstöður þeirrar vinnu sem er í gangi innan ráðuneytisins liggja fyrir verður tekin afstaða til þess hvort lagt verður fram slíkt lagafrumvarp. Ekki er tímabært að kveða upp úr um hvenær það gæti orðið.
5. Hver er reynslan af starfrækslu sérstaks skatteftirlits með stórfyrirtækjum annars staðar á Norðurlöndunum?
Ráðuneytið hefur skoðað sérstaklega reglur sem gilda um álagningu og eftirlit með stórfyrirtækjum í Danmörku, Noregi og Finnlandi. Þessi ríki hafa öll sett á laggirnar sérstakar einingar sem fara með álagningu og eftirlit með stórfyrirtækjum. Reynslan af þessu fyrirkomulagi í nágrannaríkjum okkar virðist almennt vera góð, og eru ekki síst gjaldendur ánægðir með þetta fyrirkomulag. Í Danmörku gilda sérstök lög um álagningu og eftirlit með stórum fyrirtækjum og er markmiðið með þeim að stærstu fyrirtækin, eða fyrirtækjasamsteypurnar, skuli vera í sérstöku reglubundnu eftirliti. Ástæða þessa fyrirkomulags er einkum sú að ósamræmi var í álagningu og eftirliti með stórfyrirtækjum og í mörgum umdæmum ekki nægilegt.
Finnar hafa sett á laggirnar sérstaka skattstofu til að annast skattlagningu stórra fyrirtækja. Stofnunin hefur á hendi skattlagningu stórfyrirtækja um allt Finnland. Vegna skattamála þurfa fyrirtækin því einungis að hafa samskipti við þessa einu stofnun.
Í Noregi var sérstök skattstofa fyrir stórfyrirtæki sett á laggirnar á árinu 1992. Þar er um að ræða sérstaka álagningarskattstofu sem hefur það að markmiði að tryggja samræmda álagningu á stór fyrirtæki án tillitis til þess hvar í Noregi þau eru. Markmið stjórnvalda var að safna saman hæfum aðilum með mikla þekkingu á einn stað til þess að tryggja gæði og árangur við álagninguna. Þetta átti ekki síst við um félagasamsteypur, félög í alþjóðaviðskiptum og félög sem voru með skattskyldu í mörgum sveitarfélögum.
