Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 194. máls.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 372 — 194. mál.
fjármálaráðherra við fyrirspurn Birgittu Jónsdóttur um notkun á frjálsum og opnum hugbúnaði hjá A-hluta ríkissjóðs.
1. Hver voru útgjöld ríkissjóðs til hugbúnaðarkaupa árin 2006, 2007 og 2008? Hve háum fjárhæðum var varið til kaupa á sérsmíðuðum kerfum annars vegar og til kaupa á almennum hugbúnaði hins vegar? Hvernig skiptust þessar fjárhæðir milli ráðuneyta?
2. Hve háum fjárhæðum var varið árin 2006, 2007 og 2008 til greiðslu leyfisgjalda fyrir hugbúnað annars vegar og til greiðslu þjónustugjalda fyrir hugbúnað hins vegar? Hvernig skiptust þessar fjárhæðir milli innlendra og erlendra aðila?
Svörin eru fengin úr tegundalykli fjárhags- og mannauðskerfa ríkisins og því sett fram með fyrirvara um að umrædd gjöld séu bókfærð með réttum hætti. Jafnframt miðast upplýsingarnar við þær stofnanir sem nota fjárhags- og mannauðskerfi ríkisins við bókhald eða senda upplýsingar reglulega til birtingar í kerfunum. Tvær meginbókhaldstegundir eru notaðar við gjaldfærslu umræddra gjalda. Annars vegar tegund 5452 sem á við um sérsniðin kerfi, svo sem um aðkeypta vinnu kerfisfræðinga og aðra sérfræðiþjónustu vegna hugbúnaðargerðar, viðhalds og viðgerðar á hugbúnaði, svo og aðstoð og ráðgjöf vegna hugbúnaðar. Hins vegar tegund 5517 sem á við um kaup á almennum hugbúnaði, leyfisgjöldum og þjónustugjöldum þeim tengdum. Þessi tegund á einnig við um uppfærslu- og viðhaldssamninga af keyptum hugbúnaði.
Í fjárhags- og mannauðskerfi ríkisins er ekki greint sérstaklega á milli greiðslu leyfisgjalda og þjónustugjalda né heldur hvað er til innlendra aðila og hvað til erlendra aðila. Þar að auki er erfitt að átta sig á hvort erlendur hugbúnaður eða þjónusta er keypt milliliðalaust erlendis frá eða í gegnum millilið á Íslandi.
3. Hver er stefna ráðuneytanna hvers fyrir sig varðandi það að nota frjálsan og opinn hugbúnað í stað þess að endurnýja notendaleyfi sem greiða þarf fyrir?
Hinn 11. mars 2008 samþykkti þáverandi ríkisstjórn stefnu um frjálsan og opinn hugbúnað. Sú stefna gildir jafnframt um ráðuneyti og ríkisstofnanir. Ekki er vitað til þess að ráðuneytin hafi mótað sér sérstaka stefnu um frjálsan og opinn hugbúnað.
4. Telur ráðherra að ríkissjóður geti sparað útgjöld með notkun á frjálsum og opnum hugbúnaði? Ef svo er, óskast lagt fram mat á þeim fjárhæðum sem talið er að spara megi árlega.
Ekki liggur fyrir heildstæð greining á því hvort hægt sé að spara útgjöld með notkun á frjálsum og opnum hugbúnaði hjá ríkinu. Hins vegar gerði Parx skýrslu fyrir forsætisráðuneytið árið 2005 um opinn hugbúnað sem valkost við séreignarhugbúnað og þar kemur eftirfarandi fram:
„Í skýrslu Ríkisendurskoðunar, Um lögmæti hugbúnaðar hjá ríkisaðilum, frá árinu 1999 er fjöldi vinnustöðva hjá þeim 322 ríkisaðilum sem rannsóknin náði til áætlaður 11.300 og ætla má að vinnustöðvum á vegum ríkisins hafi fjölgað nokkuð síðan. Ljóst er að kostnaður sem fylgir hugbúnaði fyrir vinnustöðvar ríkisaðila er umtalsverður og að mikilvægt er að stuðla að vali hagkvæmustu lausna. Miðað við þau verð sem opinberir aðilar á öðrum Norðurlöndum greiða fyrir algenga samsetningu stýrikerfis, skrifstofuhugbúnaðar og nauðsynlegs hugbúnaðar vegna tengingar við vefþjón, væri árlegur leyfiskostnaður á vinnustöð um 25.000 kr. á ári Kostnaðurinn er áætlaður miðað við beinan meðalkostnað við hugbúnaðarleyfi fyrir stýrikerfi, skrifstofuvöndul og hugbúnað til nettengingar og uppfærslurétt á 6 ára tímabili án vsk. Í þessum verðum er, auk hugbúnaðarins sjálfs, innifalin ýmiss konar þjónusta, innbyggð vírusvörn og íslenskt leiðréttingarforrit. Við það bætist kostnaður fyrir annan hugbúnað, svo sem skjalastjórnunarkerfi, PDF skrifara, sérsmíðuð kerfi, teikniforrit og annan sérhæfðan hugbúnað sem notendur kunna að vinna með. Hafa skal í huga að hugbúnaðarleyfi fyrir skóla eru oft umtalsvert ódýrari en leyfi til annarrar starfsemi.“
Auk þess gerði embætti ríkisskattstjóra úttekt á frjálsum og opnum skrifstofuhugbúnaði á árinu 2009 sem fólst annars vegar í að prófa helstu kerfishluta OpenOffice.org og hins vegar í að prófa samskipti innanhússkerfa RSK við hugbúnaðinn. Kannaðir voru kerfishlutar OpenOffice.org hugbúnaðarins með sérstakri áherslu á ritvinnslu-, töflureiknis-, glærukynningar- og gagnaskrárhluta. Hugbúnaðurinn var skoðaður m.a. með tilliti til þess hvort aðgerðir sem notendur eru vanir úr Microsoft Office skrifstofuvöndlinum séu til staðar, t.d. varðandi fjölva, og hvort aðgerðir taki lengri eða skemmri tíma. Niðurstaða RSK var sú að OpenOffice.org fullnægi að mestu leyti þörfum starfsmanna skattkerfisins og að ekki sé þörf fyrir mikla kennslu við umskiptin. Enn fremur er talið líklegt að auðvelt sé að breyta flestum innanhússkerfum svo hægt sé að eiga samskipti við OpenOffice.org.
Opinn og frjáls hugbúnaður er víða notaður í bakkerfum stofnana eins og fyrir netþjóna, póstþjóna, gagnagrunna o.fl. Sumar stofnanir eru einnig að nota opinn og frjálsan hugbúnað fyrir almenna notendur tölvukerfa og má þar nefna tvö dæmi. Þjóðleikhúsið hefur unnið að því að innleiða opinn og frjálsan hugbúnað fyrir starfsemi sína í stað séreignarhugbúnaðar. Leikhúsið hefur til að mynda innleitt opinn og frjálsan hugbúnað fyrir tölvupóstkerfi og skrifstofuvöndla og er talið að kostnaðurinn fyrsta árið við þessi kerfi sé um fjórðungur af þeim árlega kostnaði sem stofnunin greiddi áður fyrir sambærileg kerfi með séreignarhugbúnaði. Annað dæmi er hjá Verkmenntaskólanum á Akureyri. Verkmenntaskólinn ákvað að nýta betur eldri tölvur sem höfðu verið settar í geymslur með því að setja upp frjálsan og opinn hugbúnað, m.a. stýrikerfi, á vélarnar og nýta þær fyrir nemendur skólans. Þannig telur skólinn þeir sig ekki einungis spara í hugbúnaðarleyfum heldur einnig í kostnaði tengdum vélbúnaði með því að nýta vélbúnaðinn lengur.
Á grundvelli framangreindra úttekta má álykta að líkur bendi til að til lengri tíma litið sé hægt að spara verulega fjármuni hjá ríkisstofnunum með því að innleiða frjálsan og opinn hugbúnað. Sparnaðartækifærin liggja í vali á skrifstofuvöndli, stýrikerfum og ýmsum sérhæfðum hugbúnaði. Þó verður að meta kosti slíkra lausna þar sem flókin vinnsla upplýsinga og notkun stórra gagnagrunna á sér stað. Í fjármálaráðuneytinu er hafin greining á kostnaði við upplýsingatækni hjá ríkinu og auk þess hafa nokkur ráðuneyti nýlega hafið skoðun á kostum og göllum frjáls og opins hugbúnaðar. Búist er við niðurstöðum úr þeirri vinnu næsta vor.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 372 — 194. mál.
Svar
fjármálaráðherra við fyrirspurn Birgittu Jónsdóttur um notkun á frjálsum og opnum hugbúnaði hjá A-hluta ríkissjóðs.
1. Hver voru útgjöld ríkissjóðs til hugbúnaðarkaupa árin 2006, 2007 og 2008? Hve háum fjárhæðum var varið til kaupa á sérsmíðuðum kerfum annars vegar og til kaupa á almennum hugbúnaði hins vegar? Hvernig skiptust þessar fjárhæðir milli ráðuneyta?
2. Hve háum fjárhæðum var varið árin 2006, 2007 og 2008 til greiðslu leyfisgjalda fyrir hugbúnað annars vegar og til greiðslu þjónustugjalda fyrir hugbúnað hins vegar? Hvernig skiptust þessar fjárhæðir milli innlendra og erlendra aðila?
Svörin eru fengin úr tegundalykli fjárhags- og mannauðskerfa ríkisins og því sett fram með fyrirvara um að umrædd gjöld séu bókfærð með réttum hætti. Jafnframt miðast upplýsingarnar við þær stofnanir sem nota fjárhags- og mannauðskerfi ríkisins við bókhald eða senda upplýsingar reglulega til birtingar í kerfunum. Tvær meginbókhaldstegundir eru notaðar við gjaldfærslu umræddra gjalda. Annars vegar tegund 5452 sem á við um sérsniðin kerfi, svo sem um aðkeypta vinnu kerfisfræðinga og aðra sérfræðiþjónustu vegna hugbúnaðargerðar, viðhalds og viðgerðar á hugbúnaði, svo og aðstoð og ráðgjöf vegna hugbúnaðar. Hins vegar tegund 5517 sem á við um kaup á almennum hugbúnaði, leyfisgjöldum og þjónustugjöldum þeim tengdum. Þessi tegund á einnig við um uppfærslu- og viðhaldssamninga af keyptum hugbúnaði.
| Ár | 5452 Hugbúnaðargerð |
5517 Hugbúnaðarkaup | Kostnaður | |
| 2006 | Æðsta stjórn ríkisins | 9.791.222 | 1.400.626 | 11.191.848 |
| Forsætisráðuneyti | 23.071.191 | 2.411.648 | 25.482.839 | |
| Menntamálaráðuneyti | 186.827.083 | 89.276.093 | 276.103.176 | |
| Utanríkisráðuneyti | 12.341.493 | 11.378.292 | 23.719.785 | |
| Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti | 22.477.682 | 29.061.515 | 51.539.197 | |
| Dóms- og kirkjumálaráðuneyti | 126.756.930 | 23.159.672 | 149.916.602 | |
| Félags- og tryggingamálaráðuneyti | 39.180.686 | 8.025.519 | 47.206.205 | |
| Heilbrigðisráðuneyti | 568.585.923 | 24.740.609 | 593.326.532 | |
| Fjármálaráðuneyti | 544.569.033 | 111.910.522 | 656.479.555 | |
| Samgönguráðuneyti | 219.539.177 | 11.270.260 | 230.809.437 | |
| Iðnaðarráðuneyti | 15.454.786 | 7.068.133 | 22.522.919 | |
| Viðskiptaráðuneyti | 27.604.878 | 5.185.628 | 32.790.506 | |
| Hagstofa Íslands | 28.102.188 | 11.182.163 | 39.284.351 | |
| Umhverfisráðuneyti | 24.805.327 | 15.833.804 | 40.639.131 | |
| Samtals 2006 | 1.849.107.340 | 351.904.484 | 2.201.011.824 | |
| 2007 | Æðsta stjórn ríkisins | 16.760.440 | 5.024.161 | 21.784.601 |
| Forsætisráðuneyti | 6.936.420 | 4.621.037 | 11.557.457 | |
| Menntamálaráðuneyti | 192.227.220 | 88.604.364 | 280.831.584 | |
| Utanríkisráðuneyti | 8.211.281 | 11.609.001 | 19.820.282 | |
| Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti | 24.690.551 | 28.199.233 | 52.889.784 | |
| Dóms- og kirkjumálaráðuneyti | 114.924.888 | 51.791.321 | 166.716.209 | |
| Félags- og tryggingamálaráðuneyti | 40.217.801 | 10.072.367 | 50.290.168 | |
| Heilbrigðisráðuneyti | 675.085.870 | 29.515.189 | 704.601.059 | |
| Fjármálaráðuneyti | 562.712.935 | 119.801.221 | 682.514.156 | |
| Samgönguráðuneyti | 213.618.621 | 15.784.137 | 229.402.758 | |
| Iðnaðarráðuneyti | 12.236.361 | 17.401.303 | 29.637.664 | |
| Viðskiptaráðuneyti | 69.281.248 | 3.048.742 | 72.329.990 | |
| Hagstofa Íslands | 14.704.034 | 11.226.902 | 25.930.936 | |
| Umhverfisráðuneyti | 29.931.002 | 32.893.663 | 62.824.665 | |
| Samtals 2007 | 1.981.538.672 | 429.592.641 | 2.411.131.313 | |
| 2008 | Æðsta stjórn ríkisins | 8.259.680 | 5.249.559 | 13.509.239 |
| Forsætisráðuneyti | 30.297.457 | 18.436.789 | 48.734.246 | |
| Menntamálaráðuneyti | 151.753.208 | 131.580.496 | 283.333.704 | |
| Utanríkisráðuneyti | 17.460.960 | 32.783.647 | 50.244.607 | |
| Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti | 28.693.410 | 27.624.570 | 56.317.980 | |
| Dóms- og kirkjumálaráðuneyti | 151.122.511 | 76.334.777 | 227.457.288 | |
| Félags- og tryggingamálaráðuneyti | 258.877.953 | 18.013.773 | 276.891.726 | |
| Heilbrigðisráðuneyti | 708.901.215 | 116.779.214 | 825.680.429 | |
| Fjármálaráðuneyti | 633.459.957 | 141.412.467 | 774.872.424 | |
| Samgönguráðuneyti | 186.363.978 | 16.673.923 | 203.037.901 | |
| Iðnaðarráðuneyti | 15.956.808 | 14.230.248 | 30.187.056 | |
| Viðskiptaráðuneyti | 63.171.168 | 5.032.074 | 68.203.242 | |
| Umhverfisráðuneyti | 41.693.512 | 32.654.950 | 74.348.462 | |
| Samtals 2008 | 2.296.011.817 | 636.806.487 | 2.932.818.304 | |
| Heildarkostnaður | 6.126.657.829 | 1.418.303.612 | 7.544.961.441 |
Í fjárhags- og mannauðskerfi ríkisins er ekki greint sérstaklega á milli greiðslu leyfisgjalda og þjónustugjalda né heldur hvað er til innlendra aðila og hvað til erlendra aðila. Þar að auki er erfitt að átta sig á hvort erlendur hugbúnaður eða þjónusta er keypt milliliðalaust erlendis frá eða í gegnum millilið á Íslandi.
3. Hver er stefna ráðuneytanna hvers fyrir sig varðandi það að nota frjálsan og opinn hugbúnað í stað þess að endurnýja notendaleyfi sem greiða þarf fyrir?
Hinn 11. mars 2008 samþykkti þáverandi ríkisstjórn stefnu um frjálsan og opinn hugbúnað. Sú stefna gildir jafnframt um ráðuneyti og ríkisstofnanir. Ekki er vitað til þess að ráðuneytin hafi mótað sér sérstaka stefnu um frjálsan og opinn hugbúnað.
4. Telur ráðherra að ríkissjóður geti sparað útgjöld með notkun á frjálsum og opnum hugbúnaði? Ef svo er, óskast lagt fram mat á þeim fjárhæðum sem talið er að spara megi árlega.
Ekki liggur fyrir heildstæð greining á því hvort hægt sé að spara útgjöld með notkun á frjálsum og opnum hugbúnaði hjá ríkinu. Hins vegar gerði Parx skýrslu fyrir forsætisráðuneytið árið 2005 um opinn hugbúnað sem valkost við séreignarhugbúnað og þar kemur eftirfarandi fram:
„Í skýrslu Ríkisendurskoðunar, Um lögmæti hugbúnaðar hjá ríkisaðilum, frá árinu 1999 er fjöldi vinnustöðva hjá þeim 322 ríkisaðilum sem rannsóknin náði til áætlaður 11.300 og ætla má að vinnustöðvum á vegum ríkisins hafi fjölgað nokkuð síðan. Ljóst er að kostnaður sem fylgir hugbúnaði fyrir vinnustöðvar ríkisaðila er umtalsverður og að mikilvægt er að stuðla að vali hagkvæmustu lausna. Miðað við þau verð sem opinberir aðilar á öðrum Norðurlöndum greiða fyrir algenga samsetningu stýrikerfis, skrifstofuhugbúnaðar og nauðsynlegs hugbúnaðar vegna tengingar við vefþjón, væri árlegur leyfiskostnaður á vinnustöð um 25.000 kr. á ári Kostnaðurinn er áætlaður miðað við beinan meðalkostnað við hugbúnaðarleyfi fyrir stýrikerfi, skrifstofuvöndul og hugbúnað til nettengingar og uppfærslurétt á 6 ára tímabili án vsk. Í þessum verðum er, auk hugbúnaðarins sjálfs, innifalin ýmiss konar þjónusta, innbyggð vírusvörn og íslenskt leiðréttingarforrit. Við það bætist kostnaður fyrir annan hugbúnað, svo sem skjalastjórnunarkerfi, PDF skrifara, sérsmíðuð kerfi, teikniforrit og annan sérhæfðan hugbúnað sem notendur kunna að vinna með. Hafa skal í huga að hugbúnaðarleyfi fyrir skóla eru oft umtalsvert ódýrari en leyfi til annarrar starfsemi.“
Auk þess gerði embætti ríkisskattstjóra úttekt á frjálsum og opnum skrifstofuhugbúnaði á árinu 2009 sem fólst annars vegar í að prófa helstu kerfishluta OpenOffice.org og hins vegar í að prófa samskipti innanhússkerfa RSK við hugbúnaðinn. Kannaðir voru kerfishlutar OpenOffice.org hugbúnaðarins með sérstakri áherslu á ritvinnslu-, töflureiknis-, glærukynningar- og gagnaskrárhluta. Hugbúnaðurinn var skoðaður m.a. með tilliti til þess hvort aðgerðir sem notendur eru vanir úr Microsoft Office skrifstofuvöndlinum séu til staðar, t.d. varðandi fjölva, og hvort aðgerðir taki lengri eða skemmri tíma. Niðurstaða RSK var sú að OpenOffice.org fullnægi að mestu leyti þörfum starfsmanna skattkerfisins og að ekki sé þörf fyrir mikla kennslu við umskiptin. Enn fremur er talið líklegt að auðvelt sé að breyta flestum innanhússkerfum svo hægt sé að eiga samskipti við OpenOffice.org.
Opinn og frjáls hugbúnaður er víða notaður í bakkerfum stofnana eins og fyrir netþjóna, póstþjóna, gagnagrunna o.fl. Sumar stofnanir eru einnig að nota opinn og frjálsan hugbúnað fyrir almenna notendur tölvukerfa og má þar nefna tvö dæmi. Þjóðleikhúsið hefur unnið að því að innleiða opinn og frjálsan hugbúnað fyrir starfsemi sína í stað séreignarhugbúnaðar. Leikhúsið hefur til að mynda innleitt opinn og frjálsan hugbúnað fyrir tölvupóstkerfi og skrifstofuvöndla og er talið að kostnaðurinn fyrsta árið við þessi kerfi sé um fjórðungur af þeim árlega kostnaði sem stofnunin greiddi áður fyrir sambærileg kerfi með séreignarhugbúnaði. Annað dæmi er hjá Verkmenntaskólanum á Akureyri. Verkmenntaskólinn ákvað að nýta betur eldri tölvur sem höfðu verið settar í geymslur með því að setja upp frjálsan og opinn hugbúnað, m.a. stýrikerfi, á vélarnar og nýta þær fyrir nemendur skólans. Þannig telur skólinn þeir sig ekki einungis spara í hugbúnaðarleyfum heldur einnig í kostnaði tengdum vélbúnaði með því að nýta vélbúnaðinn lengur.
Á grundvelli framangreindra úttekta má álykta að líkur bendi til að til lengri tíma litið sé hægt að spara verulega fjármuni hjá ríkisstofnunum með því að innleiða frjálsan og opinn hugbúnað. Sparnaðartækifærin liggja í vali á skrifstofuvöndli, stýrikerfum og ýmsum sérhæfðum hugbúnaði. Þó verður að meta kosti slíkra lausna þar sem flókin vinnsla upplýsinga og notkun stórra gagnagrunna á sér stað. Í fjármálaráðuneytinu er hafin greining á kostnaði við upplýsingatækni hjá ríkinu og auk þess hafa nokkur ráðuneyti nýlega hafið skoðun á kostum og göllum frjáls og opins hugbúnaðar. Búist er við niðurstöðum úr þeirri vinnu næsta vor.
