Ferill 330. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

155. löggjafarþing 2024–2025.

Prentað upp.

Þingskjal 383  —  330. mál.

Frumvarp til stjórnarskipunarlaga

um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33/1944, með síðari breytingum (réttur til þungunarrofs).

Flm.: Gísli Rafn Ólafsson.

1. gr.

    80. gr. stjórnarskrárinnar orðast svo:
    Þunguðum einstaklingi skal tryggður réttur til þungunarrofs, að beiðni viðkomandi, til loka 22. viku þungunar. Ákveða skal með lögum framkvæmd og nánari útfærslu þungunarrofs og tengdrar heilbrigðisþjónustu.

2. gr.

    Lög þessi öðlast þegar gildi.

Greinargerð.

    Tæplega hálf öld er liðin frá því að lög nr. 25/1975 voru samþykkt á Alþingi. Með samþykkt þeirra var viðurkenndur sjálfsákvörðunarréttur kvenna varðandi barneignir, en með þó nokkrum takmörkunum. Á vormánuðum 2019 voru samþykkt á Alþingi ný lög um þungunarrof, nr. 43/2019, sem færðu ákvæðin til nútímalegra horfs. Drög að frumvarpinu voru unnin af nefnd um heildarendurskoðun þágildandi laga. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að nefndin lagði áherslu á að Ísland væri í fararbroddi hvað varðar stöðu kvenna og fyrirmynd annarra þjóða á því sviði. Mikilvægt væri að Ísland sýndi umheiminum að konur hér á landi nytu virðingar, ákvörðun þeirra um þungunarrof væri virt sem og sjálfsforræði þeirra og þær studdar með faglegri fræðslu og ráðgjöf sem byggðist á gagnreyndri þekkingu. Þetta var talið vera í takt við þróun á sviði mannréttinda sem hafði verið í þá átt að auka sjálfsforræði einstaklingsins. Í því samhengi voru nefndir fjölmargir alþjóðlegir samningar og þróun í dómaframkvæmd á sviði þeirra, svo sem mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gegn konum og samningur Evrópuráðsins um vernd mannréttinda og mannlegrar reisnar með hliðsjón af starfsemi á sviði líffræði og læknisfræði: samningur um mannréttindi og líflæknisfræði. Þá er í 3. gr. mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna kveðið á um að allir eigi rétt til lífs, frelsis og mannhelgi. Dómar hafa gengið í hæstarétti Kanada þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að takmarkanir á rétti kvenna til aðgangs að þungunarrofi brjóti gegn sambærilegu ákvæði stjórnarskrár Kanada, sbr. dóm í máli R gegn Morgentaler frá árinu 1993.
    Hinn 4. mars 2024 voru mörkuð þau tímamót að franska þingið varð hið fyrsta í heiminum sem samþykkti að réttur til þungunarrofs yrði tilgreindur í stjórnarskrá landsins. Var það samþykkt með 780 atkvæðum gegn 72. Lagasetningin var talin enn áhrifameiri í skugga þeirra lagabreytinga sem orðið höfðu misserin á undan í Bandaríkjunum eftir að hinum sögufræga Roe gegn Wade-dómi var snúið af hæstarétti Bandaríkjanna. Breytingar sem áður höfðu talist óhugsandi voru þar orðnar að veruleika. Í flestum vestrænum ríkjum telst réttur inn til þungunarrofs sjálfsagður. Bakslag í ýmiss konar réttindabaráttu undanfarin ár og afturhvarf til fortíðar hefur hins vegar valdið því að fólk hefur vaknað við þann vonda draum að kannski er sá réttur ekki svo sjálfsagður meðan hann er aðeins tryggður í almennum lögum. Af þeim sökum telur flutningsmaður að réttast sé að tryggja þunguðum einstaklingi rétt til þungunarrofs í stjórnarskránni til loka 22. viku meðgöngu líkt og kveðið er á um í núgildandi lögum nr. 43/2019. Framkvæmd og nánari útfærslu þungunarrofs og tilheyrandi heilbrigðisþjónustu megi ákveða með almennum lögum eftir því sem tilefni er til. Með því móti getur Ísland áfram verið í fararbroddi á sviði mannréttinda á heimsvísu.