Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 400. máls.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 801 — 400. mál.
fjármálaráðherra við fyrirspurn Ólínu Þorvarðardóttur um skuldameðferð og skuldastöðu sjávarútvegsfyrirtækja í íslenskum bönkum.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
1. Hvaða verklagsreglur eru eða hafa verið viðhafðar við mat á yfirfærslu skulda sjávarútvegsfyrirtækja úr gömlu bönkunum í þá nýju?
2. Hafa lán sjávarútvegsfyrirtækja verið afskrifuð eftir bankahrunið og ef svo er, í hve miklum mæli?
3. Hafa lán sjávarútvegsfyrirtækja verið fryst eftir bankahrunið og ef svo er, um hvaða upphæðir er að ræða og til hve langs tíma?
4. Hve mikið af skuldum útgerðarfyrirtækja varð eftir í þrotabúum gömlu bankanna þriggja, sundurliðað eftir bönkum?
5. Hve stór hluti skulda útgerðarfyrirtækja fluttist yfir í nýju bankana þrjá, sundurliðað eftir bönkum?
Vísað er til svara við tveimur fyrirspurnum til fjármálaráðherra á 137. löggjafarþingi á þskj. 213 (115. mál) um mat á eignasafni nýju bankanna og á þskj. 347 (59. mál) um gengistryggðar og verðtryggðar eignir og skuldir bankanna. Líkt og þar segir takmarkast réttur alþingismanna til þess að óska eftir upplýsingum með því að beina fyrirspurn til ráðherra skv. 54. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 49. gr. þingskapalaga, við opinber málefni. Nýju bankarnir eru hlutafélög sem teljast til einkaréttarlegra aðila og njóta lögbundinnar verndar um viðskiptalegar upplýsingar. Um bankana gilda sömu reglur og um önnur hlutafélög og réttur til að krefja ráðherra upplýsinga um slík félög er bundinn við hvort þær upplýsingar eigi að vera opinberar samkvæmt lögum. Þær upplýsingar sem óskað er eftir í fyrirspurninni teljast ekki opinberar í fyrrgreindum skilningi að mati fjármálaráðuneytisins. Svo sem fram kemur í svari efnahags- og viðskiptaráðherra við samhljóða fyrirspurn háttvirts þingmanns á þskj. 606 (310. mál) lúta bankarnir reglum laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki og laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi.
Í þessu sambandi verður einnig litið til þeirra sjónarmiða sem fram koma í upplýsingalögum, nr. 50/1996, en lögin taka ekki til starfsemi einkaaðila nema að því leyti sem hún lýtur að því að taka ákvarðanir, í skjóli stjórnsýsluvalds, um rétt eða skyldu manna. Stjórnvöldum er auk þess óheimilt samkvæmt lögunum að veita aðgang að upplýsingum sem þau kunna að búa yfir er varða mikilvæga fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja nema samþykki fyrirtækjanna fyrir slíkri upplýsingagjöf liggi fyrir.
Fjármálaráðuneytið telur, þrátt fyrir framangreind sjónarmið, að upplýsingagjöf bankanna sé mikilvægur þáttur í heilbrigðu fjármálakerfi og hefur lagt áherslu á að bankarnir leggi sig fram um að veita greinargóðar upplýsingar um starfsemi sína. Slíkar áherslur koma m.a. fram í eigendastefnu stjórnvalda sem tekur til starfsemi fjármálastofnana í ríkiseigu og einnig hefur fjármálaráðuneytið vakið athygli forsvarsmanna nýju bankanna á því að mikilvægt sé að þeir veiti almenningi greinargóðar upplýsingar um starfsemi sína.
Í kjölfar þess að íslenska ríkið stofnsetti þrjá nýja banka til að taka yfir meginhluta innlendrar bankastarfsemi gömlu bankanna þriggja voru útlán íslensku útibúa þeirra almennt flutt yfir í nýju bankana. Í upplýsingum frá Fjármálaeftirlitinu (FME) um yfirfærslu eigna og skulda í nýju bankana, dags. 14. október 2008, kemur fram að meðal þeirra útlána sem ekki voru færð yfir í nýju bankana voru veðsett útlán. Líkt og segir í yfirliti FME yfir mat á eignum og skuldum bankanna, dags. 24. apríl 2009, var mismunandi aðferðum beitt við mat á ólíkum eignum. Þannig fór mat á útlánum til stærri fyrirtækja fram með þeim hætti að gangvirði heildarútlánanna var áætlað, en í því fólst m.a. að sérstakur gaumur var gefinn að undirliggjandi tryggingum og tillit tekið til rekstrarvirðis hvers fyrirtækis, auk þess hvort fyrirtækinu hafði verið slitið eða slíkt í þann veginn að gerast. Mat á útlánum til einstaklinga og smærri fyrirtækja fólst í því að áætla hve mikið væri endurheimtanlegt af lánum og í því var stuðst m.a. við meðalvanskil eftir atvinnugreinum, endurheimtuhlutfall eftir atvinnugreinum ef til vanskila kemur, vaxtagreiðslur og verðtryggingarákvæði. Ekki hafa verið birtar upplýsingar um að hvaða marki skuldir sjávarútvegsfyrirtækja voru færðar til nýju bankanna, né nánari útlistanir á því hvernig yfirfærðar skuldir voru metnar til fjár.
Fram kemur í stofnefnahagsreikningi Landsbankans (NBI hf.) miðað við 8. október 2008, sem birtur var í desember 2009, að um 26% af útlánasafni bankans hafi verið útlán til sjávarútvegsfyrirtækja. Í stofnefnahagsreikningi Íslandsbanka, dags. 15. október 2008, er birtur var í september 2009, kemur fram að um 16% af útlánum bankans séu lán til sjávarútvegsfyrirtækja. Í endurskoðuðu uppgjöri Nýja Kaupþings banka hf. (nú Arion banka) fyrir árið 2008, sem birt var í nóvember 2009, kemur ekki fram hve stór hluti útlána bankans eru til sjávarútvegsfyrirtækja, en þar sést að 89% útlána í útlánasafni eru til fyrirtækja, um 33% til iðnaðarfyrirtækja og um 20% til eignarhaldsfélaga.
Að öðru leyti hafa ekki verið birtar upplýsingar um skuldir viðkomandi atvinnugreinar við bankana né heldur að hvaða marki bankarnir hafa gripið til úrræða vegna skuldavanda sjávarútvegsfyrirtækja. Benda má þó á að í samræmi við 3. gr. laga nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, hafa Samtök fjármálafyrirtækja (SFF) birt sameiginlegar verklagsreglur um úrlausn skuldavanda fyrirtækja. Verklagsreglunum, sem staðfestar voru FME, er ætlað að mynda grunn að vinnubrögðum bankanna og annarra fjármálafyrirtækja við endurskipulagningu atvinnulífsins.
Ekki er unnt að svara fyrirspurninni efnislega frekar en hér er gert.
138. löggjafarþing 2009–2010.
Þskj. 801 — 400. mál.
Svar
fjármálaráðherra við fyrirspurn Ólínu Þorvarðardóttur um skuldameðferð og skuldastöðu sjávarútvegsfyrirtækja í íslenskum bönkum.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
1. Hvaða verklagsreglur eru eða hafa verið viðhafðar við mat á yfirfærslu skulda sjávarútvegsfyrirtækja úr gömlu bönkunum í þá nýju?
2. Hafa lán sjávarútvegsfyrirtækja verið afskrifuð eftir bankahrunið og ef svo er, í hve miklum mæli?
3. Hafa lán sjávarútvegsfyrirtækja verið fryst eftir bankahrunið og ef svo er, um hvaða upphæðir er að ræða og til hve langs tíma?
4. Hve mikið af skuldum útgerðarfyrirtækja varð eftir í þrotabúum gömlu bankanna þriggja, sundurliðað eftir bönkum?
5. Hve stór hluti skulda útgerðarfyrirtækja fluttist yfir í nýju bankana þrjá, sundurliðað eftir bönkum?
Vísað er til svara við tveimur fyrirspurnum til fjármálaráðherra á 137. löggjafarþingi á þskj. 213 (115. mál) um mat á eignasafni nýju bankanna og á þskj. 347 (59. mál) um gengistryggðar og verðtryggðar eignir og skuldir bankanna. Líkt og þar segir takmarkast réttur alþingismanna til þess að óska eftir upplýsingum með því að beina fyrirspurn til ráðherra skv. 54. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. 49. gr. þingskapalaga, við opinber málefni. Nýju bankarnir eru hlutafélög sem teljast til einkaréttarlegra aðila og njóta lögbundinnar verndar um viðskiptalegar upplýsingar. Um bankana gilda sömu reglur og um önnur hlutafélög og réttur til að krefja ráðherra upplýsinga um slík félög er bundinn við hvort þær upplýsingar eigi að vera opinberar samkvæmt lögum. Þær upplýsingar sem óskað er eftir í fyrirspurninni teljast ekki opinberar í fyrrgreindum skilningi að mati fjármálaráðuneytisins. Svo sem fram kemur í svari efnahags- og viðskiptaráðherra við samhljóða fyrirspurn háttvirts þingmanns á þskj. 606 (310. mál) lúta bankarnir reglum laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki og laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi.
Í þessu sambandi verður einnig litið til þeirra sjónarmiða sem fram koma í upplýsingalögum, nr. 50/1996, en lögin taka ekki til starfsemi einkaaðila nema að því leyti sem hún lýtur að því að taka ákvarðanir, í skjóli stjórnsýsluvalds, um rétt eða skyldu manna. Stjórnvöldum er auk þess óheimilt samkvæmt lögunum að veita aðgang að upplýsingum sem þau kunna að búa yfir er varða mikilvæga fjárhags- eða viðskiptahagsmuni fyrirtækja nema samþykki fyrirtækjanna fyrir slíkri upplýsingagjöf liggi fyrir.
Fjármálaráðuneytið telur, þrátt fyrir framangreind sjónarmið, að upplýsingagjöf bankanna sé mikilvægur þáttur í heilbrigðu fjármálakerfi og hefur lagt áherslu á að bankarnir leggi sig fram um að veita greinargóðar upplýsingar um starfsemi sína. Slíkar áherslur koma m.a. fram í eigendastefnu stjórnvalda sem tekur til starfsemi fjármálastofnana í ríkiseigu og einnig hefur fjármálaráðuneytið vakið athygli forsvarsmanna nýju bankanna á því að mikilvægt sé að þeir veiti almenningi greinargóðar upplýsingar um starfsemi sína.
Í kjölfar þess að íslenska ríkið stofnsetti þrjá nýja banka til að taka yfir meginhluta innlendrar bankastarfsemi gömlu bankanna þriggja voru útlán íslensku útibúa þeirra almennt flutt yfir í nýju bankana. Í upplýsingum frá Fjármálaeftirlitinu (FME) um yfirfærslu eigna og skulda í nýju bankana, dags. 14. október 2008, kemur fram að meðal þeirra útlána sem ekki voru færð yfir í nýju bankana voru veðsett útlán. Líkt og segir í yfirliti FME yfir mat á eignum og skuldum bankanna, dags. 24. apríl 2009, var mismunandi aðferðum beitt við mat á ólíkum eignum. Þannig fór mat á útlánum til stærri fyrirtækja fram með þeim hætti að gangvirði heildarútlánanna var áætlað, en í því fólst m.a. að sérstakur gaumur var gefinn að undirliggjandi tryggingum og tillit tekið til rekstrarvirðis hvers fyrirtækis, auk þess hvort fyrirtækinu hafði verið slitið eða slíkt í þann veginn að gerast. Mat á útlánum til einstaklinga og smærri fyrirtækja fólst í því að áætla hve mikið væri endurheimtanlegt af lánum og í því var stuðst m.a. við meðalvanskil eftir atvinnugreinum, endurheimtuhlutfall eftir atvinnugreinum ef til vanskila kemur, vaxtagreiðslur og verðtryggingarákvæði. Ekki hafa verið birtar upplýsingar um að hvaða marki skuldir sjávarútvegsfyrirtækja voru færðar til nýju bankanna, né nánari útlistanir á því hvernig yfirfærðar skuldir voru metnar til fjár.
Fram kemur í stofnefnahagsreikningi Landsbankans (NBI hf.) miðað við 8. október 2008, sem birtur var í desember 2009, að um 26% af útlánasafni bankans hafi verið útlán til sjávarútvegsfyrirtækja. Í stofnefnahagsreikningi Íslandsbanka, dags. 15. október 2008, er birtur var í september 2009, kemur fram að um 16% af útlánum bankans séu lán til sjávarútvegsfyrirtækja. Í endurskoðuðu uppgjöri Nýja Kaupþings banka hf. (nú Arion banka) fyrir árið 2008, sem birt var í nóvember 2009, kemur ekki fram hve stór hluti útlána bankans eru til sjávarútvegsfyrirtækja, en þar sést að 89% útlána í útlánasafni eru til fyrirtækja, um 33% til iðnaðarfyrirtækja og um 20% til eignarhaldsfélaga.
Að öðru leyti hafa ekki verið birtar upplýsingar um skuldir viðkomandi atvinnugreinar við bankana né heldur að hvaða marki bankarnir hafa gripið til úrræða vegna skuldavanda sjávarútvegsfyrirtækja. Benda má þó á að í samræmi við 3. gr. laga nr. 107/2009, um aðgerðir í þágu einstaklinga, heimila og fyrirtækja vegna banka- og gjaldeyrishrunsins, hafa Samtök fjármálafyrirtækja (SFF) birt sameiginlegar verklagsreglur um úrlausn skuldavanda fyrirtækja. Verklagsreglunum, sem staðfestar voru FME, er ætlað að mynda grunn að vinnubrögðum bankanna og annarra fjármálafyrirtækja við endurskipulagningu atvinnulífsins.
Ekki er unnt að svara fyrirspurninni efnislega frekar en hér er gert.
