Ferill 218. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
156. löggjafarþing 2025.
Þingskjal 596 — 218. mál.
Svar
mennta- og barnamálaráðherra við fyrirspurn frá Bryndísi Haraldsdóttur um móttökuskóla fyrir börn með takmarkaða íslenskukunnáttu.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að stofnaðir verði móttökuskólar eða móttökusetur fyrir börn af erlendum uppruna með takmarkaða íslenskukunnáttu? Ef svo er, hver eru áform ráðherra í þeim efnum?
Börn með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn er fjölbreyttur hópur og þarf að nálgast með ólíkum hætti. Þá getur nærumhverfi og mismunandi aðstæður barna haft áhrif á tækifæri þeirra til náms og þátttöku í íslensku samfélagi, þar á meðal efnahagsleg og félagsleg staða foreldra og úr hvaða aðstæðum börn eru að koma sem mögulega þarf að bregðast við með menningarnæmu og áfallamiðuðu skólastarfi.
Þegar kemur að menntun barna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn þarf m.a. að hafa til hliðsjónar lög um leikskóla, nr. 90/2008, lög um grunnskóla, nr. 91/2008, lög um framhaldsskóla, nr. 92/2008, og lög um útlendinga, nr. 80/2016, reglugerðir settar á grundvelli þeirra laga sem og aðalnámskrá skólastiganna. Í þessu samhengi er jafnframt áréttað að sveitarfélög bera ábyrgð á rekstri leik- og grunnskóla og sjá um fjárveitingar til nemenda á leik- og grunnskólastigi, en ríkið ber ábyrgð á rekstri framhaldsskóla og fjármagn til framhaldsskóla kemur frá mennta- og barnamálaráðuneyti. Að auki er þjónusta við umsækjendur um alþjóðlega vernd og flóttafólk á ábyrgð ríkisins.
Þá hefur frá árinu 2024 verið unnið á grundvelli samþykktrar þingsályktunar nr. 15/154 um aðgerðaáætlun í málefnum íslenskrar tungu fyrir árin 2024–2026 með áherslu á samræmt verklag um móttöku, kennslu og þjónustu við börn með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn þar sem sérstök áhersla er lögð á íslensku sem annað mál. Samkvæmt ályktuninni er áhersla á íslenskukennslu við hæfi, viðeigandi stuðning í námi og inngildingu í íslenskt samfélag sem allra fyrst eftir komu til landsins. Þetta verklag á að viðhafa þvert á skólastig og þjónustukerfi.
Í menntakerfinu er lögð áhersla á jöfn tækifæri til náms og kennslu á öllum skólastigum og sú áhersla endurspeglast í lögum um viðkomandi skólastig sem og í aðalnámskrá þeirra. Tækifærin eiga að vera jöfn óháð atgervi og aðstæðum hvers og eins. Þess er því gætt að tækifærin ráðist ekki af því hvort barn er af íslensku bergi brotið eða með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn. Þau eru óháð kyni, aldri, búsetu, hverrar stéttar barn er, hvaða trúarbrögð barn kann að aðhyllast, hver kynhneigð þess er, hvernig heilsufari þess er háttað eða hvort barnið býr við fötlun eða hverjar aðrar aðstæður þess eru.
Markmið með menntun barna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn, bæði þegar kemur að færni í íslensku og námi almennt, er ávallt að börn hafi tök á að njóta jafnræðis í námi í inngildandi skólastarfi þar sem komið er til móts við þarfir þeirra og þroska á viðeigandi hátt. Öll þau úrræði sem hafa verið þróuð til þessa hafa það að markmiði að vera hluti af almennu skólastarfi og að nemendur geti sem fyrst tekið þátt í því. Eitt af þeim verkefnum er Menntun, móttaka, menning (MEMM) sem er heildrænt verkefni og auk íslenskukennslu er lögð áhersla á inngildandi, fjölmenningarlega og fjöltyngda starfs- og kennsluhætti, samstarf við foreldra, menntun kennara og starfsþróun, stuðning og ráðgjöf við vettvang sem og útgáfu námsefnis og verkfæra. Markmið verkefnisins er m.a. að stuðla að því að nemendum sé gert kleift að ná stigvaxandi færni í íslensku. Sveitarfélög hafa verið að þróa úrræði og námsleiðir fyrir þennan hóp, þar á meðal sett á laggirnar sérstakar deildir fyrir nemendur sem eru umsækjendur um alþjóðlega vernd, þróað íslenskuver fyrir nemendur í 5.–10. bekk sem ætluð eru sem viðbótarþjónusta fyrir skóla vegna nýkominna barna sem eru byrjendur í íslensku eða skipulagt stuðning við skóla með áherslu á kennslu íslensku sem annars tungumáls (ÍSAT).
Þá má nefna að liður í innleiðingu menntastefnu til ársins 2030 er aukinn stuðningur við nemendur með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn á framhaldsskólaaldri. Allir framhaldsskólar landsins bjóða nú þegar sérstakan stuðning við þennan hóp nemenda, með ólíkum hætti þó. Til að mynda eru sex framhaldsskólar með heildstæða íslenskubraut. Það er þó vert að taka fram að margir skólar bjóða umfangsmikinn stuðning og fjölbreytt framboð sértækra áfanga fyrir nemendur sem samhliða eru innritaðir á aðrar námsbrautir, og þá hefur kennurum og stjórnendum íslenskubrauta staðið til boða faglegur stuðningur í tengslum við þróunarverkefnið MEMM.
Enn er þó þörf á að útfæra undirbúningsnám fyrir hóp ungmenna sem er nýfluttur til landsins og hefur engan grunn í íslensku. Með hliðsjón af því er verið að skoða möguleikann á því að koma af stað þróunarverkefni í samstarfi við framhaldsskóla þar sem þróað yrði lotunám í íslensku sem öðru máli, ásamt lífsleikni, fræðslu um íslenskt samfélag og grunnatriðum upplýsingatækni. Lotunámið yrði sérstaklega ætlað nemendum 16–18 ára. Þá er einnig verið að skoða hvort hægt sé að setja af stað sérstök úrræði eða námskeið í íslensku og samfélagsfræðslu fyrir aldurshópinn 18–25 ára sem hluta af verkefnum framhaldsfræðslunnar, en þau verkefni fluttust til mennta- og barnamálaráðuneytis í byrjun mars sl.
Með hliðsjón af framangreindu hyggst ráðherra ekki beita sér fyrir því að stofnaðir verði móttökuskólar eða móttökusetur fyrir börn með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn með takmarkaða íslenskukunnáttu. Þá hefur ráðherra ekki upplýsingar um hvort sveitarfélög hafi slík áform uppi þegar kemur að leik- og grunnskólastigi.
