Ferill 140. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
156. löggjafarþing 2025.
Þingskjal 431 — 140. mál.
Svar
innviðaráðherra við fyrirspurn frá Degi B. Eggertssyni um sjávarflóð og mögulegan sjávarflóðasjóð.
1. Hvert er mat á heildarkostnaði af tjóni vegna sjávarflóða fyrstu helgina í mars 2025?
Ekki eru til fyrirliggjandi gögn um heildartjón vegna sjávarflóða sem urðu fyrstu helgina í mars 2025. Sveitarfélög geta tekið saman upplýsingar um tjón innan hvers sveitarfélags. Sé þess óskað sérstaklega getur ráðuneytið kallað eftir slíkum gögnum frá sveitarfélögunum. Unnið er að ástandsskoðun sjóvarna á þeim svæðum sem urðu verst úti og í framhaldinu verða lagðar til varanlegar lausnir á þeim stöðum ásamt kostnaðarmati fyrir aðgerðirnar.
2. Hvernig er ábyrgð á tjóni vegna sjávarflóða háttað samkvæmt lögum?
Náttúruhamfaratrygging Íslands (NTÍ) sér um að bæta tjón á fasteignum sem falla undir lög um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992.
NTÍ starfar eftir sérlögum nr. 55/1992 og reglugerð nr. 770/2023. NTÍ vátryggir allar húseignir og lausafé sem brunatryggt er hjá vátryggingafélögum sem hafa starfsleyfi á Íslandi. Þá er skylt skv. 2. mgr. 5 gr. laganna að vátryggja vatnsveitur, fráveitur, hitaveitur, rafveitur og fjarskiptamannvirki sem eru að meirihluta í eigu ríkis eða sveitarfélaga. Loks er skylt að vátryggja brýr og skíðalyftur, hvort sem þær eru í eigu opinbers aðila eða ekki. Aðrar eignir og hagsmuni er ekki heimilt að vátryggja hjá stofnuninni. Í því sambandi er rétt að benda á að sjóvarnargarða, götur, stíga, land og lóðir er ekki hægt á vátryggja hjá NTÍ.
Vátryggingarfjárhæð húseigna nemur brunabótamati á hverjum tíma. Vátryggingarfjárhæð lausafjár nemur sömu fjárhæð og brunatrygging á hverjum tíma og er samkvæmt samkomulagi milli vátryggðs og viðkomandi vátryggingafélags. Eigendur mannvirkja sem vátryggð eru skv. 2. mgr. 5. gr. laganna bera sjálfir ábyrgð á að senda stofnuninni upplýsingar um áætlað endurstofnverð.
Vátryggingin bætir beint tjón á vátryggðum eignum af völdum eldgosa, jarðskjálfta, snjóflóða, skriðufalla og vatnsflóða sbr. 4. gr. laganna. Til vatnsflóða tilheyra einnig sjávarflóð, þ.e. þegar flóðbylgja frá sjó eða vötnum gengur skyndilega á land og veldur skemmdum eða eyðileggingu á vátryggðri eign.
Einungis eru greiddar bætur fyrir beint tjón á vátryggðum húseignum, lausafé og mannvirkjum. Vátryggingin bætir hvorki afleitt tjón, svo sem rekstrartap, né tjón sem hlýst af því að eign var ekki notuð á þeim tíma eða með þeim hætti sem ráðgert hafði verið, auk annars óbeins tjóns. Þegar um tjón að hluta er að ræða ákvarðast bætur eftir því hvað kostar að gera við hið skemmda svo að það verði eins, eða sem næst því, og fyrir vátryggingaratburðinn.
Þegar Náttúruhamfaratryggingu Íslands berst tilkynning um tjón sem ætla má að falli undir gildissvið laga nr. 55/1992 skal hún gera ráðstafanir til að skoða og meta tjónið og ef þörf er á gera aðrar ráðstafanir til að fá úr því skorið hvort tjón skuli bætt. Samkvæmt núgildandi verklagi kveður stofnunin til hæfa og óvilhalla matsmenn sem skoða og meta tjónið. Afgreiðsla bótamála er í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga um meðferð mála.
3. Hver ber ábyrgð á að halda utan um upplýsingar um tjón vegna sjávarflóða á landsvísu og hvar birtist það?
NTÍ heldur utan um allar tilkynningar og gögn sem berast stofnuninni og varða afgreiðslu bótamála vegna tjóns af völdum sjávarflóða. Þær upplýsingar ná þó aðeins til þess ef um er að ræða tjón sem ætla má að falli undir vátryggingu, þ.e. á brunatryggðum húseignum, lausafé og mannvirkjum sem talin eru upp í svari við 2. tölul. fyrirspurnarinnar. Stofnunin hefur ekki upplýsingar um tjón sem hafa orðið á öðrum hagsmunum, hvort sem um er að ræða bein eða óbein tjón. Til viðbótar má nefna að Vegagerðin ástandsskoðar sjóvarnir á tjónsvæðum. Þá hefur Vegagerðin yfirsýn yfir hvar tjón hafa orðið af völdum sjávar og gerir tillögu um aðgerðir í þeim efnum í samgönguáætlun.
4. Liggur fyrir mat á tjóni vegna sjávarflóða síðasta áratug?
NTÍ heldur utan um yfirlit yfir greidd tjón frá árinu 2015 á verðlagi hvers árs. Sjá töflu í fylgiskjali 1.
5. Er til heildstætt áhættumat á hættu af sjávarflóðum við strendur Íslands, nú og til framtíðar?
Ekki er til heildstætt áhættumat á hættu af sjávarflóðum við strendur Íslands. Núverandi fyrirkomulag gerir ráð fyrir að sveitarfélög sem standa við sjó beri ábyrgð á að sækja um ríkisframlag vegna byggingu sjóvarna, ef óskað er eftir. Vegagerðin forgangsraðar umsóknum og gerir tillögu að verkefnum á samgönguáætlun.
Vegagerðin vinnur að gerð sjávarflóðaspár á hættusvæðum umhverfis landið. Nú þegar hefur eitt slíkt forrit verið tekið í notkun í Grindavík en vinna er hafin við að útfæra það svo að flóðahættuspáin nýtist á fleiri stöðum.
Í ljósi tíðra atburða undanfarin ár gæti verið fýsilegt að Vegagerðinni verði falið að gera heildstæða skoðun á áhættu á sjávarflóðum umhverfis landið.
6. Hver ber ábyrgð á og annast gerð sjóvarnargarða og annarra varna og hvernig er ákveðið hver það er hverju sinni?
Vegagerðin er verkkaupi þeirra verkefna sem njóta ríkisframlags til sjóvarna samkvæmt samgönguáætlun og ber jafnframt ábyrgð á framkvæmd þeirra. Ábyrgðin á að skipuleggja landsvæði svo að ekki verði tjón af í framtíðinni og greina hættur sem eru til staðar liggur hjá sveitarfélögum. Vegagerðin veitir umsagnir vegna skipulaga sveitarfélaga og er þar horft til þess að ekki sé byggt of nálægt sjávarkambi og að gólfhæð húsa sé nægjanleg. Það vinnufyrirkomulag kom til sögunnar árið 2020 og eru vonir bundnar við að slíkt dragi úr hættu af tjóni vegna ágangs sjávar til framtíðar.
7. Í hvaða tilvikum greiðir ríkissjóður fyrir gerð sjóvarnargarða eða annarra varna við sjávarflóðum og eftir hvaða viðmiðum er farið varðandi val, forgangsröðun og fjármögnun þessara verkefna?
Ríkissjóður greiðir allt að 7/8 hlutheild þeirra sjóvarnaframkvæmda sem eru á framkvæmdaröðun samþykktrar samgönguáætlunar. Viðkomandi sveitarfélag eða landeigandi greiðir hina hlutheildina. Byggð svæði sem standa á manngerðum fyllingum njóta ekki ríkisframlags enda eiga sjóvarnir þar að vera hluti af byggingu fyllingarinnar sem lóðargjöld og aðrir tekjustofnar eiga að standa undir. Verkefnum er forgangsraðað með hliðsjón af eftirfarandi þáttum:
– Ölduálag og flóðahætta (lítil – mikil hætta).
– Fjarlægð frá sjávarkambi (mæld frá 10 m upp í 120 m).
– Verðmæti sem á að verja (t.d. beitiland, mannvirki, íbúðarbyggð).
Á hverju ári njóta um 10–15 verkefni ríkisframlags og stærri verkefnum er áfangaskipt til að hægt sé að ráðast í fleiri framkvæmdir. Í einstaka stærri verkefnum hefur sér fjárveiting frá ríkinu verið veitt enda kostnaður mun hærri en árleg fjárveiting til sjóvarna.
8. Er til sjóður eða fjárhagslegt fyrirkomulag til að fjármagna rannsóknir, greiningar, áhættumat og sjóvarnargarða eða aðrar varnir gagnvart sjávarflóðum?
Framlög til hafna- og strandrannsókna sem m.a. miða að rannsóknum og greiningum á sjóvörnum eru tilgreind í samgönguáætlun. Undanfarin ár hefur framlagið verið um 70 millj. kr. á ári. Af því framlagi hafa fjölmargar rannsóknir verið unnar varðandi sjóvarnir hjá Vegagerðinni undanfarin ár.
Dæmi um slíka rannsókn er þróun spákerfis fyrir Grindavíkurhöfn, sem metur flóðahættu í höfninni. Þetta kerfi var þróað rétt fyrir eldgosið á Reykjanesi og hefur reynst mjög vel.
9. Er ástæða til að setja upp svipað fyrirkomulag fyrir sjávarflóð og gildir varðandi snjóflóð þar sem stofnaður var ofanflóðasjóður og skoða stofnun sjávarflóðasjóðs?
Fyrir liggur að fjármunir eru veittir til sjóvarna af samgönguáætlun á hverju ári um land allt. Ráðuneytið hefur ekki skoðað breytingu á því fyrirkomulagi í takt við það sem spurt er um.
Fylgiskjal.
Yfirlit Náttúruhamfaratrygginga Íslands yfir greidd tjón vegna sjávarflóða frá árinu 2015.
www.althingi.is/altext/pdf/156/fylgiskjol/s0431-f_I.pdf
