Ferill 271. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
144. löggjafarþing 2014–2015.
Þingskjal 564 — 271. mál.
Svar
innanríkisráðherra við fyrirspurn frá Líneik Önnu Sævarsdóttur
um notkun hlífðarhjálms við hjólreiðar.
1. Hvers vegna er miðað við 15 ára aldur í reglugerð nr. 631/1999 um notkun hlífðarhjálms við hjólreiðar barna?
Með breytingalögum nr. 44/1993 var 72. gr. a. bætt við umferðarlög, nr. 50/1987, þar sem ráðherra var veitt heimild til setningar reglna um notkun hlífðarhjálma við hjólreiðar. Var sú heimild nýtt með setningu reglna nr. 631/1999 sem um ræðir hér. Í sömu breytingalögum var lögleidd skylda ökumanns bifreiðar til að sjá til þess að farþegi yngri en 15 ára noti viðeigandi öryggis- og verndarbúnað. Í greinargerð með frumvarpi sem varð að breytingalögunum segir að farþegar beri almennt sjálfir ábyrgð á hegðan sinni og ekki væru efni til þess að skylda ökumenn sérstaklega til að hafa gát á því hvort farþegar noti þennan búnað.
Þá gætir sérstöðu um þá sem eigi hafa náð 15 ára aldri en eigi verður komið fram ábyrgð á hendur þeim. Var því lagt til að tekið yrði upp ákvæði um að ökumaður skuli sjá um að farþegi yngri en 15 ára noti viðeigandi öryggis- og verndarbúnað enda væri það í samræmi við norrænar reglur. Þannig er miðað við sakhæfisaldur almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, en börn undir 15 ára aldri sæta ekki refsiábyrgð samkvæmt þeim lögum. Engum orðum er farið um það hvaðan 15 ára aldursmarkið kemur í umræddum reglum nr. 631/1999 en leiða má líkur að því að um sé að ræða sama grundvöll. Með öðrum orðum þá er 15 ára aldursmarkið í reglum nr. 631/1999 byggt á norrænum fyrirmyndum og tengist því að sakhæfisaldur miðast við 15 ár samkvæmt almennum hegningarlögum.
2. Telur ráðherra athugandi að breyta aldursmörkunum, t.d. þannig að börnum verði skylt að nota hlífðarhjálm til loka grunnskóla eða til 18 ára aldurs?
3. Telur ráðherra tilefni til að fullorðnum verði einnig gert skylt að nota hlífðarhjálm?
Það er mikilvægt öryggisatriði að allir sem stunda hjólreiðar noti hlífðarhjálm, hvort sem það eru börn, unglingar eða fullorðnir. Samgöngustofa hefur m.a. það hlutverk að fræða börn og fólk um mikilvægi þess að nota hjálm. Að öðru leyti vísast til svars við 1. tölulið fyrirspurnarinnar en þær forsendur sem þar koma fram leiddu til þeirrar ákvörðunar að miðað skyldi við 15 ára aldurstakmark. Breyting á því kallar á sérstaka umræðu og hugsanlega lagabreytingu í þá veru að skylda eldra fólk til notkunar hlífðarhjálma við hjólreiðar. Það á sérstaklega við ef ætlunin er að skylda eldra fólk en 18 ára til notkunar hlífðarhjálma.
4. Hvernig er skyldu til hjálmanotkunar fylgt eftir og hvernig telur ráðherra eðlilegast að fylgja henni eftir?
Samkvæmt 3. gr. reglna nr. 631/1999 skal lögregla vekja athygli barna á skyldu skv. 1. gr., þ.e. að barn yngra en 15 ára skuli nota hlífðarhjálm við hjólreiðar. Lögregla hefur sinnt fræðslu í grunnskólum um þessa skyldu barna. Enn fremur hefur Samgöngustofa, áður Umferðarstofa, vakið athygli á þessari skyldu með fræðslu ásamt því að leggja áherslu á nauðsyn þess að nota hlífðarhjálm við hjólreiðar. Samgöngustofa hefur dreift ýmiss konar fræðsluefni um öryggisatriði er snúa að hjólreiðum.
5. Eru til upplýsingar um fjölda slysa þar sem líkur eru á því að hlífðarhjálmur hafi komið í veg fyrir alvarleg slys?
Samgöngustofa tekur saman tölur um slys. Þær upplýsingar sem stofnunin safnar fela ekki í sér neins konar líkindamat eða huglæga afstöðu til slysa. Um er að ræða samantekt talna um fjölda slysa þar sem afleiðingum slysa er skipt niður í þrennt: látnir, alvarlega slasaðir og lítið slasaðir. Þá eru aðeins til tölur um hjálmanotkun þegar það hefur verið skráð sérstaklega en ekki er alltaf skráð hvort tjónþoli hafi verið með hjálm.
Eftirfarandi eru tölfræðilegar upplýsingar yfir hjólreiðaslys árin 2004–2013:
| Látnir | Alvarlega slasaðir | Lítið slasaðir | Samtals s lasaðir | |
| Án hjálms | 0 | 43 | 152 | 195 |
| Með hjálm | 0 | 67 | 189 | 256 |
| Ekki vitað | 0 | 37 | 144 | 181 |
| Samtals | 0 | 147 | 485 | 632 |
Framangreindar tölur segja ekkert til um tíðni slysa í hverjum hópi, né nokkuð um líkur á að hjálmanotkun hafi komið í veg fyrir alvarlegt slys eða dregið úr áverkum. Fjöldi þeirra sem nota hjálm er ekki tekin saman sérstaklega. Þá ber að líta til þess að atvik þar sem t.d. hjálmur hefur sannarlega bjargað manneskju frá meiðslum er hvergi skráð þar sem lögreglan er almennt ekki kölluð til í slíkum tilfellum. Það sem skiptir hins vegar miklu máli er að hjálmanotkun verður aldrei til hins verra og ef einstaklingur lendir í slysi og höfuð hans skellur í jörð eða annan hlut þá má ætla að hjálmurinn minnki líkur á alvarlegum meiðslum.
Rannsóknarnefnd samgönguslysa gerði ítarlega rannsókn á öllum slösuðum einstaklingum sem leituðu til Landspítala vegna áverka sem þeir hlutu við hjólreiðar á árunum 2005–2010. Alls voru 3.449 slasaðir teknir inn í rannsóknina og gefin hefur verið út skýrsla um hana. Því miður var það sama upp á tengingnum þar og var afar fátítt að hjálmanotkun væri skráð í gögnum spítalans og því var ekki hægt að framkvæma mat á gagnsemi hjálmanna. Til fróðleiks má tiltaka að um 12% slasaðra hlutu höfuðáverka og um 15% andlitsáverka. Mikill meiri hluti slasaðra haut ekki mikla áverka. Alls var 61 skráður alvarlega slasaður í þessum hópi og af þeim hlutu um 28% áverka á höfði.
6. Eru til upplýsingar um fjölda slysa þar sem líkur eru á því að notkun hlífðarhjálms hafi dregið úr áverkum?
Sjá svar við 4. tölulið fyrirspurnarinnar.
