Ferill 494. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1012 — 494. mál.
Svar
utanríkisráðherra við fyrirspurn frá Ingibjörgu Davíðsdóttur um lokun sendiráðs Íslands í Moskvu.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
1. Hvernig var staðið að lokun sendiráðs Íslands í Moskvu?
2. Hvaða greiningar lágu að baki ákvörðun um lokun sendiráðsins? Lá t.d. fyrir ráðlegging í þá veru að rétt væri að loka sendiráðinu?
3. Hvernig var ákvörðun um lokun sendiráðsins tekin að lokum, t.d. af ríkisstjórn?
4. Var haft samráð við önnur ríki um lokun sendiráðsins? Ef svo er, hvaða ríki?
5. Höfðu önnur ríki gefið í skyn að þau hygðust gera slíkt hið sama?
6. Hverjar eru ástæður þess að talið var rétt að loka sendiráði Íslands í Moskvu?
7. Er það rétt að ein af ástæðum lokunar sendiráðsins hafi verið öryggi starfsmanna eins og fram kom í fjölmiðlum nokkuð löngu eftir lokun? Ef svo er, var það í fyrsta sinn sem ástæða var til að hafa áhyggjur af öryggi eða aðbúnaði starfsmanna sendiráðsins?
8. Hvernig var eða er eignarhaldi háttað á embættisbústað sendiherra Íslands í Moskvu eða skrifstofu sendiráðsins? Voru það eignir íslenska ríkisins? Var það húsnæði tekið á leigu?
a. Ef í eigu ríkisins, hver er staða þessara eigna nú?
b. Ef leigt, var öllum leigusamningum sagt upp strax við lokun sendiráðsins?
c. Ef nú er greidd leiga fyrir húsnæði í Moskvu, fyrir hvernig húsnæði og undir hvaða starfsemi?
9. Hefur íslenska ríkið einhver útgjöld af starfsemi í Moskvu nú?
10. Hvernig hefur samskiptum Íslands og Rússlands verið háttað í kjölfar lokunar sendiráðs Íslands?
11. Hvernig hefur staðarráðnu starfsfólki sem starfaði við sendiráðið reitt af í kjölfar lokunar sendiráðsins og starfsloka þeirra? Var sérstaklega hugað að velferð þessara einstaklinga? Hvernig?
Ákvörðun um að leggja niður starfsemi sendiráðs Íslands í Moskvu tímabundið var byggð á heildarmati á hagsmunum Íslands í ljósi þess að viðskiptaleg, menningarleg og stjórnmálaleg tengsl Íslands og Rússlands voru hverfandi sem og borgaraþjónusta í Moskvu. Voru skilvirkni og forgangsröðun í utanríkisþjónustunni höfð að leiðarljósi í þessu heildarmati sem og öryggi starfsmanna sendiráðsins sem tiltekin atvik gáfu aukna ástæðu til.
Á grundvelli þessa heildarmats var niðurstaðan sú að forsendur fyrir rekstri sendiráðs í Moskvu væru gjörbreyttar og í ljósi þessa tók þáverandi utanríkisráðherra ákvörðun um að leggja starfsemina niður. Ráðherra bar upp minnisblað þess efnis í ríkisstjórn þann 9. júní 2023 og kynnti ákvörðunina á fundi utanríkismálanefndar sama dag.
Sendiráð og embættisbústaður voru leigð af rússneskum yfirvöldum og var leigusamningum sagt upp þegar starfsemin var stöðvuð. Starfslokasamningar voru gerðir við allt staðarráðið starfsfólk sem fólu í sér greiðslur er námu 12–18 mánaða launum miðað við starfsreynslu. Íslenska ríkið er ekki með neina eign á leigu og hefur engin útgjöld af starfsemi í Moskvu núna fyrir utan skuldbindingar vegna lífeyris fyrrverandi starfsmanna. Gerðar voru ráðstafanir til að standa skil á þeim skuldbindingum sem framhald verður á þar sem starfsemi í sendiráðinu hefur ekki hafist á nýjan leik. Fyrirsvari gagnvart Rússlandi hefur verið sinnt frá utanríkisráðuneytinu frá því að starfsemin var lögð niður.
Umtalsverð samskipti voru á milli líkt þenkjandi ríkja á þessum tíma varðandi starfsemi sendiráða þeirra í Moskvu sem og sendiráða Rússlands í höfuðborgum þeirra. Ólíkt Íslandi var ljóst að önnur ríki voru í þeirri stöðu að geta dregið verulega úr starfsemi sendiráða sinna í Moskvu án þess að leggja starfsemina niður.
Nánari umfjöllun má nálgast í skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál 2023, bls. 46 og 131, ásamt skýrslu utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál 2022, bls. 40 og 117.
