Ferill 525. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1045 — 525. mál.
Svar
umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra við fyrirspurn frá Guðlaugi Þór Þórðarsyni um hreindýraveiðar og tjón vegna ágangs hreindýra.
1. Hver hefur útgefinn hreindýraveiðikvóti verið undanfarin sex ár?
Hreindýraveiðikvóti hefur verið eftirfarandi sl. sex ár:
| 2021 | 1.220 dýr |
| 2022 | 1.021 dýr |
| 2023 | 901 dýr |
| 2024 | 800 dýr |
| 2025 | 665 dýr |
| 2026 | 936 dýr |
2. Hver hefur gjaldskráin verið fyrir leyfi til veiða og hvernig hafa innheimt gjöld skipst á milli Umhverfisstofnunar, Náttúrustofu Austurlands og landeigenda í formi arðs?
Sjá meðfylgjandi töflu:
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
3. Hefur ráðherra í hyggju að veita SKOTVÍS áheyrnarfulltrúa hjá hreindýraráði?
Fram undan er stefnumótunarvinna við gerð stjórnunar- og verndaráætlunar þar sem heildarskipulag málaflokksins verður tekið til endurskoðunar. Í þeirri vinnu gefst tækifæri til að ræða mögulega áheyrn SKOTVÍS og annarra hagsmunasamtaka að hreindýraráði.
4. Hvert er mat ráðuneytisins á tjóni landeigenda vegna ágangs hreindýra á ársgrundvelli sl. sex ár?
Svarið byggist á upplýsingum frá Náttúrustofu Austurlands.
Fjallað hefur verið um ágang hreindýra í tilteknum greinum og reglum allt frá árinu 1954 og ljóst er að samkvæmt því hefur regluleg hagaganga hreindýra almennt verið skilgreind sem ágangur. Það er því ekki undarlegt að í reglugerð um skiptingu arðs af hreindýraveiðum er talað um ágang sem metinn er mismikill eða allt frá litlum og upp í mikinn. Þegar talað er um töluverðan eða mikinn ágang er oftast vísað til skemmda á nýskógrækt. Aukinni nýskógrækt á Fljótsdalshéraði í lok síðustu aldar fylgdu kvartanir um ágang hreindýra. Þar sem skemmdar plöntur grisjuðust út úr skóginum og skógurinn óx hreindýrunum yfir höfuð dró úr áhyggjum manna er fram liðu stundir eins og kom fram í úttekt Skarphéðins Smára Þórhallssonar og Böðvars Þórissonar 2002. Náttúrustofa Austurlands hefur hvatt landeigendur á Austurlandi til að tilkynna til hennar ef þeir telja sig verða fyrir ágangi hreindýra. Er það afar fátítt en dæmi um það má lesa í frétt á vefsíðu stofunnar Ágangur hreindýra og helsingja í Suðursveit 1 .
Náttúruverndarstofnun tekur við mati á ágangi á einstakar jarðir og nýtir við skiptingu arðs. Arðsskiptingin er ævinlega lögð fram til kynningar og þar geta þeir sem hlut eiga að máli gert athugasemdir meðal annars um ágangsmat. Slíkar athugasemdir eru líklega fátíðar sem gefur til kynna að jarðareigendur séu almennt sáttir við matið. Það er þó ljóst þegar matið er skoðað að í flestum tilfellum þar sem ágangur er metinn mikill er átt við að hlutfallslega mörg hreindýr innan ágangssvæðisins gangi á þeirri jörð án þess að landeigendur kvarti undan ágangi sem undirstrikar að matið byggist á hagagöngunni en ekki eiginlegum ágangi.
Skemmdir á gróðri á Breiðamerkursandi er annað dæmi um mikinn ágang hreindýranna. Þar var brugðist við með auknum kvóta til að fækka dýrum í Suðursveit.
Í reglugerð um skiptingu arðs af hreindýraveiðum segir: „Skulu eingöngu þeir sem fyrir ágangi hreindýra verða á lönd sín njóta arðsins“. Flestar jarðir á Austurlandi fá arð af veiðunum sem styður við þá skýringu að hagaganga hreindýra sé álitin ágangur þó svo að líklega sé ekki um raunverulegan ágang að ræða. Heppilegra hefði að öllum líkindum verið að tala um hagagöngu þar sem ágangsmatið er einungis lítið eða nokkurt og síðan ágang þar sem hann væri raunverulegur, töluverður eða mikill og mögulegt að mæta á staðinn og meta skemmdirnar/áganginn.
Enn fremur segir um ástandsmatið í áðurnefndri reglugerð: „Skal þar tekið mið af dreifingu hreindýra á síðustu 10 árum, en tillit skal taka til breytinga á ágangi og dreifingu hreindýra á undangengnu ári séu umtalsverð frávik milli ára“.
Almennt er ekki hægt að svara því nákvæmlega hversu mikill raunverulegur ágangur er. Í heildina verður hann að teljast lítill á ársgrundvelli en fer náttúrulega eftir ýmsum umhverfisþáttum og þá ekki hvað síst tíðarfari. Þannig geta jarðbönn á vetrum leitt til skemmda á landi eftir krafs dýranna. Annars eru ágangsskemmdir fátíðar, þó með undantekningum eins og á Breiðamerkursandi. Það liggur í hlutarins eðli að ágangsskemmdir eru líklegri eftir því sem dýrin eru fleiri en þar sem stjórn hreindýrastofnsins felur í sér að þéttleiki dýranna í vetrarhögum sé alls staðar minni en eitt dýr á ferkílómetra á hverju veiðisvæði er hættan talin vera lítil ef næst að fylgja því eftir.
1 na.is/index.php/frettir/1115-agangur-hreindyra-og-helsingja-i-sudhursveit
