Ferill 508. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1033 — 508. mál.
Svar
heilbrigðisráðherra við fyrirspurn frá Rósu Guðbjartsdóttur um synjanir geðheilsuteyma Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins.
1. Hversu margir þeirra 1.997 einstaklinga er var synjað um þjónustu hjá geðheilsuteymum heilsugæslunnar frá því að þau tóku til starfa, sbr. svar ráðherra á þskj. 743 á yfirstandandi þingi, voru með tilvísun frá lækni fyrir þjónustu? Ef tilvísun stafaði ekki frá lækni, hvaðan kom hún þá?
Heilbrigðisráðuneytið óskaði eftir upplýsingum frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins um tilvísanir þeirra einstaklinga sem synjað hefur verið um þjónustu hjá geðheilsuteymum heilsugæslunnar frá því teymin tóku til starfa, sbr. svar ráðherra á þskj. 743 á yfirstandandi þingi.
Samkvæmt upplýsingum frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins býður sjúkraskrárkerfi ekki upp á flokkun tilvísana eftir fagstéttum. Tilvísanir í geðheilsuteymin þurfa að berast frá fagfólki í heilbrigðis- eða velferðarþjónustu. Til að auka yfirsýn hafa teymin haldið sérstaklega utan um uppruna tilvísana. Samkvæmt þeim gögnum má telja að um 70% allra tilvísana komi frá heilsugæslustöðvum. Einnig berast tilvísanir frá Landspítala, velferðarsviðum sveitarfélaga, VIRK og sjálfstætt starfandi fagfólki.
2. Er stuðst við eftirfarandi flokkun þegar skjólstæðingum er synjað um þjónustu hjá geðheilsuteymum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins?:
a. Skammtímaendurhæfing ekki raunhæf.
b. Vísað í 1. stigs þjónustu.
c. Ófullnægjandi tilvísun.
d. VIRK.
e. Nú þegar í viðeigandi úrræði.
f. Geðheilsuteymi taugaþroskaraskana.
g. Vísað til 3. stigs þjónustu.
h. ADHD-teymi.
i. ADHD-greiningu eða lyfjameðferð vegna ADHD.
j. DAM-teymi.
k. Vísað til félagsþjónustu.
l. Afþakkar þjónustu í matsviðtali.
m. Vísað til geðlæknis á stofu.
n. Náðist ekki í skjólstæðing til að boða í viðtal.
Samkvæmt upplýsingum frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins styðjast geðheilsuteymin ekki við framangreinda staðlaða flokkun við synjanir. Líkt og fram kom í svari geðheilsuteyma til ráðuneytisins eru ástæður synjana margvíslegar og byggja á einstaklingsbundnu faglegu mati. Við meðferð tilvísana er horft til þjónustuþarfa hvers og eins, óháð greiningu. Ákvörðun um inntöku eða synjun er tekin á þverfaglegum inntökufundum þar sem byggt er á upplýsingum í sjúkraskrá, frá tilvísanda og eftir atvikum frá einstaklingnum sjálfum. Niðurstaða synjunar getur þannig falist í því að viðkomandi teljist ekki í þörf fyrir þverfaglegt úrræði geðheilsuteymis eða að talin sé þörf á annars konar þjónustu. Fyrir um ári síðan voru gerðar breytingar á inntökuviðmiðum geðheilsuteyma HH, þar sem einhverfa er ekki lengur frávísunarástæða.
Þegar tilvísun er synjað veita geðheilsuteymin ávallt skriflega ráðgjöf um hvaða þjónusta er talin viðeigandi og hvert skuli vísa. Markmið er að tryggja að einstaklingar fái rétta þjónustu á réttum stað og á réttum tíma. Jafnframt er bent á að fjöldatölur um synjanir gefa ekki tæmandi mynd af því hvort einstaklingar fái þjónustu. Tilvísanir eru stundum ófullnægjandi og er þá óskað eftir frekari upplýsingum; í hluta tilvika berst ný og fullnægjandi tilvísun síðar og viðkomandi kemur þá til þjónustu. Þá geta einstaklingar þegar verið komnir í annað úrræði eða ekki verið á upptökusvæði teymanna, og er málum þá komið í viðeigandi farveg.
3. Með hvaða hætti hyggst ráðherra bregðast við þeim mikla fjölda sem er vísað frá þjónustu?
Ráðherra leggur ríka áherslu á að allir þeir sem þurfa á geðheilbrigðisþjónustu að halda fái viðeigandi þjónustu. Synjun á þjónustu á einu þjónustustigi má því ekki leiða til þess að einstaklingar sitji eftir án þjónustu.
Til að meta stöðuna með heildstæðum hætti er nauðsynlegt að greina nánar ástæður þess að einstaklingum er vísað frá geðheilsuteymum. Slík greining er forsenda þess að unnt sé að átta sig á hvar þjónustu kann að skorta, hvort sem er innan heilbrigðisþjónustunnar sjálfrar eða í annarri velferðarþjónustu og stuðningskerfum sem einstaklingar kunna að þurfa á að halda. Ráðuneytið hefur þegar óskað eftir frekari upplýsingum frá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins um eðli og ástæður synjana. Niðurstöður þeirrar yfirferðar munu liggja til grundvallar mati á mögulegum úrbótum, m.a. hvað varðar verkaskiptingu þjónustustiga, samhæfingu úrræða og þörf á frekari uppbyggingu þjónustu. Í því samhengi er jafnframt unnið að auknu samstarfi þvert á ráðuneyti. Ráðuneytið hefur óskað eftir samráði við mennta- og barnamálaráðuneytið og félags- og húsnæðismálaráðuneytið um frekari þróun þjónustu við einstaklinga með einhverfu, m.a. varðandi mögulega stofnun einhverfuseturs.
Markmiðið er að bæta samfellu og samþættingu þjónustu þvert á kerfi. Það er því áframhaldandi verkefni að styrkja heildarsamhengi geðheilbrigðis- og velferðarþjónustu svo tryggt sé að fólk fái þjónustu við hæfi, á réttum stað og á réttum tíma.
4. Er einhver eftirfylgni af hálfu ráðuneytisins með þeim einstaklingum sem vísað er frá þjónustu geðheilsuteyma heilsugæslunnar?
Ráðuneytið hefur ekki aðkomu að einstökum málum eða klínískri ákvarðanatöku um inntöku í teymi, enda er það á ábyrgð viðkomandi heilbrigðisstofnunar og fagstjórnenda hennar. Eftirfylgni ráðuneytisins felst hins vegar í virku samtali við heilbrigðisstofnanir um þjónustuframboð, aðgengi, biðtíma, verkferla og þær umbætur sem nauðsynlegt er að ráðast í hverju sinni. Þegar tilefni er til getur ráðuneytið óskað eftir upplýsingum um hvort og hvernig tryggt sé að einstaklingar sem ekki uppfylla inntökuskilyrði fái leiðbeiningar eða tilvísun í annað viðeigandi úrræði.
Unnið hefur verið að eflingu þjónustu fyrir einhverfa. Í september 2025 gerði ráðuneytið þríhliða samning við VIRK og Hringsjá um nýtt úrræði, Víðsjá. Víðsjá veitir samþætta heilbrigðisþjónustu og starfsendurhæfingu fyrir ungt fólk á aldrinum 16–29 ára sem er utan náms og vinnu (NEET), sem glímir við andlegan vanda sem hamlar þátttöku í námi eða starfi og/ eða er með röskun á einhverfurófi samhliða hamlandi geðrænum vanda. Í byrjun árs var bætt við stöðugildi í geðheilsuteymi taugaþroskaraskana. Jafnframt er hafið samtal við félags- og húsnæðismálaráðuneytið um uppbyggingu einhverfuseturs sem m.a. er ætlað að hafa yfirsýn yfir úrræði fyrir einhverfa og gegna samhæfingar- og fræðsluhlutverki gagnvart þjónustuaðilum. Þá er unnið að því að bæta flutning úr barnaþjónustu yfir í þjónustu fyrir fullorðna með auknu samráði milli ráðuneyta. Ráðuneytið er einnig í samtali við Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins um að efla þekkingu starfsfólks á einhverfu og auka þjónustuframboð fyrir einhverfa. Þá styður ráðuneytið við almenn geðheilbrigðisúrræði sem eru aðgengileg öllum, svo sem Píeta samtökin, Bergið headspace og hjálparsíma á borð við 1717.
