Ferill 642. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
153. löggjafarþing 2022–2023.
Þingskjal 1116 — 642. mál.
Svar
forsætisráðherra við fyrirspurn frá Halldóri Auðar Svanssyni um breytingu á reglum um valdbeitingu lögreglumanna og meðferð og notkun valdbeitingartækja og vopna.
1. Hvenær og með hvaða hætti var ráðherra fyrst upplýstur um nýgerða breytingu á reglum um valdbeitingu lögreglumanna og meðferð og notkun valdbeitingartækja og vopna sem heimilar lögreglu að bera rafbyssur?
2. Var breytingin rædd fyrir fram á vettvangi ríkisstjórnarinnar? Ef svo er, á hvaða fundi eða fundum og með hvaða hætti?
3. Hvaða ráðherra eða ráðherrar settu fyrirvara við málið og á hvaða vettvangi og hvenær? Á hverju byggðist sá fyrirvari?
Í aðsendri grein í Morgunblaðinu 30. desember 2022 greindi dómsmálaráðherra frá þeirri ákvörðun sinni að hefja undirbúning að því að taka í notkun rafvarnarvopn lögreglumanna. Í kjölfarið óskaði forsætisráðherra eftir því við dómsmálaráðherra sama dag að hann gerði grein fyrir málinu á vettvangi ríkisstjórnar.
Á fundi ríkisstjórnar 13. janúar 2023 lagði háskóla-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra fram og kynnti minnisblað um málið f.h. dómsmálaráðherra, sem var fjarverandi á fundinum. Í umræðu um málið gerði forsætisráðherra m.a. athugasemd við að málið hefði ekki verið kynnt í ríkisstjórn áður en dómsmálaráðherra skrifaði undir reglugerð um málið og kynnti ákvörðun sína í framangreindri blaðagrein. Þá kom fram skýr afstaða forsætisráðherra um að boðaðar breytingar kölluðu á frekari kynningu á málinu, þ.m.t. á nánar tilgreindum útfærsluatriðum, svo sem hvernig geymslu rafvarnarvopna yrði háttað, hvernig tryggt yrði að einungis menntaðir lögreglumenn bæru vopnin o.fl. Var það mat forsætisráðherra að verklagsreglur þyrftu að vera skýrar um notkun vopnanna áður en þau yrðu heimiluð. Þá var lögð á það áhersla af hálfu forsætisráðherra að ef til breytinganna kæmi þá þyrfti samhliða að tryggja öflugt eftirlit með notkun vopnanna. Auk þess þyrfti að ljúka afgreiðslu frumvarps til laga um breytingu á lögreglulögum á þinginu þar sem boðað er aukið eftirlit með störfum lögreglu.
Á tilvísuðum fundi ríkisstjórnar óskaði matvælaráðherra eftir því að bókað yrði í fundargerð ríkisstjórnar að hún væri andsnúin ákvörðun dómsmálaráðherra og gerði athugasemd við það hvernig málið hafði verið unnið, þ.m.t. að það hafi ekki verið rætt í ríkisstjórn áður en það var kynnt opinberlega.
4. Telur forsætisráðherra að í umræddri ákvörðun felist breyting á stefnu ríkisstjórnarinnar? Ef ekki, af hverju ekki?
5. Telur forsætisráðherra að ákvörðunin teljist til mikilvægs stjórnarmálefnis, sbr. 2. tölul. 1. mgr. 6. gr. laga um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011? Ef ekki, af hverju ekki?
Ráðherrar bera ábyrgð á framkvæmd stjórnarmálefna og stefnumótun á þeim málefnasviðum sem undir þá heyra, sbr. 14. gr. stjórnarskrárinnar. Málefni lögreglu heyra stjórnarfarslega undir dómsmálaráðherra skv. 16. tölul. 2. gr. forsetaúrskurðar um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands, nr. 6/2022, sbr. 2. gr. forsetaúrskurðar, nr. 7/2022. Stefnumótun á málefnasviðinu er því á ábyrgð dómsmálaráðherra.
Eins og mælt er fyrir um í 17. gr. stjórnarskrárinnar er ráðherrum skylt að bera undir ríkisstjórn nýmæli í lögum og mikilvæg stjórnarmálefni. Ákvæðið er þýðingarmikið í því skyni að tryggja pólitískt samráð og stuðning við mál sem nauðsynlegt er að hafa við stjórn landsins og stefnumótun á hverjum tíma. Með lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, var framangreint ákvæði stjórnarskrárinnar áréttað og nánar útfært í dæmaskyni hvað telst til mikilvægra stjórnarmálefna í 2. tölul. 1. mgr. 6. gr. laganna. Ekki er um tæmandi talningu að ræða í ákvæðinu. Þar segir m.a. að til mikilvægra stjórnarmálefna teljist t.d. reglugerðir og yfirlýsingar sem taldar eru fela í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar. Í athugasemdum við frumvarp til laganna segir m.a. að það verði að vera á ábyrgð hvers ráðherra fyrir sig að leggja mat á það hvaða mál teljast mikilvæg í þessum skilningi, bæði með hliðsjón af almennum viðmiðunum en einnig út frá pólitískum sjónarmiðum.
Í gildandi reglum um valdbeitingu lögreglumanna og meðferð og notkun valdbeitingartækja og vopna frá árinu 1999 er að finna heimild ríkislögreglustjóra til að heimila lögreglu notkun rafmagnsvopna í sérstökum tilfellum, sbr. 8. gr. reglnanna. Boðaðar breytingar dómsmálaráðherra fela á hinn bóginn í sér að heimila lögreglu notkun rafvarnarvopna sem almennt valdbeitingartæki við störf sín. Að mati forsætisráðherra felur það í sér áherslubreytingu á þeirri framkvæmd sem fylgt hefur verið samkvæmt framangreindum reglum. Af þeim sökum óskaði forsætisráðherra sérstaklega eftir því að dómsmálaráðherra gerði grein fyrir málinu í ríkisstjórn en hann hafði þá þegar tekið ákvörðun um að gera breytingarnar. Hvort breytingarnar teljist til mikilvægra stjórnarmálefna í skilningi 17. gr. stjórnarskrárinnar, og feli í sér mikilvæga stefnumörkun eða áherslubreytingar, sbr. og 2. tölul. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 115/2011, er samkvæmt framangreindu dómsmálaráðherra að meta.
