Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect. Ferill 8. máls.
140. löggjafarþing 2011–2012.
Þingskjal 8 — 8. mál.
um meðferð einkamála (endurupptökunefnd).
Birgitta Jónsdóttir, Helgi Hjörvar, Árni Þór Sigurðsson,
Margrét Tryggvadóttir, Þór Saari.
Endurupptökunefnd getur leyft samkvæmt beiðni að mál sem dæmt hefur verið í Hæstarétti verði tekið þar til meðferðar og dómsuppsögu að nýju ef fullnægt er þeim skilyrðum sem greinir í 211. gr.
Beiðni um endurupptöku skal vera skrifleg og henni beint til endurupptökunefndar. Í henni skal ítarlega rökstutt hvernig skilyrðum til endurupptöku telst fullnægt. Gögn því til stuðnings skulu fylgja beiðninni. Ef dómfelldi leitar endurupptöku og hann er sviptur frelsi er yfirmanni fangelsis skylt að koma beiðni hans á framfæri. Ef beiðni um endurupptöku er bersýnilega ekki á rökum reist hafnar endurupptökunefnd henni þegar í stað. Um beiðni um endurupptöku máls og meðferð hennar gilda ákvæði 215. gr. b.
Endurupptökunefnd tekur ákvörðun um hvort mál verði endurupptekið. Ákvarðanir nefndarinnar eru teknar með meiri hluta atkvæða fulltrúa í nefndinni. Sé beiðni tekin til greina skal fyrri dómur í málinu falla úr gildi nema nefndin ákveði að réttaráhrif hans haldist þar til nýr dómur hefur verið kveðinn upp, en að öðru leyti þarf ekki að færa fram ástæður sem ákvörðun um endurupptöku er reist á. Sé beiðni hafnað skal í ákvörðun greint í meginatriðum frá ástæðum sem sú niðurstaða er reist á. Ákvarðanir endurupptökunefndar skulu birtar opinberlega.
a. (215. gr. a.)
Endurupptökunefnd úrskurðar um hvort heimila skuli endurupptöku dómsmáls sem dæmt hefur verið í Hæstarétti.
Endurupptökunefnd skipa fimm fulltrúar og þrír fulltrúar til vara. Einn þeirra skal uppfylla hæfisskilyrði hæstaréttardómara og er hann jafnframt formaður nefndarinnar. Þá skulu varaformaður, einn aðalfulltrúi og tveir varamannanna vera löglærðir.
Formaður nefndarinnar er skipaður af ráðherra til sjö ára í senn og ekki er heimilt að skipa sama aðila í starfið oftar en einu sinni. Aðrir fulltrúar í nefndinni eru skipaðir af ráðherra til þriggja ára í senn og er heimilt að skipa viðkomandi aðila á ný í nefndina í eitt skipti.
Fulltrúar í nefndinni mega ekki taka þátt í afgreiðslu hennar á tilteknu máli ef viðkomandi hefði talist vanhæfur á grundvelli stjórnsýslulaga.
Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um störf nefndarinnar og starfsskilyrði.
b. (215. gr. b.)
Verði beiðni um endurupptöku ekki hafnað þegar í stað á grundvelli 2. mgr. 215. gr. skulu hún og gögnin sem henni fylgdu send til gagnaðila og hann krafinn um skriflega greinargerð um viðhorf sín til hennar innan tiltekins frests. Hafi dómfelldi borið fram beiðnina og staðið sjálfur að henni getur þó endurupptökunefnd fyrst skipað honum verjanda og gefið honum kost á að gera beiðni á nýjan leik. Skylt er endranær að skipa dómfellda eða ákærða verjanda vegna beiðni um endurupptöku ef hann óskar eftir því.
Endurupptökunefnd getur ákveðið að beiðni um endurupptöku fresti réttaráhrifum dóms meðan á meðferð hennar stendur.
Við meðferð á beiðni um endurupptöku getur endurupptökunefnd beint því til ríkissaksóknara að hann hlutist til um rannsókn á nánar tilgreindum atriðum eða að aflað verði sönnunargagna fyrir héraðsdómi. Dómfelldi eða ákærði getur jafnframt krafist þess að gagna verði aflað fyrir dómi. Um slíka gagnaöflun fer skv. XXI. kafla eftir því sem við getur átt.
Endurupptökunefnd getur gefið aðilum kost á að tjá sig munnlega um beiðni um endurupptöku á fundum sínum.
Ef í ljós er leitt að beiðni um endurupptöku hafi gengið of skammt getur sá sem hana ber fram breytt henni því til samræmis.
a. 1. mgr. orðast svo:
Endurupptökunefnd, sbr. 215. gr. a laga um meðferð sakamála, getur leyft samkvæmt umsókn aðila að mál sem dæmt hefur verið í Hæstarétti verði tekið þar til meðferðar og dómsuppsögu að nýju ef eftirfarandi skilyrðum er fullnægt:
a. sterkar líkur eru leiddar að því að málsatvik hafi ekki verið leidd réttilega í ljós í Hæstarétti þegar málið var þar til meðferðar fyrra skiptið og aðilanum verður ekki kennt um það,
b. sterkar líkur eru leiddar að því að ný gögn muni verða til breyttrar niðurstöðu í mikilvægum atriðum,
c. önnur atvik mæla með því að leyfið verði veitt, þar á meðal að stórfelldir hagsmunir aðilans séu í húfi.
a. 3. mgr. orðast svo:
Skriflegri beiðni um endurupptöku skal beint til endurupptökunefndar. Í henni skal rökstyðja ítarlega þær ástæður sem þykja standa til endurupptöku og skulu gögn fylgja henni eftir þörfum. Ef beiðni er bersýnilega ekki á rökum reist synjar endurupptökunefnd þegar í stað um endurupptöku. Að öðrum kosti verða beiðnin og fylgigögn send gagnaðila og hann krafinn um skriflega greinargerð um viðhorf sín innan tiltekins frests.
a. (169. gr. a.)
Endurupptökunefnd úrskurðar um hvort heimila skuli endurupptöku dómsmáls sem dæmt hefur verið í Hæstarétti.
b. (169. gr. b.)
Endurupptökunefnd ákveður hvort af endurupptöku verði. Fallist endurupptökunefnd á beiðni skal hún um leið taka afstöðu til þess hvort áhrif fyrri dóms falli niður meðan málið er rekið. Endurupptaka hindrar ekki aðför eftir dómi nema áhrif hans séu felld niður með þessum hætti. Ákvarðanir endurupptökunefndar skulu birtar opinberlega.
Mál þetta var flutt á 139. löggjafarþingi en varð ekki útrætt (þskj. 1254 í 730. máli).
Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á tveimur lagabálkum, lögum um meðferð sakamála og lögum um meðferð einkamála. Markmið frumvarpsins er að innleiða nýtt fyrirkomulag við mat á beiðnum um endurupptöku mála sem dæmd hafa verið í Hæstarétti, hvort sem um er að ræða opinber mál eða einkamál. Gert er ráð fyrir að ákvörðun um endurupptöku verði tekin af sérstakri endurupptökunefnd sem ákveði um endurupptöku dómsmála, bæði sakamála og einkamála. Samkvæmt þessu yrði það því ekki Hæstiréttur sjálfur sem tæki ákvörðun um endurupptöku máls enda má efast um að slíkt fyrirkomulag sé heppilegt. Þótt meginreglan sé sú að dómur Hæstaréttar sé endanlegur dómur er það þó ekki svo í þeim tilfellum þegar endurupptaka er heimiluð. Þá má í vissum tilfellum áfrýja dómi Hæstaréttar til Mannréttindadómstóls Evrópu sem hefur eins og dæmin sanna snúið dómum við.
Beiðnir um endurupptöku dæmdra mála og afdrif þeirra á Íslandi.
Oft hefur spunnist mikil og tilfinningaþrungin umræða í fjölmiðlum um beiðni um endurupptöku mála en upplýsingar um fjölda slíkra beiðna og afdrif þeirra ekki verið gerðar opinberar. Af þremur skriflegum svörum innanríkisráðherra við fyrirspurnum fyrsta flutningsmanns á 139. löggjafarþingi má þó ráða að ekki er óalgengt að beiðnir berist um endurupptöku mála fyrir Hæstarétti en einnig að langflestum þeirra er hafnað. Þá eru dæmi um að dómarar sem dæmt hafa viðkomandi mál komi að ákvörðun um samþykki eða synjun um endurupptöku þess, þar á meðal allir þeir sem dæmdu málið í einu tilfellinu. Þykir flutningsmönnum það ekki eðlileg málsmeðferð.
Í svari innanríkisráðherra á þingskjali 909 í 409. máli 139. löggjafarþings kemur fram að Hæstiréttur hafi aðeins í þremur tilfellum samþykkt beiðni um endurupptöku á tíu ára tímabili frá 2000–2011. Beiðnir voru 41 talsins en í fimm tilfellum var beiðni afturkölluð. Þá kemur þar fram að algengast sé að þrír dómarar Hæstaréttar fjalli um beiðnir um endurupptöku máls, en í einstaka tilfellum hafi fleiri dómarar tekið þátt í meðferð slíkra mála. Ákvarðanir Hæstaréttar eru skráðar í gerðabók og umsækjendum og gagnaðilum sent endurrit í pósti en ákvörðunin ekki birt opinberlega líkt og tíðkast með dóma Hæstaréttar.
Þá kemur fram í svari innanríkisráðherra á þskj. 1361 í 559. máli á 139. löggjafarþingi að þrír dómarar Hæstaréttar hafi tekið ákvörðun um beiðni um endurupptöku í 31 tilviki af 32 á árunum 2000–2010. Í einu tilviki hafi allir dómarar Hæstaréttar tekið ákvörðun. Í sama svari kemur fram að forseti Hæstaréttar ákveði hverju sinni hvaða dómurum er falið að taka ákvörðun um beiðni um endurupptöku. Í tíu tilvikum hafi þeir dómarar sem tóku ákvörðun um beiðni um endurupptöku ekki dæmt málið, í sextán tilvikum hafi einn dómari sem tók þátt í ákvörðun um afgreiðslu á beiðni um endurupptöku tekið þátt í að dæma og í fimm tilvikum hafi tveir dómarar tekið þátt í dómi. Í því tilviki þegar allir dómarar tóku þátt í að afgreiða beiðni voru á meðal þeirra þeir þrír sem dæmdu málið. Enn fremur kemur fram að ráðherra telji það koma til greina að endurskoða reglur um endurupptöku mála.
Líkt og fram kemur í svari innanríkisráðherra á þingskjali 1930 í 870. máli á 139. löggjafarþingi liðu frá 26–427 dagar frá því að réttinum barst beiðni um endurupptöku og þar til umsækjanda var tilkynnt um synjun hennar á árunum 2000–2010.
Óháð og gagnsæ afgreiðsla beiðna um endurupptöku.
Endurupptökunefndir eða sérstakir dómstólar sem taka ákvarðanir um endurupptöku þekkjast á Norðurlöndum. Í Noregi er starfandi sérstök nefnd á grundvelli norsku dómstólalaganna sem hefur það hlutverk að ákvarða um endurupptöku. Í Danmörku er starfandi sérstakur dómstóll, Den særlige klageret, en hann fjallar m.a. um beiðnir um endurupptöku í refsimálum. Önnur verkefni hans felast meðal annars í því að úrskurða í málum vegna vanhæfis dómara eða mistaka þeirra í embætti.
Með frumvarpi þessu er lögð til stofnun endurupptökunefndar að norskri fyrirmynd. Gert er ráð fyrir því að um störf nefndarinnar gildi ákvæði stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og að staða nefndarinnar verði með sama hætti og staða annarra úrskurðar- eða áfrýjunarnefnda sem starfandi eru. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru aðallega orðalagsbreytingar þar sem efnislegum skilyrðum endurupptöku er ekki breytt heldur einungis skipt út þeim aðila sem taka skal ákvörðun um endurupptöku. Þó felast í frumvarpinu ný ákvæði um endurupptökunefndina sjálfa, skipan hennar og starfshætti. Þar á meðal er gert ráð fyrir því að ákvarðanir nefndarinnar verði birtar opinberlega en það eru ákvarðanir Hæstaréttar um endurupptöku ekki. Gert er ráð fyrir að nefndina skipi fimm aðilar og að formaður hennar uppfylli hæfisskilyrði hæstaréttardómara og hluti nefndarmanna sé löglærðir aðilar.
Með þessu móti er tryggt að dómarar endurskoði ekki eigin dóma, að þeir sem um beiðnir fjalla lúti stjórnsýslulögum hvað varðar hæfi og að um birtingu niðurstaðna gildi sömu reglur og um birtingu dóma.
Í 1. mgr. kemur endurupptökunefnd í stað Hæstaréttar miðað við gildandi ákvæði. Í 2. mgr. er kveðið á um hvernig beiðni um endurupptöku skuli gerð og hvert henni skuli beint. Ákvæðið er að mestu samhljóða 212. gr. laganna. Þá er í 3. mgr. fjallað um ákvarðanir endurupptökunefndar og réttaráhrif viðkomandi dóms sem óskað er endurupptöku á. Ákvæðið er að mestu samhljóða 214. gr. laganna. Þó er þar einnig að finna nýmæli sem felst í því að endurupptökunefndinni er gert skylt að birta niðurstöður sínar líkt og nú er gert með dóma Hæstaréttar. Þykir birting ákvarðana endurupptökunefndar að engu leyti ósamrýmanleg birtingu dóma Hæstaréttar hvað vernd persónuupplýsinga varðar.
Um a-lið (215. gr. a).
Í ákvæðinu er fjallað um endurupptökunefndina og hvernig hún skuli skipuð. Ákvæðið á fyrirmynd sína í 394. gr. norsku dómstólalaganna. Gert er ráð fyrir að ráðherra skipi fulltrúa í nefndina og formaður hennar sitji í sjö ár en aðrir fulltrúar í þrjú ár. Gert er ráð fyrir að formaður uppfylli þau skilyrði sem gerð eru til að geta hlotið skipun sem dómari við Hæstarétt skv. 2. mgr. 4. gr. laga um dómstóla, nr. 15/1998, og tveir aðrir aðalmenn séu löglærðir og þrír varamenn. Þá er einnig fjallað um hæfi nefndarmanna til þess að taka þátt í afgreiðslu máls og tiltekið að við mat á vanhæfi skuli hafa til hliðsjónar almennar vanhæfisreglur í 3. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og skuli þá kalla til varamenn.
Um b-lið (215. gr. b).
Í ákvæðinu er fjallað um ferli beiðni um endurupptöku, meðferð beiðninnar hjá endurupptökunefnd, frestun réttaráhrifa og fleira. Ákvæðið er að mestu samhljóða 213. gr. laganna.
Í a-lið kemur endurupptökunefnd í stað Hæstaréttar miðað við gildandi ákvæði. Í b-lið er kveðið á um hvernig beiðni um endurupptöku skuli gerð og hvert henni skuli beint. Ákvæðið er að mestu samhljóða 1. og 2. mgr. 168. gr. laganna.
Um a-lið (169. gr. a).
Í ákvæðinu er fjallað um endurupptökunefndina og hvernig hún skuli skipuð. Ákvæðið á fyrirmynd sína í 394. gr. norsku dómstólalaganna. Gert er ráð fyrir að ráðherra skipi fulltrúa í nefndina og að seta þeirra sé til sjö ára í senn ef um formann ræðir en til þriggja ára ef um aðra meðlimi í nefndinni er að ræða. Gert er ráð fyrir að formaður uppfylli þau skilyrði sem gerð eru til að geta hlotið skipun sem dómari við Hæstarétt skv. 2. mgr. 4. gr. laga um dómstóla, nr. 15/1998, og tveir aðrir aðalmenn séu löglærðir og þrír varamanna. Þá er einnig fjallað um hæfi nefndarmanna til þess að taka þátt í afgreiðslu máls og tiltekið að við mat á vanhæfi skuli hafa til hliðsjónar almennar vanhæfisreglur í 3. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og skuli þá kalla til varamenn í nefndina. Þá er einnig í ákvæðinu að finna reglugerðarheimild fyrir ráðherra.
Um b-lið (169. gr. b).
Í ákvæðinu er fjallað um meðferð beiðni um endurupptöku hjá endurupptökunefnd, frestun réttaráhrifa og fleira. Ákvæðið er að mestu samhljóða 3. mgr. 168. gr. laganna. Þó er þar einnig að finna nýmæli sem felst í því að endurupptökunefndinni er gert skylt að birta niðurstöður sínar eins og nú er gert með dóma Hæstaréttar. Þykir birting ákvarðana endurupptökunefndar að engu leyti ósamrýmanleg birtingu dóma Hæstaréttar hvað vernd persónuupplýsinga varðar.
Ákvæðið þarfnast ekki skýringa.
Fylgiskjal I.
um endurupptöku mála sem hafa verið dæmd í Hæstarétti.
1. Hvað hafa Hæstarétti borist margar beiðnir árlega frá 1. janúar 2000 um endurupptöku máls sem hefur verið dæmt í Hæstarétti, sbr. heimild í 169. gr. laga um meðferð einkamála?
2. Hversu oft hefur endurupptaka máls verið heimiluð ár hvert á framangreindu tímabili?
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað frá Hæstarétti er umbeðnar upplýsingar að finna í meðfylgjandi töflu.
3. Hvaða reglur gilda um málsmeðferð umsóknar um endurupptöku og um birtingu niðurstaðna?
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað frá Hæstarétti gilda samkvæmt 3. mgr. 169. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, ákvæði 1.–3. mgr. 168. gr. sömu laga um umsókn og endurupptöku, meðferð umsóknar, ákvörðun um hana og áhrif endurupptöku. Í 1. mgr. 168. gr. kemur fram að beiðni um endurupptöku skuli vera skrifleg og að í henni skuli rökstyðja ítarlega þær ástæður sem þykja standa til endurupptöku og að gögn skuli fylgja umsókninni eftir þörfum. Hæstiréttur getur synjað umsókn þegar í stað ef beiðni er bersýnilega ekki á rökum reist, sbr. 2. mgr. 168. gr. Að öðrum kosti skal Hæstiréttur senda beiðnina og fylgigögn til gagnaðila sem fær þá frest til að skila skriflegri greinargerð um viðhorf sín til endurupptökubeiðninnar. Samkvæmt 3. mgr. 168. gr. ákveður Hæstiréttur hvort af endurupptöku verði. Fallist Hæstiréttur á beiðni skal hann um leið taka afstöðu til þess hvort áhrif fyrri dóms falli niður meðan málið er rekið. Samkvæmt 2. mgr. 169. gr. getur aðili ekki sótt um endurupptöku máls skv. 1. mgr. nema einu sinni. Af þessum sökum beinir Hæstiréttur því jafnan til umsækjenda að rökstyðja umsókn sína betur ef talið er tilefni til.
Samkvæmt 1. málslið 5. mgr. 7. gr. laga um dómstóla nr. 15/1998 getur Hæstiréttur falið þremur eða fimm dómurum að taka afstöðu til einstakra flokka erinda, svo sem umsókna um áfrýjunarleyfi eða endurupptöku máls. Algengast er að þrír dómarar Hæstaréttar fjalli um beiðnir um endurupptöku máls, en í einstaka tilvikum hafa fleiri dómarar takið þátt í meðferð slíkra erinda. Niðurstaða dómaranna um hvernig afgreiða beri umsókn um endurupptöku er skráð í gerðabók réttarins en umsækjendum og gagnaðilum er sent endurrit af ákvörðuninni í pósti.
Fylgiskjal II.
um ákvarðanir Hæstaréttar um endurupptöku mála.
1. Hve margar af þeim 32 beiðnum um endurupptöku máls fyrir Hæstarétti sem synjað var 2000–2010 (sbr. þskj. 909, 409. mál) voru afgreiddar af þremur dómurum og hve margar af fimm dómurum við réttinn?
Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti tóku þrír dómarar ákvörðun um afgreiðslu máls í 31 tilviki og í einu tilviki allir dómarar Hæstaréttar.
2. Hvernig var staðið að vali dómara sem ákváðu að synja endurupptöku máls? Hafði einn dómari eða fleiri í hverju tilviki dæmt það mál sem óskað var endurupptöku á?
Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti er það forseti Hæstaréttar sem tekur ákvörðun hverju sinni um hvaða dómurum er falið að taka ákvörðun um beiðni um endurupptöku máls. Í tíu tilvikum höfðu þeir dómarar sem tóku ákvörðun um beiðni um endurupptöku ekki dæmt málið, í sextán tilvikum hafði einn dómari sem tók þátt í ákvörðun um afgreiðslu á beiðni um endurupptöku tekið þátt í að dæma það og í fimm tilvikum höfðu tveir dómarar tekið þátt í dómi. Í því tilviki þegar allir dómarar tóku þátt í að afgreiða beiðni voru á meðal þeirra þeir þrír sem dæmdu málið.
3. Hver er skýringin á því að ákvarðanir Hæstaréttar um endurupptöku máls og synjun um endurupptöku máls eru ekki birtar opinberlega?
Hæstiréttur bendir á að ekki er gert ráð fyrir lögum samkvæmt að þessar ákvarðanir séu birtar opinberlega og auk þess hafi þær ekki almennt gildi.
4. Telur ráðherra ástæðu til að breyta lögum eða verklagi við ákvörðun um endurupptöku mála sem Hæstiréttur hefur dæmt?
Ráðherra telur koma til greina að láta skoða hvort ástæða sé til að breyta lögum við endurupptöku mála sem Hæstiréttur hefur áður dæmt. Almennt verklag við vinnslu mála í Hæstarétti eru hins vegar á forræði og ábyrgð forseta Hæstaréttar samkvæmt lögum um dómstóla.
Fylgiskjal III.
um endurupptöku mála.
1. Hvaða efnisleg rök lágu því til grundvallar að í einu tilviki af 32 á árabilinu 2000–2010 var vikið frá þeirri meginreglu að þrír dómarar við Hæstarétt taki afstöðu til endurupptöku máls og allir níu dómarar fjölluðu um beiðnina, sbr. svar á þskj. 1361?
Samkvæmt lögum um meðferð einkamála er Hæstarétti falið að meta hvort endurupptaka eigi mál. Ráðuneytið býr því ekki yfir þeim upplýsingum sem óskað er eftir og leitaði upplýsinga til að svara fyrirspurninni hjá Hæstarétti Íslands. Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti getur rétturinn, í samræmi við 5. mgr. 7. gr. laga um dómstóla, nr. 15/1998, falið þremur eða fimm dómurum að taka afstöðu til umsókna um endurupptöku mála en skv. 4. mgr. sömu lagagreinar skulu allir reglulegir dómarar taka þátt í ákvörðunum um annað en meðferð máls fyrir dómi nema annað sé tekið fram í lögum. Ákvarðanir Hæstaréttar um úthlutanir einstakra mála eru almennt teknar með hliðsjón af eðli þeirra og starfsemi réttarins hverju sinni. Þær eru venjulega ekki skráðar. Með vísan til ákvæða laga um sjálfstæði dómstóla telur Hæstiréttur ekki rétt að gera grein fyrir einstökum ákvörðunum varðandi innri málefni réttarins.
2. Hvað leið langur tími frá því að Hæstarétti barst beiðni um endurupptöku, í hverju tilviki í nefndum 32 tilvikum, þar til viðkomandi beiðni hafði verið afgreidd?
Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti Íslands var árið 2000 þremur beiðnum um endurupptöku hafnað og höfðu þá 50, 84 og 97 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2001 var einni slíkri beiðni hafnað og höfðu þá 54 dagar liðið frá því að hún barst. Árið 2002 var fjórum slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 40, 40, 61 og 159 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2003 var tveimur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 8 og 28 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2004 var fjórum slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 70, 120, 156 og 188 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2005 var þremur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 27, 114 og 161 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2006 var fimm slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 109, 113 og 427 dagar liðið frá því að þær bárust en upplýsingar eru ekki aðgengilegar vegna tveggja beiðna. Árið 2007 var engri beiðni hafnað. Árið 2008 var þremur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 26, 120 og 350 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2009 var tveimur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 88 og 92 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2010 var fimm slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 75, 138, 141, 258 og 284 dagar liðið frá því að þær bárust.
140. löggjafarþing 2011–2012.
Þingskjal 8 — 8. mál.
Frumvarp til laga
um breytingu á lögum um meðferð sakamála og lögum
um meðferð einkamála (endurupptökunefnd).
Flm.: Álfheiður Ingadóttir, Eygló Harðardóttir, Atli Gíslason,
Birgitta Jónsdóttir, Helgi Hjörvar, Árni Þór Sigurðsson,
Margrét Tryggvadóttir, Þór Saari.
I. KAFLI
Breyting á lögum um meðferð sakamála, nr. 88/2008, með síðari breytingum.
1. gr.
1.–3. mgr. 215. gr. laganna orðast svo:Endurupptökunefnd getur leyft samkvæmt beiðni að mál sem dæmt hefur verið í Hæstarétti verði tekið þar til meðferðar og dómsuppsögu að nýju ef fullnægt er þeim skilyrðum sem greinir í 211. gr.
Beiðni um endurupptöku skal vera skrifleg og henni beint til endurupptökunefndar. Í henni skal ítarlega rökstutt hvernig skilyrðum til endurupptöku telst fullnægt. Gögn því til stuðnings skulu fylgja beiðninni. Ef dómfelldi leitar endurupptöku og hann er sviptur frelsi er yfirmanni fangelsis skylt að koma beiðni hans á framfæri. Ef beiðni um endurupptöku er bersýnilega ekki á rökum reist hafnar endurupptökunefnd henni þegar í stað. Um beiðni um endurupptöku máls og meðferð hennar gilda ákvæði 215. gr. b.
Endurupptökunefnd tekur ákvörðun um hvort mál verði endurupptekið. Ákvarðanir nefndarinnar eru teknar með meiri hluta atkvæða fulltrúa í nefndinni. Sé beiðni tekin til greina skal fyrri dómur í málinu falla úr gildi nema nefndin ákveði að réttaráhrif hans haldist þar til nýr dómur hefur verið kveðinn upp, en að öðru leyti þarf ekki að færa fram ástæður sem ákvörðun um endurupptöku er reist á. Sé beiðni hafnað skal í ákvörðun greint í meginatriðum frá ástæðum sem sú niðurstaða er reist á. Ákvarðanir endurupptökunefndar skulu birtar opinberlega.
2. gr.
Á eftir 215. gr. laganna koma tvær nýjar greinar, 215. gr. a og 215. gr. b, sem orðast svo:a. (215. gr. a.)
Endurupptökunefnd úrskurðar um hvort heimila skuli endurupptöku dómsmáls sem dæmt hefur verið í Hæstarétti.
Endurupptökunefnd skipa fimm fulltrúar og þrír fulltrúar til vara. Einn þeirra skal uppfylla hæfisskilyrði hæstaréttardómara og er hann jafnframt formaður nefndarinnar. Þá skulu varaformaður, einn aðalfulltrúi og tveir varamannanna vera löglærðir.
Formaður nefndarinnar er skipaður af ráðherra til sjö ára í senn og ekki er heimilt að skipa sama aðila í starfið oftar en einu sinni. Aðrir fulltrúar í nefndinni eru skipaðir af ráðherra til þriggja ára í senn og er heimilt að skipa viðkomandi aðila á ný í nefndina í eitt skipti.
Fulltrúar í nefndinni mega ekki taka þátt í afgreiðslu hennar á tilteknu máli ef viðkomandi hefði talist vanhæfur á grundvelli stjórnsýslulaga.
Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um störf nefndarinnar og starfsskilyrði.
b. (215. gr. b.)
Verði beiðni um endurupptöku ekki hafnað þegar í stað á grundvelli 2. mgr. 215. gr. skulu hún og gögnin sem henni fylgdu send til gagnaðila og hann krafinn um skriflega greinargerð um viðhorf sín til hennar innan tiltekins frests. Hafi dómfelldi borið fram beiðnina og staðið sjálfur að henni getur þó endurupptökunefnd fyrst skipað honum verjanda og gefið honum kost á að gera beiðni á nýjan leik. Skylt er endranær að skipa dómfellda eða ákærða verjanda vegna beiðni um endurupptöku ef hann óskar eftir því.
Endurupptökunefnd getur ákveðið að beiðni um endurupptöku fresti réttaráhrifum dóms meðan á meðferð hennar stendur.
Við meðferð á beiðni um endurupptöku getur endurupptökunefnd beint því til ríkissaksóknara að hann hlutist til um rannsókn á nánar tilgreindum atriðum eða að aflað verði sönnunargagna fyrir héraðsdómi. Dómfelldi eða ákærði getur jafnframt krafist þess að gagna verði aflað fyrir dómi. Um slíka gagnaöflun fer skv. XXI. kafla eftir því sem við getur átt.
Endurupptökunefnd getur gefið aðilum kost á að tjá sig munnlega um beiðni um endurupptöku á fundum sínum.
Ef í ljós er leitt að beiðni um endurupptöku hafi gengið of skammt getur sá sem hana ber fram breytt henni því til samræmis.
II. KAFLI
Breyting á lögum um meðferð einkamála, nr. 91/1991, með síðari breytingum.
3. gr.
Eftirfarandi breytingar verða á 169. gr. laganna:a. 1. mgr. orðast svo:
Endurupptökunefnd, sbr. 215. gr. a laga um meðferð sakamála, getur leyft samkvæmt umsókn aðila að mál sem dæmt hefur verið í Hæstarétti verði tekið þar til meðferðar og dómsuppsögu að nýju ef eftirfarandi skilyrðum er fullnægt:
a. sterkar líkur eru leiddar að því að málsatvik hafi ekki verið leidd réttilega í ljós í Hæstarétti þegar málið var þar til meðferðar fyrra skiptið og aðilanum verður ekki kennt um það,
b. sterkar líkur eru leiddar að því að ný gögn muni verða til breyttrar niðurstöðu í mikilvægum atriðum,
c. önnur atvik mæla með því að leyfið verði veitt, þar á meðal að stórfelldir hagsmunir aðilans séu í húfi.
a. 3. mgr. orðast svo:
Skriflegri beiðni um endurupptöku skal beint til endurupptökunefndar. Í henni skal rökstyðja ítarlega þær ástæður sem þykja standa til endurupptöku og skulu gögn fylgja henni eftir þörfum. Ef beiðni er bersýnilega ekki á rökum reist synjar endurupptökunefnd þegar í stað um endurupptöku. Að öðrum kosti verða beiðnin og fylgigögn send gagnaðila og hann krafinn um skriflega greinargerð um viðhorf sín innan tiltekins frests.
4. gr.
Á eftir 169. gr. laganna koma tvær nýjar greinar, 169. gr. a og 169. gr. b, sem orðast svo:a. (169. gr. a.)
Endurupptökunefnd úrskurðar um hvort heimila skuli endurupptöku dómsmáls sem dæmt hefur verið í Hæstarétti.
b. (169. gr. b.)
Endurupptökunefnd ákveður hvort af endurupptöku verði. Fallist endurupptökunefnd á beiðni skal hún um leið taka afstöðu til þess hvort áhrif fyrri dóms falli niður meðan málið er rekið. Endurupptaka hindrar ekki aðför eftir dómi nema áhrif hans séu felld niður með þessum hætti. Ákvarðanir endurupptökunefndar skulu birtar opinberlega.
5. gr.
Lög þessi öðlast þegar gildi.Greinargerð.
Mál þetta var flutt á 139. löggjafarþingi en varð ekki útrætt (þskj. 1254 í 730. máli).
Með frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á tveimur lagabálkum, lögum um meðferð sakamála og lögum um meðferð einkamála. Markmið frumvarpsins er að innleiða nýtt fyrirkomulag við mat á beiðnum um endurupptöku mála sem dæmd hafa verið í Hæstarétti, hvort sem um er að ræða opinber mál eða einkamál. Gert er ráð fyrir að ákvörðun um endurupptöku verði tekin af sérstakri endurupptökunefnd sem ákveði um endurupptöku dómsmála, bæði sakamála og einkamála. Samkvæmt þessu yrði það því ekki Hæstiréttur sjálfur sem tæki ákvörðun um endurupptöku máls enda má efast um að slíkt fyrirkomulag sé heppilegt. Þótt meginreglan sé sú að dómur Hæstaréttar sé endanlegur dómur er það þó ekki svo í þeim tilfellum þegar endurupptaka er heimiluð. Þá má í vissum tilfellum áfrýja dómi Hæstaréttar til Mannréttindadómstóls Evrópu sem hefur eins og dæmin sanna snúið dómum við.
Beiðnir um endurupptöku dæmdra mála og afdrif þeirra á Íslandi.
Oft hefur spunnist mikil og tilfinningaþrungin umræða í fjölmiðlum um beiðni um endurupptöku mála en upplýsingar um fjölda slíkra beiðna og afdrif þeirra ekki verið gerðar opinberar. Af þremur skriflegum svörum innanríkisráðherra við fyrirspurnum fyrsta flutningsmanns á 139. löggjafarþingi má þó ráða að ekki er óalgengt að beiðnir berist um endurupptöku mála fyrir Hæstarétti en einnig að langflestum þeirra er hafnað. Þá eru dæmi um að dómarar sem dæmt hafa viðkomandi mál komi að ákvörðun um samþykki eða synjun um endurupptöku þess, þar á meðal allir þeir sem dæmdu málið í einu tilfellinu. Þykir flutningsmönnum það ekki eðlileg málsmeðferð.
Í svari innanríkisráðherra á þingskjali 909 í 409. máli 139. löggjafarþings kemur fram að Hæstiréttur hafi aðeins í þremur tilfellum samþykkt beiðni um endurupptöku á tíu ára tímabili frá 2000–2011. Beiðnir voru 41 talsins en í fimm tilfellum var beiðni afturkölluð. Þá kemur þar fram að algengast sé að þrír dómarar Hæstaréttar fjalli um beiðnir um endurupptöku máls, en í einstaka tilfellum hafi fleiri dómarar tekið þátt í meðferð slíkra mála. Ákvarðanir Hæstaréttar eru skráðar í gerðabók og umsækjendum og gagnaðilum sent endurrit í pósti en ákvörðunin ekki birt opinberlega líkt og tíðkast með dóma Hæstaréttar.
Þá kemur fram í svari innanríkisráðherra á þskj. 1361 í 559. máli á 139. löggjafarþingi að þrír dómarar Hæstaréttar hafi tekið ákvörðun um beiðni um endurupptöku í 31 tilviki af 32 á árunum 2000–2010. Í einu tilviki hafi allir dómarar Hæstaréttar tekið ákvörðun. Í sama svari kemur fram að forseti Hæstaréttar ákveði hverju sinni hvaða dómurum er falið að taka ákvörðun um beiðni um endurupptöku. Í tíu tilvikum hafi þeir dómarar sem tóku ákvörðun um beiðni um endurupptöku ekki dæmt málið, í sextán tilvikum hafi einn dómari sem tók þátt í ákvörðun um afgreiðslu á beiðni um endurupptöku tekið þátt í að dæma og í fimm tilvikum hafi tveir dómarar tekið þátt í dómi. Í því tilviki þegar allir dómarar tóku þátt í að afgreiða beiðni voru á meðal þeirra þeir þrír sem dæmdu málið. Enn fremur kemur fram að ráðherra telji það koma til greina að endurskoða reglur um endurupptöku mála.
Líkt og fram kemur í svari innanríkisráðherra á þingskjali 1930 í 870. máli á 139. löggjafarþingi liðu frá 26–427 dagar frá því að réttinum barst beiðni um endurupptöku og þar til umsækjanda var tilkynnt um synjun hennar á árunum 2000–2010.
Óháð og gagnsæ afgreiðsla beiðna um endurupptöku.
Endurupptökunefndir eða sérstakir dómstólar sem taka ákvarðanir um endurupptöku þekkjast á Norðurlöndum. Í Noregi er starfandi sérstök nefnd á grundvelli norsku dómstólalaganna sem hefur það hlutverk að ákvarða um endurupptöku. Í Danmörku er starfandi sérstakur dómstóll, Den særlige klageret, en hann fjallar m.a. um beiðnir um endurupptöku í refsimálum. Önnur verkefni hans felast meðal annars í því að úrskurða í málum vegna vanhæfis dómara eða mistaka þeirra í embætti.
Með frumvarpi þessu er lögð til stofnun endurupptökunefndar að norskri fyrirmynd. Gert er ráð fyrir því að um störf nefndarinnar gildi ákvæði stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og að staða nefndarinnar verði með sama hætti og staða annarra úrskurðar- eða áfrýjunarnefnda sem starfandi eru. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru aðallega orðalagsbreytingar þar sem efnislegum skilyrðum endurupptöku er ekki breytt heldur einungis skipt út þeim aðila sem taka skal ákvörðun um endurupptöku. Þó felast í frumvarpinu ný ákvæði um endurupptökunefndina sjálfa, skipan hennar og starfshætti. Þar á meðal er gert ráð fyrir því að ákvarðanir nefndarinnar verði birtar opinberlega en það eru ákvarðanir Hæstaréttar um endurupptöku ekki. Gert er ráð fyrir að nefndina skipi fimm aðilar og að formaður hennar uppfylli hæfisskilyrði hæstaréttardómara og hluti nefndarmanna sé löglærðir aðilar.
Með þessu móti er tryggt að dómarar endurskoði ekki eigin dóma, að þeir sem um beiðnir fjalla lúti stjórnsýslulögum hvað varðar hæfi og að um birtingu niðurstaðna gildi sömu reglur og um birtingu dóma.
Athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Í 1. mgr. kemur endurupptökunefnd í stað Hæstaréttar miðað við gildandi ákvæði. Í 2. mgr. er kveðið á um hvernig beiðni um endurupptöku skuli gerð og hvert henni skuli beint. Ákvæðið er að mestu samhljóða 212. gr. laganna. Þá er í 3. mgr. fjallað um ákvarðanir endurupptökunefndar og réttaráhrif viðkomandi dóms sem óskað er endurupptöku á. Ákvæðið er að mestu samhljóða 214. gr. laganna. Þó er þar einnig að finna nýmæli sem felst í því að endurupptökunefndinni er gert skylt að birta niðurstöður sínar líkt og nú er gert með dóma Hæstaréttar. Þykir birting ákvarðana endurupptökunefndar að engu leyti ósamrýmanleg birtingu dóma Hæstaréttar hvað vernd persónuupplýsinga varðar.
Um 2. gr.
Um a-lið (215. gr. a).
Í ákvæðinu er fjallað um endurupptökunefndina og hvernig hún skuli skipuð. Ákvæðið á fyrirmynd sína í 394. gr. norsku dómstólalaganna. Gert er ráð fyrir að ráðherra skipi fulltrúa í nefndina og formaður hennar sitji í sjö ár en aðrir fulltrúar í þrjú ár. Gert er ráð fyrir að formaður uppfylli þau skilyrði sem gerð eru til að geta hlotið skipun sem dómari við Hæstarétt skv. 2. mgr. 4. gr. laga um dómstóla, nr. 15/1998, og tveir aðrir aðalmenn séu löglærðir og þrír varamenn. Þá er einnig fjallað um hæfi nefndarmanna til þess að taka þátt í afgreiðslu máls og tiltekið að við mat á vanhæfi skuli hafa til hliðsjónar almennar vanhæfisreglur í 3. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og skuli þá kalla til varamenn.
Um b-lið (215. gr. b).
Í ákvæðinu er fjallað um ferli beiðni um endurupptöku, meðferð beiðninnar hjá endurupptökunefnd, frestun réttaráhrifa og fleira. Ákvæðið er að mestu samhljóða 213. gr. laganna.
Um 3. gr.
Í a-lið kemur endurupptökunefnd í stað Hæstaréttar miðað við gildandi ákvæði. Í b-lið er kveðið á um hvernig beiðni um endurupptöku skuli gerð og hvert henni skuli beint. Ákvæðið er að mestu samhljóða 1. og 2. mgr. 168. gr. laganna.
Um 4. gr.
Um a-lið (169. gr. a).
Í ákvæðinu er fjallað um endurupptökunefndina og hvernig hún skuli skipuð. Ákvæðið á fyrirmynd sína í 394. gr. norsku dómstólalaganna. Gert er ráð fyrir að ráðherra skipi fulltrúa í nefndina og að seta þeirra sé til sjö ára í senn ef um formann ræðir en til þriggja ára ef um aðra meðlimi í nefndinni er að ræða. Gert er ráð fyrir að formaður uppfylli þau skilyrði sem gerð eru til að geta hlotið skipun sem dómari við Hæstarétt skv. 2. mgr. 4. gr. laga um dómstóla, nr. 15/1998, og tveir aðrir aðalmenn séu löglærðir og þrír varamanna. Þá er einnig fjallað um hæfi nefndarmanna til þess að taka þátt í afgreiðslu máls og tiltekið að við mat á vanhæfi skuli hafa til hliðsjónar almennar vanhæfisreglur í 3. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, og skuli þá kalla til varamenn í nefndina. Þá er einnig í ákvæðinu að finna reglugerðarheimild fyrir ráðherra.
Um b-lið (169. gr. b).
Í ákvæðinu er fjallað um meðferð beiðni um endurupptöku hjá endurupptökunefnd, frestun réttaráhrifa og fleira. Ákvæðið er að mestu samhljóða 3. mgr. 168. gr. laganna. Þó er þar einnig að finna nýmæli sem felst í því að endurupptökunefndinni er gert skylt að birta niðurstöður sínar eins og nú er gert með dóma Hæstaréttar. Þykir birting ákvarðana endurupptökunefndar að engu leyti ósamrýmanleg birtingu dóma Hæstaréttar hvað vernd persónuupplýsinga varðar.
Um 5. gr.
Ákvæðið þarfnast ekki skýringa.
Fylgiskjal I.
Svar innanríkisráðherra við fyrirspurn Álfheiðar Ingadóttur
um endurupptöku mála sem hafa verið dæmd í Hæstarétti.
(Þskj. 909, 409. mál á 139. löggjafarþingi.)
1. Hvað hafa Hæstarétti borist margar beiðnir árlega frá 1. janúar 2000 um endurupptöku máls sem hefur verið dæmt í Hæstarétti, sbr. heimild í 169. gr. laga um meðferð einkamála?
2. Hversu oft hefur endurupptaka máls verið heimiluð ár hvert á framangreindu tímabili?
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað frá Hæstarétti er umbeðnar upplýsingar að finna í meðfylgjandi töflu.
| Ár | Fjöldi beiðna | Fjöldi beiðna sem var hafnað | Fjöldi beiðna sem voru samþykktar | Fjöldi beiðna sem voru afturkallaðar |
| 2000 | 4 | 3 | 0 | 1 |
| 2001 | 4 | 1 | 1 | 2 |
| 2002 | 4 | 4 | 0 | 0 |
| 2003 | 3 | 2 | 0 | 1 |
| 2004 | 4 | 4 | 0 | 0 |
| 2005 | 3 | 3 | 0 | 0 |
| 2006 | 6 | 5 | 0 | 1 |
| 2007 | 1 | 0 | 1 | 0 |
| 2008 | 3 | 3 | 0 | 0 |
| 2009 | 31 | 2 | 0 | 0 |
| 2010 | 6 | 5 | 1 | 0 |
| 1 Eitt þeirra mála sem barst árið 2009 er enn til meðferðar. | ||||
3. Hvaða reglur gilda um málsmeðferð umsóknar um endurupptöku og um birtingu niðurstaðna?
Samkvæmt upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað frá Hæstarétti gilda samkvæmt 3. mgr. 169. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, ákvæði 1.–3. mgr. 168. gr. sömu laga um umsókn og endurupptöku, meðferð umsóknar, ákvörðun um hana og áhrif endurupptöku. Í 1. mgr. 168. gr. kemur fram að beiðni um endurupptöku skuli vera skrifleg og að í henni skuli rökstyðja ítarlega þær ástæður sem þykja standa til endurupptöku og að gögn skuli fylgja umsókninni eftir þörfum. Hæstiréttur getur synjað umsókn þegar í stað ef beiðni er bersýnilega ekki á rökum reist, sbr. 2. mgr. 168. gr. Að öðrum kosti skal Hæstiréttur senda beiðnina og fylgigögn til gagnaðila sem fær þá frest til að skila skriflegri greinargerð um viðhorf sín til endurupptökubeiðninnar. Samkvæmt 3. mgr. 168. gr. ákveður Hæstiréttur hvort af endurupptöku verði. Fallist Hæstiréttur á beiðni skal hann um leið taka afstöðu til þess hvort áhrif fyrri dóms falli niður meðan málið er rekið. Samkvæmt 2. mgr. 169. gr. getur aðili ekki sótt um endurupptöku máls skv. 1. mgr. nema einu sinni. Af þessum sökum beinir Hæstiréttur því jafnan til umsækjenda að rökstyðja umsókn sína betur ef talið er tilefni til.
Samkvæmt 1. málslið 5. mgr. 7. gr. laga um dómstóla nr. 15/1998 getur Hæstiréttur falið þremur eða fimm dómurum að taka afstöðu til einstakra flokka erinda, svo sem umsókna um áfrýjunarleyfi eða endurupptöku máls. Algengast er að þrír dómarar Hæstaréttar fjalli um beiðnir um endurupptöku máls, en í einstaka tilvikum hafa fleiri dómarar takið þátt í meðferð slíkra erinda. Niðurstaða dómaranna um hvernig afgreiða beri umsókn um endurupptöku er skráð í gerðabók réttarins en umsækjendum og gagnaðilum er sent endurrit af ákvörðuninni í pósti.
Fylgiskjal II.
Svar innanríkisráðherra við fyrirspurn Álfheiðar Ingadóttur
um ákvarðanir Hæstaréttar um endurupptöku mála.
(Þskj. 1361, 559. mál á 139. löggjafarþingi.)
1. Hve margar af þeim 32 beiðnum um endurupptöku máls fyrir Hæstarétti sem synjað var 2000–2010 (sbr. þskj. 909, 409. mál) voru afgreiddar af þremur dómurum og hve margar af fimm dómurum við réttinn?
Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti tóku þrír dómarar ákvörðun um afgreiðslu máls í 31 tilviki og í einu tilviki allir dómarar Hæstaréttar.
2. Hvernig var staðið að vali dómara sem ákváðu að synja endurupptöku máls? Hafði einn dómari eða fleiri í hverju tilviki dæmt það mál sem óskað var endurupptöku á?
Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti er það forseti Hæstaréttar sem tekur ákvörðun hverju sinni um hvaða dómurum er falið að taka ákvörðun um beiðni um endurupptöku máls. Í tíu tilvikum höfðu þeir dómarar sem tóku ákvörðun um beiðni um endurupptöku ekki dæmt málið, í sextán tilvikum hafði einn dómari sem tók þátt í ákvörðun um afgreiðslu á beiðni um endurupptöku tekið þátt í að dæma það og í fimm tilvikum höfðu tveir dómarar tekið þátt í dómi. Í því tilviki þegar allir dómarar tóku þátt í að afgreiða beiðni voru á meðal þeirra þeir þrír sem dæmdu málið.
3. Hver er skýringin á því að ákvarðanir Hæstaréttar um endurupptöku máls og synjun um endurupptöku máls eru ekki birtar opinberlega?
Hæstiréttur bendir á að ekki er gert ráð fyrir lögum samkvæmt að þessar ákvarðanir séu birtar opinberlega og auk þess hafi þær ekki almennt gildi.
4. Telur ráðherra ástæðu til að breyta lögum eða verklagi við ákvörðun um endurupptöku mála sem Hæstiréttur hefur dæmt?
Ráðherra telur koma til greina að láta skoða hvort ástæða sé til að breyta lögum við endurupptöku mála sem Hæstiréttur hefur áður dæmt. Almennt verklag við vinnslu mála í Hæstarétti eru hins vegar á forræði og ábyrgð forseta Hæstaréttar samkvæmt lögum um dómstóla.
Fylgiskjal III.
Svar innanríkisráðherra við fyrirspurn Álfheiðar Ingadóttur
um endurupptöku mála.
(Þskj. 1930, 870. mál á 139. löggjafarþingi.)
1. Hvaða efnisleg rök lágu því til grundvallar að í einu tilviki af 32 á árabilinu 2000–2010 var vikið frá þeirri meginreglu að þrír dómarar við Hæstarétt taki afstöðu til endurupptöku máls og allir níu dómarar fjölluðu um beiðnina, sbr. svar á þskj. 1361?
Samkvæmt lögum um meðferð einkamála er Hæstarétti falið að meta hvort endurupptaka eigi mál. Ráðuneytið býr því ekki yfir þeim upplýsingum sem óskað er eftir og leitaði upplýsinga til að svara fyrirspurninni hjá Hæstarétti Íslands. Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti getur rétturinn, í samræmi við 5. mgr. 7. gr. laga um dómstóla, nr. 15/1998, falið þremur eða fimm dómurum að taka afstöðu til umsókna um endurupptöku mála en skv. 4. mgr. sömu lagagreinar skulu allir reglulegir dómarar taka þátt í ákvörðunum um annað en meðferð máls fyrir dómi nema annað sé tekið fram í lögum. Ákvarðanir Hæstaréttar um úthlutanir einstakra mála eru almennt teknar með hliðsjón af eðli þeirra og starfsemi réttarins hverju sinni. Þær eru venjulega ekki skráðar. Með vísan til ákvæða laga um sjálfstæði dómstóla telur Hæstiréttur ekki rétt að gera grein fyrir einstökum ákvörðunum varðandi innri málefni réttarins.
2. Hvað leið langur tími frá því að Hæstarétti barst beiðni um endurupptöku, í hverju tilviki í nefndum 32 tilvikum, þar til viðkomandi beiðni hafði verið afgreidd?
Samkvæmt upplýsingum frá Hæstarétti Íslands var árið 2000 þremur beiðnum um endurupptöku hafnað og höfðu þá 50, 84 og 97 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2001 var einni slíkri beiðni hafnað og höfðu þá 54 dagar liðið frá því að hún barst. Árið 2002 var fjórum slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 40, 40, 61 og 159 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2003 var tveimur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 8 og 28 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2004 var fjórum slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 70, 120, 156 og 188 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2005 var þremur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 27, 114 og 161 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2006 var fimm slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 109, 113 og 427 dagar liðið frá því að þær bárust en upplýsingar eru ekki aðgengilegar vegna tveggja beiðna. Árið 2007 var engri beiðni hafnað. Árið 2008 var þremur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 26, 120 og 350 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2009 var tveimur slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 88 og 92 dagar liðið frá því að þær bárust. Árið 2010 var fimm slíkum beiðnum hafnað og höfðu þá 75, 138, 141, 258 og 284 dagar liðið frá því að þær bárust.
