Ferill 230. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
156. löggjafarþing 2025.
Þingskjal 560 — 230. mál.
Svar
fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn frá Degi B. Eggertssyni um markaðsvirði Landsvirkjunar, arðgreiðslur o.fl.
Arðgreiðslur Landsvirkjunar til ríkissjóðs og önnur atriði sem hér er spurt um byggjast á því að eignarhald fyrirtækisins færðist að fullu til ríkisins undir lok ársins 2006. Hugmyndir um sölu á hlut Reykjavíkurborgar (44,5%) og Akureyrarbæjar (5%) í Landsvirkjun til ríkisins áttu sér langan aðdraganda og höfðu verið til umræðu í a.m.k. áratug áður en af henni varð. Árið 2001 beitti þáverandi borgarstjóri í Reykjavík sér fyrir viðræðum við ríkið og Akureyrarbæ um sölu á hlut sveitarfélaganna. Ástæðan var m.a. sú að ný raforkulög, sem fólu í sér samkeppni í raforkusölu, höfðu sett borgina í þá erfiðu stöðu að vera farin að keppa við sjálfa sig sem eigandi bæði Orkuveitu Reykjavíkur og Landsvirkjunar. Árið 2002 var skipuð Orkustefnunefnd á vegum Reykjavíkurborgar til að kanna stöðu borgarinnar gagnvart orkufyrirtækjunum. Nefndin kynnti niðurstöður sínar í mars 2004 og lagði til að Reykjavíkurborg losaði sig við hlut sinn í Landsvirkjun.
Þá er einnig ástæða til að nefna í þessu sambandi að á þessum tíma var mikil umræða innan borgarstjórnar Reykjavíkur um framkvæmdir Landsvirkjunar við Kárahnjúkavirkjun sem voru umdeildar innan þáverandi borgarmeirihluta. Skiptar skoðanir voru um það að félag í eigu Reykjavíkur stæði í og ábyrgðist lántöku vegna stórtækra framkvæmda í öðrum landshlutum. Einnig voru sett fram fjárhagsleg sjónarmið varðandi mikla fjárbindingu borgarinnar í félaginu.
Árið 2005 var undirrituð viljayfirlýsing um sölu á hlutum sveitarfélaganna til ríkisins, en viðræðum var slitið í janúar 2006 vegna ágreinings um verð. Eftir kosningar og myndun nýs meiri hluta í borginni sumarið 2006 voru viðræður teknar upp að nýju og náðist samkomulag um sölu í nóvember sama ár.
Háar og auknar ábyrgðir Reykjavíkurborgar höfðu verið vaxandi áhyggjuefni borgaryfirvalda. Með sölunni á hlut Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun og með því að leggja Lífeyrissjóði starfsmanna Reykjavíkurborgar til andvirði sölunnar sáu borgaryfirvöld fram á að staða sjóðsins styrktist og að létt yrði á ábyrgðum borgarinnar á starfsemi sjóðsins. Eigendaábyrgðir borgarinnar á skuldbindingum Landsvirkjunar og Orkuveitu Reykjavíkur voru einnig verulegar. Pólitísk samstaða var um tilgang sölunnar, þ.e. að létta á ábyrgðum og skuldbindingum borgarinnar og framfylgja orkustefnu hennar. Verðmat á eignum Landsvirkjunar, og þar með andvirði þess sem selt var, var niðurstaða samninga.
1. Hvert er metið markaðsvirði Landsvirkjunar miðað við hefðbundnar aðferðir við verðmat?
Hægt er að verðmeta félög á mismunandi hátt. Landsvirkjun er óskráð félag og því talsverð óvissa um virðið. Bókfært eigið fé eru rúmir 300 milljarðar kr. sem gefur vísbendingu. Reiknuð verðmöt eru háð ýmsum forsendum og óvissuþáttum, svo sem orkuverði til framtíðar, áhrifum loftslagsbreytinga á vatnsbúskap, breytingum á eftirspurn eftir upprunaábyrgðum á endurnýjanlegri orku, þróun álverðs, aðgengi að mörkuðum, vaxtaumhverfi, óvissu með áhættu tengda erlendum sem innlendum mörkuðum og áhættusækni fjárfesta. Með grófum forsendum þekktra verðmatsaðferða eins og t.d. EBITDA-margfaldara eða núvirtu sjóðstreymi er hægt að reikna sig niður á ýmsar niðurstöður, en eins og áður segir er talsverð óvissa í því mati, ekki síst þar sem erfitt er að ákvarða áhættustuðul á óskráð félag sem ekki á sér augljósan samanburðaraðila. Ekki fæst séð að nákvæmt verðmat samkvæmt slíkum aðferðum þjóni hagsmunum ríkisins eða Landsvirkjunar án frekari upplýsinga um forsendur.
2. Hefur Landsvirkjun fengið bein fjárframlög úr ríkissjóði frá því að ríkið keypti hluti Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í fyrirtækinu árið 2007?
Nei, ríkið hefur ekki styrkt félagið beint með auknu hlutafé á tímabilinu. Fyrstu árin eftir söluna gekkst ríkið hins vegar í ábyrgðir fyrir lántökum Landsvirkjunar. Þá veitti ríkið fyrirtækinu mikinn óbeinan stuðning fyrsta áratuginn með mjög lágri arðgreiðslukröfu miðað við fjárbindingu, sbr. svar við 4. tölul.
3. Hver var greiðsla ríkisins fyrir hluti Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í fyrirtækinu árið 2007 að núvirði?
Kaupverðið var 30,25 milljarðar kr. og skiptist þannig að Reykjavíkurborg fékk 30.250.000 kr. í sinn hlut og Akureyreyrarbær fékk 3.312.375.000 kr. Samanlagt eru þetta um 77,2 milljarðar kr. á verðlagi yfirstandandi árs (miðað við vísitölu neysluverðs í mars 2007 til mars 2025). Greiðslan var annars vegar í formi reiðufjár, upp á 3.368.893.990 kr., og með útgáfu skuldabréfa, upp á 26.881.106.120 kr. Skuldabréfin voru til 28 ára og runnu til lífeyrissjóða hvors sveitarfélags fyrir sig, Lífeyrissjóðs starfsmanna Reykjavíkurborgar og Lífeyrissjóðs starfsmanna Akureyrarbæjar. Skuldabréfin voru bundin vísitölu neysluverðs og báru breytilega vexti, jafnháa ávöxtunarkröfu íbúðarbréfa í flokki HFF 150434.
4. Hverjar hafa samanlagðar arðgreiðslur Landsvirkjunar til ríkisins verið að núvirði frá því að ríkið keypti hluti Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í fyrirtækinu árið 2007?
Arðgreiðslur frá Landsvirkjun til eigenda voru óverulegar frá upphafi og fram að því að fyrirtækið færðist allt í eigu ríkisins. Næsta áratuginn héldust arðgreiðslurnar áfram afar lágar miðað við gríðarlega fjárbindingu ríkisins í fyrirtækinu eða u.þ.b. 1–2 milljarðar kr. á verðlagi yfirstandandi árs á sama tíma og heildareignir félagsins voru taldar í hundruðum milljarða kr. Eftir alþjóðlegu fjármálakreppuna og fall bankanna á Íslandi átti fyrirtækið að etja við þunga skuldastöðu. Lágar arðgreiðslur í kjölfarið fólu í reynd í sér beinan stuðning ríkisins til að gera félaginu betur kleift að endurbyggja fjárhagsstöðu sína með því að ná settum markmiðum um lækkun skuldastigs og hækkun eiginfjárhlutfalls. Þessar áætlanir gengu eftir og hafði eiginfjárstaða fyrirtækisins styrkst mikið tíu árum síðar, skuldastaðan lækkað niður í hóflegt horf, miklar afskriftir af mannvirkjum voru að baki og ekki voru horfur á mjög mikilli fjárþörf vegna framkvæmda á allra næstu árum umfram það sem eðlilegt væri að fjármagna með lántökum. Við þessar aðstæður var í samstarfi félagsins og ríkisins sem eiganda sett fram stefna um annars vegar arðsemiskröfu fyrir reksturinn, u.þ.b. 7,5% á eigið fé, og hins vegar arðgreiðslur samkvæmt forsendum sem taka einkum mið af árlegu sjóðstreymi, skuldastöðu og framkvæmdaáformum. Með traustari rekstrarskilyrðum voru arðgreiðslur hækkaðar á árunum 2020–2025 til samræmis við eðlileg viðmið með hliðsjón af fjárbindingu í starfseminni og eru nú orðnar um 20–30 milljarðar kr. og voru samtals um 120 milljarðar kr. á þessu tímabili. Samanlagðar arðgreiðslur Landsvirkjunar til ríkisins frá árinu 2007 eftir að það var orðið eini eigandinn, á núverandi verðlagi, eru tæplega 143 milljarðar kr. Nálægt 85% af því hafa þá fallið til frá og með árinu 2020.
| Gengi | Landsvirkjun, arðgreiðslur | |||
| USD/ISK | Ár | USD (þús.) | ISK (þús.) | Fast verðl. í ISK (þús.) |
| 69,78 | 2006 | 6.117 | 426.839 | 1.089.006 |
| 62,00 | 2007 | 8.065 | 500.000 | 1.204.979 |
| 88,07 | 2008 | 6.812 | 600.000 | 1.329.959 |
| 123,59 | 2009 | 0 | 0 | – |
| 122,04 | 2010 | 0 | 0 | – |
| 116,07 | 2011 | 0 | 0 | – |
| 125,05 | 2012 | 14.394 | 1.800.000 | 2.932.574 |
| 122,23 | 2013 | 12.272 | 1.500.000 | 2.350.986 |
| 116,75 | 2014 | 12.848 | 1.500.000 | 2.300.572 |
| 131,85 | 2015 | 11.377 | 1.500.000 | 2.264.423 |
| 120,67 | 2016 | 12.431 | 1.500.000 | 2.230.938 |
| 106,78 | 2017 | 14.048 | 1.500.000 | 2.194.931 |
| 108,38 | 2018 | 13.840 | 1.500.000 | 2.136.173 |
| 122,65 | 2019 | 24.460 | 3.000.000 | 4.150.226 |
| 135,27 | 2020 | 73.926 | 10.000.000 | 13.545.875 |
| 127,05 | 2021 | 50.000 | 6.352.500 | 8.247.487 |
| 135,46 | 2022 | 120.000 | 16.255.200 | 19.787.202 |
| 137,98 | 2023 | 140.000 | 19.317.200 | 21.412.918 |
| 137,93 | 2024 | 220.000 | 30.344.600 | 31.489.310 |
| 140,00 | 2025 | 180.000 | 25.200.000 | 25.200.000 |
| Samtals | 920.589 | 122.796.339 | 142.778.553 | |
| Arðgreiðslur fram til ársins 2020 voru ákveðnar í ISK, en frá 2021 í USD. | ||||
| Gengi er miðgengi USD/ISK samkvæmt Seðlabanka Íslands, spá fyrir 2025. | ||||
5. Hvað hefðu Reykjavíkurborg og Akureyrarbær fengið í arðgreiðslur frá Landsvirkjun á árunum 2007–2024 að núvirði ef sveitarfélögin hefðu ekki selt hluti sína í fyrirtækinu árið 2007?
Ef Reykjavík hefði ekki selt sinn 44,525% hlut hefði borgin fengið um 63,6 milljarða kr. í arðgreiðslur á núverandi verðlagi á þessu tímabili. Ef Akureyri hefði ekki selt sín 5,475% hefði bærinn fengið rúma 7,8 milljarða kr. í arðgreiðslur. Samtals hefðu þær greiðslur því numið 71,4 milljörðum kr.
