Ferill 32. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
148. löggjafarþing 2017–2018.
Þingskjal 705 — 32. mál.
Svar
mennta- og menningarmálaráðherra við fyrirspurn frá Birni Leví Gunnarssyni um kjarasamninga framhaldsskólakennara.
1. Hvernig skiptist árlegur kostnaður af nýjustu kjarasamningum framhaldsskólakennara eftir viðsemjendum (kjarasamningum) og skólum?
Gengið er út frá því að spurningin snúi að umræðu sem átti sér stað í kjölfar kjarasamninga við framhaldsskólakennara sem gerðir voru árið 2014 og að úrskurði gerðardóms árið 2015. Í svari fjármála- og efnahagsráðherra við samhljóða fyrirspurn, sem fram kom á 146. löggjafarþingi 2016–2017 (þskj. 1092, 483. mál), kemur m.a. fram að kostnaðarmat kjarasamningsins var á heildina litið um 30% auk þeirra hækkana sem komu til á samningstímabilinu vegna 14 gr. samningsins, sem kveður frekar á um tengingu við almennar launahækkanir á samningstímabilinu. Við mat fjármála- og efnahagsráðuneytis á áhrifum kjarabreytinga í rammafjárlagagerð eru áhrif kjarasamninga metin út frá stéttarfélögum eða starfshópum í heild.
2. Hverjar eru árlegar reiknaðar launabætur og aðrar greiðslur ríkissjóðs til greiðslu kostnaðarhækkana sem í samningunum felast eftir kjarasamningum og skólum?
Í svari fjármála- og efnahagsráðherra við samhljóða fyrirspurn, sem fram kom á 146. löggjafarþingi 2016–2017 (þskj. 1092, 483. mál), kemur fram að fjármála- og efnahagsráðuneyti reiknar bætur fyrir málaflokkinn í heild sinni sem byggjast á launagrunni viðkomandi stofnana í fjárlögum, á vægi stéttarfélaga í launagrunni stofnana og á hlutfallslegu mati á hækkunum í kjarasamningum.
3. Hverjar eru ástæður þess að skólastjórnendur telja sig ekki fá þær launabætur sem kjarasamningar fela í sér að þeirra mati og hver telur ráðherra að sé ástæðan fyrir mismunandi túlkun hans og skólastjórnenda á fjárhæð bótanna?
Árin 2014 og 2015 hækkuðu fjárheimildir framhaldsskóla umtalsvert í kjölfar nýrra kjarasamninga við framhaldsskólakennara og úrskurðar gerðardóms. Skólameistarar gerðu margir athugasemd við að launabæturnar nægðu ekki fyrir launahækkununum og báðu ráðuneytið um skýringar á launabótum.
Mennta- og menningarmálaráðuneyti óskaði eftir skýringum á launabótum til framhaldsskóla hjá fjármála- og efnahagsráðuneyti sem sér alfarið um að reikna launa- og verðlagsbætur. Fjármála- og efnahagsráðuneyti lét mennta- og menningarmálaráðuneytinu í té þann launagrunn sem launabætur eru reiknaðar út frá. Ráðuneytið sá ekki ástæðu til að gera athugasemd við þann grunn og var skólameisturum gert kunnugt um þá afstöðu. Þá fengu allnokkrir skólameistarar afhentan þann hluta útreikninganna úr launagrunni sem sneri að viðkomandi skóla og komu ekki athugasemdum vegna þeirra til ráðuneytisins.
Hækkanir á fjárheimild skólanna fólust annars vegar í launabótum í fjárlögum og hins vegar í millifærslu á fjárheimild skólanna, sem gerð var í kjölfar úrskurðar gerðardóms árið 2015. Skólameistarar töldu að launahækkanir í kjölfar úrskurðar gerðardóms væru ekki að fullu bættar með millifærslunni. Í fjárlögum ársins 2015 var hins vegar þegar gert ráð fyrir hækkunum launa og var því millifærslan mismunur á því sem upp á vantaði vegna gerðardómsins.
Í tilefni af fyrirspurn þessari leitaði mennta- og menningarmálaráðuneyti til Skólameistarafélags Íslands (SMÍ) um viðbrögð við spurningunni. Þau voru þessi:
Í könnun sem SMÍ gerði meðal skólameistara í lok árs 2015 um stöðu skólanna 2015 og horfur fyrir árið 2016 voru skólameistarar spurðir hvort þeir teldu að kjarasamningarnir við Kennarasamband Íslands árið 2014 hefðu verið að fullu bættir skólunum.
Af þeim sem tóku afstöðu til spurningarinnar töldu 90% að svo væri ekki. Mjög misjafnt var hversu mikið skólameistarar töldu upp á vanta en algengast var að skólameistarar teldu að 20–30% vantaði upp á að kostnaðarauki vegna kjarasamninganna væri að fullu bættur.
Ástæður fyrir þessu geta verið ýmsar. Í reiknilíkani fyrir framhaldsskóla hefur um árabil verið notuð svokölluð launastika til að ákvarða laun til framhaldsskóla. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar árið 2015 segir um launastikuna:
„Ríkisendurskoðun hvetur ráðuneytið til að samræma launastiku og meðalárslaun kennara, enda megi rekja stærstan hluta rekstrarhalla framhaldsskóla til vanáætlaðs launakostnaðar.“
Aðrar ástæður sem kunna að valda þessu eru ekki á færi SMÍ að rannsaka frekar en gert hefur verið í hverjum skóla fyrir sig. Þess vegna ritaði SMÍ bréf til fjármála- og efnahagsráðherra 13. apríl árið 2015. Í bréfinu sagði m.a.:
„Umtalsverður munur er á upphæð þeirri sem skólarnir verða að bera vegna hækkunar á kjarasamningi og viðbótarfjárveitingu fjármálaráðuneytisins vegna samninganna. Hjá þeim skólum sem skoðaðir voru kemur í ljós að óbætt er vegna kjarasamninganna frá 30 prósentum til allt að 50 prósenta af kostnaðarauka skólanna. Að meðaltali virðist óbætt vegna launahækkana á árinu 2014 um 3–4% af heildarlaunagreiðslum. [...] Skólameistarafélag Íslands óskar eftir að fjármálaráðuneytið endurreikni og endurgreiði sem allra fyrst viðbótarkostnað vegna téðra kjarasamninga og gefi skólunum greinargott yfirlit um þann útreikning.“
Þrátt fyrir ítrekun á beiðni þessari hafa engin svör borist frá fjármála- og efnahagsráðuneyti.
Skólameistarafélag Íslands heldur því enn fram þeirri skoðun að kostnaðaráhrif kjarasamninga KÍ hafi ekki verið að fullu bætt og mun gera áfram þar til gögn frá ráðuneytunum sýna fram á annað.
4. Hver er mismunurinn á árlegum launabótum sem skólastjórnendur telja sig eiga að fá, skipt eftir kjarasamningum og skólum, og þeim bótum sem ríkissjóður hefur greitt þeim og mun greiða á samningstímanum?
Vísað er í svar frá Skólameistarafélagi Íslands við þriðja tölulið fyrirspurnar þessarar.
5. Hve háum fjárhæðum nema árleg framlög til skóla- og námsþróunar, skipt eftir kjarasamningum, öðrum ákvarðandi þáttum og skólum?
Þróunarsjóður námsgagna veitir um 50 millj. kr. á ári til gerðar námsefnis fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla. Sjóðurinn starfar samkvæmt lögum um námsgögn, nr. 71/2007, og reglugerð um þróunarsjóð námsgagna, nr. 1268/2007. Úthlutað er úr sjóðnum til kennara, höfunda námsefnis og útgáfufyrirtækja.
Samstarfsnefnd um endurmenntun framhaldsskólakennara (SEF) veitir styrki til skóla- og menntastofnana, sem og til fagfélaga framhaldsskólakennara, sem bjóða endurmenntun, fyrirlestra og ráðstefnur af því fé sem mennta- og menningarmálaráðherra úthlutar til endurmenntunar framhaldsskólakennara ár hvert. Fjárveiting á ári nemur um 40 millj. kr. Úthlutað er úr sjóðnum til skóla- og menntastofnana, auk fagfélaga framhaldsskólakennara, sem bjóða endurmenntun, fyrirlestra og ráðstefnur.
Eftirfarandi tafla sýnir úthlutanir SEF vegna sumarsins 2017 og skólaársins 2017–18:
| Tafla 1. Úthlutanir SEF sumarið 2017 og skólaárið 2017–18. | ||
| Gestafyrirlestrar og ráðstefnustyrkir 2017–18 | Sumarnámskeið 2017 | |
| Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra | 580.000 | 304.000 |
| Fjölbrautaskóli Snæfellinga | 500.000 | |
| Fjölbrautaskóli Suðurlands | 580.000 | |
| Fjölbrautaskólinn í Breiðholti | 580.000 | 2.674.000 |
| Fjölbrautaskólinn í Garðabæ | 500.000 | |
| Fjölbrautaskólinn við Ármúla | 580.000 | 390.000 |
| Flensborgarskólinn í Hafnarfirði | 250.000 | |
| Framhaldsskólinn á Laugum | 500.000 | |
| Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum | 580.000 | |
| Kvennaskólinn í Reykjavík | 80.000 | |
| Menntaskólinn á Akureyri | 882.600 | |
| Menntaskólinn á Ísafirði | 580.000 | |
| Menntaskólinn í Reykjavík | 80.000 | |
| Menntaskólinn við Sund | 580.000 | |
| Tækniskólinn | 687.400 | |
| Verkmenntaskóli Austurlands | 580.000 | 234.000 |
| Verkmenntaskólinn á Akureyri | 718.000 | |
| Verslunarskóli Íslands | 714.000 | |
| Aðrir | 9.940.000 | 16.702.562 |
|
Samtals
|
16.490.000 | 23.306.562 |
Sprotasjóður er sameiginlegur sjóður fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla og styður við þróun og nýjungar í skólastarfi í samræmi við stefnu stjórnvalda og aðalnámskrá, skv. 15. gr. laga nr. 90/2008, um leikskóla, 34. gr. laga nr. 91/2008, um grunnskóla, og 53. gr. laga nr. 92/2008, um framhaldsskóla. Fjárveiting er um 60 millj. kr. á ári.
Eftirfarandi tafla sýnir úthlutanir úr Sprotasjóði skólaárið 2017–18:
| Tafla 2. Úthlutanir úr Sprotasjóði skólaárið 2017–18. | |
| Menntaskólinn að Laugarvatni | 1.000.000 |
| Fjölbrautaskólinn í Breiðholti | 1.800.000 |
| Menntaskólinn við Sund | 550.000 |
| Menntaskólinn á Tröllaskaga | 1.000.000 |
| Menntaskólinn á Akureyri | 1.600.000 |
| Framhaldsskólinn á Húsavík | 600.000 |
| Verslunarskóli Íslands | 800.000 |
| Fjölbrautaskólinn við Ármúla | 1.200.000 |
| Verkmenntaskólinn á Akureyri | 300.000 |
| Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum | 1.300.000 |
| Borgarholtsskóli | 900.000 |
| Aðrir | 50.505.000 |
| Samtals | 61.555.000 |
Samkvæmt kjarasamningi framhaldsskólakennara eru árlega veitt 38 námsorlof, 31 fyrir umsóknir frá kennurum og 7 fyrir umsóknir frá skólameisturum. Árið 2017 var 356 millj. kr. framlag millifært til framhaldsskóla vegna námsorlofa.
Eftirfarandi tafla sýnir framlög til framhaldsskóla vegna námsorlofa árið 2017:
| Tafla 3. Framlög til framhaldsskóla vegna námsorlofa árið 2017. | |
| Menntaskólinn í Reykjavík | 16.283.010 |
| Menntaskólinn á Akureyri | 17.803.943 |
| Menntaskólinn við Hamrahlíð | 26.746.107 |
| Menntaskólinn við Sund | 8.456.891 |
| Menntaskólinn á Ísafirði | 10.218.892 |
| Menntaskólinn á Egilsstöðum | 7.886.385 |
| Menntaskólinn í Kópavogi | 21.591.120 |
| Kvennaskólinn í Reykjavík | 8.550.579 |
| Fjölbrautaskólinn í Breiðholti | 22.223.123 |
| Fjölbrautaskólinn við Ármúla | 21.604.308 |
| Flensborgarskólinn í Hafnarfirði | 13.189.948 |
| Fjölbrautaskóli Suðurnesja | 9.855.195 |
| Fjölbrautaskóli Vesturlands | 22.771.759 |
| Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum | 3.699.894 |
| Fjölbrautaskóli Suðurlands | 7.111.593 |
| Verkmenntaskóli Austurlands | 8.838.629 |
| Verkmenntaskólinn á Akureyri | 16.368.472 |
| Fjölbrautaskólinn í Garðabæ | 26.365.214 |
| Borgarholtsskóli | 32.645.951 |
| Fjölbrautaskóli Snæfellinga | 4.140.352 |
| Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ | 2.508.546 |
| Tækniskólinn | 13.381.510 |
| Verslunarskóli Íslands | 33.754.643 |
| Samtals | 355.996.063 |
Í fjármálaáætlun ráðuneytisins 2018–2022 er eitt af þremur markmiðum fyrir framhaldsskólann að fleiri nemendur ljúki prófi úr framhaldsskóla á tilskildum tíma. Fjármagn fyrir aðgerðir gegn brotthvarfi í framhaldsskólum er 178 millj. kr. frá fjárlagaári 2015, sem dreifist á þrjú ár, þ.e. 2016–2018.
Eftirfarandi tafla sýnir styrki til brotthvarfsverkefna árið 2017:
| Tafla 4. Styrkir til brotthvarfsverkefna árið 2017. | |
| Borgarholtsskóli | 4.050.000 |
| Flensborgarskólinn í Hafnarfirði | 6.500.000 |
| Menntaskólinn í Reykjavík | 3.480.000 |
| Fjölbrautaskólinn í Garðabæ | 1.600.000 |
| Fjölbrautaskólinn við Ármúla | 5.000.000 |
| Framhaldsskólinn á Húsavík | 450.000 |
| Fjölbrautaskóli Vesturlands | 2.000.000 |
| Menntaskólinn á Ísafirði | 480.000 |
| Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ | 2.520.000 |
| Menntaskólinn við Hamrahlíð | 4.500.000 |
| Tækniskólinn | 6.000.000 |
| Menntaskólinn við Sund | 1.400.000 |
| Fjölbrautaskóli Suðurlands | 2.600.000 |
| Menntaskólinn í Kópavogi | 3.110.000 |
| Verkmenntaskólinn á Akureyri | 6.637.930 |
| Framhaldsskólinn á Laugum | 1.070.000 |
| Fjölbrautaskóli Suðurnesja | 6.500.000 |
|
Samtals
|
57.897.930 |
6. Telur ráðherra að þær áherslur sem markaðar eru í kjarasamningum framhaldsskólakennara séu til þess fallnar að þróa og bæta skólastarf í samræmi við menntastefnu stjórnvalda? Ef svo er ekki, hvað vantar upp á?
Ástæða er til að fara vandlega yfir það í hversu miklum mæli á að draga almenna stefnumótun í málefnum stjórnvalda beint inn í ákvæði kjarasamninga vissra starfsstétta. Stefnumótun stjórnvalda kemur fyrst og fremst fram í ákvæðum laga viðkomandi málefnasviða og gæta þarf þess að ákvæði kjarasamninga stangist ekki á við lagaákvæðin. Þá geta kjarasamningar stundum auðveldað framgang breytinga í skólastarfi. Á vegum ríkisstjórnarinnar verður farið yfir þetta. Ráðgert er að mennta- og menningarmálaráðherra muni á næstunni skipa samráðshóp fulltrúa ráðuneytisins, Félags framhaldsskólakennara, Félags stjórnenda í framhaldsskólum og fjármála- og efnahagsráðuneytis til að styrkja samskipti þessara aðila við gerð kjarasamninga.
