Ferill 83. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 299  —  83. mál.



Svar


fjármála- og efnahagsráðherra við fyrirspurn frá Sigurði Erni Hilmarssyni um framkvæmd opinberra innkaupa.


     1.      Hversu margir opinberir aðilar sem falla undir 3. gr. laga um opinber innkaup, nr. 120/2016, hafa boðið út opinber innkaup á síðastliðnum fimm árum? Svar óskast sundurliðað eftir:
                  a.      fjölda útboða á hvern opinberan aðila,
                  b.      tilboðsvali skv. 1.–3. tölul. 1. mgr. 79. gr. laga um opinber innkaup.
    Eftirfarandi tafla sýnir fjölda útboða eftir aðilum á viðkomandi tímabili:

Aðili 2020 2021 2022 2023 2024 2025* Samtals
Akranesbær 5 11 11 11 7 5 50
Akureyrarbær 4 5 15 13 14 9 60
Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins 1 1 2
Betri samgöngur 5 5
Bláskógabyggð 1 5 8 1 15
Bolungarvíkurkaupstaður 1 1
Borgarbyggð 1 12 7 20
Brunavarnir Suðurnesja 1 1
Carbfix 2 6 1 9
Dalabyggð 2 1 1 1 5
Dalvíkurbyggð 3 2 1 2 8
Djúpavogshreppur 1 1
Eir, Hamrar og Skjól, hjúkrunarheimili 1 1
Eyjafjarðarsveit 1 1 2
FSRE – Framkvæmdasýslan Ríkiseignir 4 11 21 30 66
Faxaflóahafnir 2 6 3 1 4 16
Fjallabyggð 1 2 11 3 5 2 24
Fjarðabyggð 2 4 1 2 1 1 11
Fjársýslan 4 5 2 29 58 98
Flóahreppur 1 1
Félagsbústaðir 5 4 3 12
Garðabær 11 25 24 7 9 16 92
Grindavíkurbær 4 2 4 2 12
Grundarheimilin 1 1
Grímsnes- og Grafningshreppur 1 2 4 4 11
HS Veitur 1 1
Hafnarfjarðarbær 11 34 25 8 16 10 104
Harpa, tónlistar- og ráðstefnuhús 2 1 3
HEF veitur 3 3
Heilbrigðisstofnun Norðurlands 3 3
Hrunamannahreppur 1 1 1 3
Hvalfjarðarsveit 1 1 2 1 5
Hveragerðisbær 7 3 5 5 3 4 27
Húnabyggð 1 1 2
Húnaþing vestra 1 1
Isavia 20 19 38 16 10 6 109
Ísafjarðarbær 1 2 3 2 8
Kadeco, þróunarfélag Keflavíkurflugvallar 1 1
Kjósarhreppur 1 1 2
Kópavogsbær 8 15 17 14 19 12 85
Landsnet 23 9 15 14 15 5 81
Landspítali 29 36 21 40 39 165
Landsvirkjun 6 7 7 8 37 19 84
Langanesbyggð 1 1
Mosfellsbær 12 3 12 12 14 12 65
Múlaþing 1 1 1 2 2 3 10
Mýrdalshreppur 1 2 1 2 1 7
Norðurorka 2 2 3 1 8
Norðurþing 1 1 1 6 4 13
Nýr Landspítali 10 8 18 36
Orka náttúrunnar 5 5 7 9 14 11 51
Orkubú Vestfjarða 2 9 11
Orkuveita Reykjavíkur 14 12 4 4 6 2 42
Rangárþing eystra 1 4 5
Rangárþing ytra 2 1 3
Rarik 16 23 20 59
Reykjanesbær 7 9 5 21 11 5 58
Reykjavíkurborg 128 125 172 125 63 69 682
Ríkiskaup 133 137 121 143 46 580
SORPA 1 1
Samtök fyrirtækja í velferðarþjónustu 1 1
Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu 1 1
Selfossveitur 1 1
Seltjarnarnesbær 1 1 4 2 8
Sjúkratryggingar 1 1
Skagaströnd 1 2 3
Skeiða- og Gnúpverjahreppur 4 3 7
Skólastræti Tækniskólans 1 1
Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins 1 1 1 3
Strætisvagnar Austurlands 1 1
Stykkishólmur 1 1 1 3
Suðurnesjabær 2 3 2 7
Sveitarfélagið Árborg 11 12 11 5 8 5 52
Sveitarfélagið Hornafjörður 2 5 2 4 4 5 22
Sveitarfélagið Skagafjörður 2 4 1 9 8 5 29
Sveitarfélagið Vogar 1 2 1 4
Sveitarfélagið Ölfus 1 7 8
Vegagerðin 92 118 86 115 81 81 573
Veitur 40 38 27 23 20 15 163
Vestmannaeyjar 4 2 3 1 10
Vesturbyggð 2 2
Vopnafjarðarhreppur 1 1
Þingeyjarsveit 2 2
Samtals 560 667 700 674 607 538 3746
* Tölur fyrir árið 2025 ná til 17. október.
Heimild: Skráningarkerfi vefsins útboðsvefur.is.

    Ríkiskaup og síðar Fjársýslan sjá um innkaupaþjónustu fyrir stofnanir í A1-hluta ríkissjóðs og auglýsa og gera opinbera samninga eða rammasamninga um verk, vöru eða þjónustu ætlaða þeim kaupendum.
    Að því er varðar tilboðsval þá er upplýsingum um valforsendur útboða ekki safnað miðlægt fyrir öll útboð yfir innlendum og erlendum viðmiðunarfjárhæðum. Fyrir útboð sem auglýst eru á Evrópska efnahagssvæðinu (EES) er hægt að nálgast tölfræði um hlutfall útboða sem notast eingöngu við lægsta verð sem valforsendu. Meðaltal allra útboða á EES sem nota lægsta verð sem valforsendu er 53,4% en fyrir Ísland er tölfræðin eftirfarandi eftir árum:
    2021 91,6%
    2022 90,2%
     2023 93,4%
     2024 60,7%
    2025 fáar tölur komnar í mælaborð
     Heimild: Mælaborð Evrópusambandsins um opinber innkaup (Public Procurement Data Space) .
         
     2.      Hversu margir slíkir aðilar hafa gert rammasamning á síðastliðnum fimm árum? Svar óskast sundurliðað eftir fjölda rammasamninga hjá hverjum opinberum aðila.
    Útboðsaðilar merkja ekki sérstaklega rammasamninga á útboðsvefur.is eða í útboðum á Evrópska efnahagssvæðinu heldur valið innkaupaferli. Innkaupaferli eru m.a. opið útboð, samkeppnisútboð, samkeppnisviðræður, nýsköpunarsamstarf eða lokað útboð og geta öll innkaupaferli skilað afurð sem er rammasamningur. Í textasvæði útboðslýsingar á útboðsvef 2020–2025 er tiltekið um rammasamningsgerð í eftirfarandi fjölda innkaupaferla:
    Árborg            2
    Betri samgöngur    1
    Carbfix             2
    Fjársýslan         16
    Garðabær         3
    Isavia                 3
    Kópavogur     4
    Landsvirkjun    3
    Ljósleiðararinn    1
    Mosfellsbær     2
    Orka náttúrunnar     6
    Orkuveitan     8
    RARIK             1
    Reykjavík         36
    Ríkiskaup         66
    Veitur             11

     3.      Hversu margir slíkir aðilar hafa tekið hærra tilboði á grundvelli gæðamats skv. 3. tölul. 1. mgr. 79. gr. laga um opinber innkaup á síðastliðnum fimm árum? Svar óskast sundurliðað eftir fjölda útboða á hvern opinberan aðila skipt niður eftir hlutfalli verðs og gæða í tugprósentum talið (t.d. 90% verð og 10% gæði, 80% verð og 20% gæði, o.s.frv.).
    Þessar upplýsingar liggja ekki fyrir samanteknar. Engin miðlæg kerfi safna saman upplýsingum sem svarað gætu spurningunni og um umtalsverða gagnasöfnun væri að ræða til að hafa upp á og safna saman upplýsingum um innsend gild tilboð og bera saman við tekin tilboð í þeim ríflega 3.700 innkaupaferlum sem auglýst hafa verið á viðkomandi tímabili. Líkt og segir í svari við lið 1 hér að framan velja útboðsaðilar á Íslandi í flestum tilfellum tilboð á grundvelli lægsta verðs, í útboðum yfir viðmiðunarfjárhæðum EES.
    Í sumum innkaupaferlum er eingöngu löglegt að velja tilboð út frá besta hlutfalli verðs og gæða skv. lögum um opinber innkaup. Þannig segir í lögunum að valforsendur samkeppnisviðræðna og nýsköpunarsamstarfs skuli byggjast á besta hlutfalli milli verðs og gæða.

     4.      Hver er heildarkostnaður íslenska ríkisins vegna tilvika þar sem lægsta verðtilboði hefur verið hafnað á grundvelli gæðamats, þ.e. hversu miklu hærri fjárhæð hefur íslenska ríkið greitt á síðastliðnum fimm árum vegna þess að valið var dýrara tilboð sem þótti betra að gæðum?
    Þessar upplýsingar liggja ekki fyrir samanteknar og um umtalsverða gagnasöfnun væri að ræða að mati Fjársýslunnar að nálgast þær upplýsingar og meta handvirkt. Í meginþorra innkaupaferla yfir viðmiðunarfjárhæðum EES er verið að velja með valforsendu lægsta verðs eins og kemur fram í svari við lið 1 í fyrirspurninni.
    Ekki er rétt að ganga út frá því að val sem byggir á gæðum feli ætíð í sér aukinn kostnað því með því er ekki tekið tillit til mögulegs ávinnings af því að horfa til annarra þátta en innkaupaverðs. Líkt og fram kemur til að mynda í umsögn Samtaka iðnaðarins um stöðumat opinberra innkaupa í undanfara stefnumótunar, í Samráðsgátt árið 2021, þá er mikilvægt að horfa til heildarkostnaðar fremur en markaðsverðs eingöngu við opinber innkaup. Í umsögninni kom fram að sterk tilhneiging væri í innkaupum opinberra aðila til að einblína um of á verð en síður á aðra mikilvæga þætti á borð við gæði, þjónustu og umhverfisáhrif. Þar sagði enn fremur að þó svo að stofnkostnaður við kaup á íslenskri framleiðslu gæti í sumum tilfellum verið hærri en innflutningsverð, þá væri samfélagslegur kostnaður yfir líftíma vörunnar oft minni. Þar yrði að horfa til lægra kolefnisfótspors og lægri rekstrarkostnaðar yfir líftíma vöru vegna nálægðar við þjónustuaðila, og við gerð útboðsskilmála væri mikilvægt að leitast við að finna hagkvæmasta verðið með því að taka tillit til fleiri þátta en verðs.