Ferill 283. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

155. löggjafarþing 2024–2025.
Þingskjal 289  —  283. mál.

Frumvarp til laga

um breytingu á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952 (svipting ríkisborgararéttar).

Flm.: Diljá Mist Einarsdóttir, Vilhjálmur Árnason, Bryndís Haraldsdóttir, Jón Gunnarsson, Birgir Þórarinsson.

1. gr.

    Á eftir 12. gr. laganna koma tvær nýjar greinar, 12. gr. a og 12. gr. b, svohljóðandi:

    a. (12. gr. a.)
    Ákvörðun um veitingu ríkisborgararéttar skv. III. kafla má fella úr gildi hafi umsækjandi gegn betri vitund gefið rangar upplýsingar eða leynt atriðum sem verulegu máli skipta við ákvörðun Útlendingastofnunar. Hann missir þó ekki íslensks ríkisfangs verði hann við það ríkisfangslaus.
    Ekki má að jafnaði svipta mann ríkisborgararétti sem var undir 18 ára aldri við ákvörðun Útlendingastofnunar þótt foreldrar eða forráðamenn hans hafi gegn betri vitund gefið rangar upplýsingar eða leynt atriðum sem verulegu máli skipta við ákvörðunina.

    b. (12. gr. b.)
    Hafi íslenskur ríkisborgari, sem öðlast hefur ríkisborgararétt skv. II. eða III. kafla, gerst sekur um brot á ákvæðum almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, sem varðað getur 16 ára fangelsi, getur ríkislögreglustjóri í rökstuddu áliti lagt til við ráðherra að hann verði sviptur ríkisborgararétti ef ætla má að almenningi stafi ógn af áframhaldandi veru hans hér á landi og búast má við að brotaferill hans haldi áfram. Hann missir þó ekki íslensks ríkisfangs verði hann við það ríkisfangslaus.
    Ráðherra ber að taka afstöðu til tillögu skv. 1. mgr. innan tveggja mánaða frá því að hún berst honum.

2. gr.

    Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

    Skipulögð brotastarfsemi hefur aukist gríðarlega undanfarin ár og samkvæmt greiningardeild ríkislögreglustjóra telst áhætta vegna hennar mjög mikil hér á landi. Brotastarfsemin hefur grafið um sig í samfélaginu og starfa hér glæpahópar sem tengjast ákveðnum þjóðarbrotum frá Mið-Austurlöndum og Suðaustur-Evrópu. Skipulögð brotastarfsemi ógnar öryggi íslensks samfélags og þeirra sem hér búa. Starfsemin þrífst á fíkniefnamarkaði og felur m.a. í sér smygl á fólki og mansal. Skipulögð brotastarfsemi hefur víðtæk neikvæð áhrif á samfélög, m.a. á tíðni afbrota og alvarleika þeirra. Alvarlegt ofbeldi í tengslum við skipulagða brotastarfsemi grefur markvisst undan öryggi samfélaga og hefur sú þróun birst hér á landi.
    Íslenskum ríkisborgararétti fylgja víðtæk réttindi og skyldur. Það að sækja um og hljóta íslenskan ríkisborgararétt þarf að fela í sér skuldbindingu um að farið sé eftir meginreglum og gildum íslensks samfélags. Ísland er í fremstu röð á mörgum sviðum samanborið við önnur ríki. Landið er eitt það öruggasta í heimi og hér er kynjajafnrétti einna mest. Þeir útlendingar sem ógna slíkri stöðu eiga litla samleið með íslensku samfélagi.
    Í lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952, er að finna ákvæði um missi íslensks ríkisfangs í þeim tilvikum þegar íslenskur ríkisborgari er fæddur erlendis og hefur aldrei átt lögheimili hér á landi né hefur dvalist hér í einhverju skyni. Í fjölmörgum nágrannalöndum okkar er að finna heimild til að svipta einstaklinga ríkisfangi, m.a. þegar einstaklingar hafa gerst brotlegir við tilteknar greinar hegningarlaga, einkum þær sem varða landráð, hryðjuverk og vernd æðstu stjórnar ríkisins. Sömuleiðis er að finna heimild til að afturkalla ákvörðun um veitingu ríkisfangs ef umsækjandi veitir rangar eða villandi upplýsingar um mikilvæg málsatvik þegar sótt er um ríkisfang. Annars staðar á Norðurlöndunum má finna slík ákvæði í lögum, utan Svíþjóðar, sem þó hefur sambærileg ákvæði til skoðunar, og tekur frumvarp þetta mið af þeim.
    Með frumvarpi þessu leggja flutningsmenn til að unnt sé að fella ákvörðun um veitingu ríkisborgararéttar úr gildi, hafi umsækjandi gegn betri vitund gefið rangar upplýsingar eða leynt atriðum sem verulegu máli skipta við ákvörðun Útlendingastofnunar. Eins og fyrr segir má finna sambærileg ákvæði í löggjöf annars staðar á Norðurlöndum. Flutningsmenn telja að óeðlilegt væri ef viðkomandi héldi ríkisborgararétti sínum við slíkar aðstæður, enda væri um forsendubrest að ræða fyrir veitingu hans. Þá leggja flutningsmenn til að ráðherra geti svipt íslenskan ríkisborgara, sem öðlast hefur ríkisborgararétt skv. II. eða III. kafla laga nr. 100/1952, ríkisborgararétti sínum að fengnu rökstuddu áliti um slíkt frá ríkislögreglustjóra. Ríkislögreglustjóra yrði heimilt að leggja til sviptingu ríkisborgararéttar við ráðherra hafi maður gerst sekur um brot á ákvæðum almennra hegningarlaga, nr. 19/1940, sem varðað getur 16 ára fangelsi, og talið er að ógn stafi af áframhaldandi veru hans hér á landi og líklegt að brotaferill hans haldi áfram. Flutningsmenn telja ákvæði af þessum toga mikilvæg til að stemma stigu við hátterni þeirra útlendinga sem hingað koma og ógna mikilvægum hagsmunum ríkisins. Jafnframt telja flutningsmenn að þeir sem fremja slík afbrot hafi fyrirgert rétti sem íslensk stjórnvöld hafi áður veitt.
    Í frumvarpinu er þó gerður sá fyrirvari að íslenskur ríkisborgari missi ekki íslensks ríkisfangs verði hann við það ríkisfangslaus, þar sem það bryti í bága við 66. gr. stjórnarskrárinnar. Litið hefur verið svo á að unnt sé að svipta mann ríkisborgararétti með lögum hafi hann tvöfalt ríkisfang, sbr. 12. gr. laga nr. 100/1952, sem mælir fyrir um missi ríkisfangs þeirra sem fæðst hafa erlendis. Heimild ráðherra til sviptingar ríkisfangs skv. b-lið 1. gr. frumvarps þessa skal ekki nýta nema brýna nauðsyn beri til.
    Það er grundvallarskylda stjórnvalda að tryggja frið og öryggi borgara í landinu. Með frumvarpi þessu telja flutningsmenn að mikilvæg skref yrðu stigin í þá átt.