Ferill 199. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 418 — 199. mál.
Svar
mennta- og barnamálaráðherra við fyrirspurn frá Ingibjörgu Isaksen um nemendur af erlendum uppruna í leik- og grunnskólum landsins.
Fyrirspurnin hljóðar svo:
1. Hversu hátt hlutfall nemenda í leikskólum landsins annars vegar og grunnskólum hins vegar er af erlendum uppruna? Svar óskast sundurliðað eftir sveitarfélögum.
2. Hvernig hafa þessi hlutföll þróast undanfarin fimm ár?
3. Hvað hefur verið gert á vegum ráðuneytisins til að styðja sveitarfélög og skóla við kennslu og inngildingu barna af erlendum uppruna?
Hagstofa Íslands birtir upplýsingar um hlutfall barna eftir bakgrunni, sundurliðað eftir skólastigum en ekki niður á sveitarfélög. Hagstofan styðst við sex bakgrunnsbreytur sem eru eftirfarandi: börn 1) með engan erlendan bakgrunn, 2) fædd á Íslandi en annað foreldri fætt erlendis, 3) fædd á Íslandi en báðir foreldrar fæddir erlendis (annarrar kynslóðar innflytjendur), 4) fædd erlendis en báðir foreldrar fæddir á Íslandi, 5) fædd erlendis en annað foreldri fætt erlendis og 6) fædd erlendis og báðir foreldrar fæddir erlendis (innflytjendur).
Í töflu 1 er yfirlit yfir hlutfall barna með erlendan bakgrunn í leik- og grunnskólum ásamt þróun síðustu fimm ára en nýjustu tölur um leikskóla ná þó aðeins til ársins 2023. Á árunum 2020–2023 hækkaði hlutfall barna með erlendan bakgrunn í leikskólum úr 25,5% í 27,2% og í grunnskólum úr 25,3% í 29,9% á árunum 2020–2024.
Tafla 1. Hlutfall (%) barna með erlendan bakgrunn í leik- og grunnskólum landsins á árunum 2020–2024.
1
| Skólastig | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Leikskóli | 25,5 | 26,1 | 26,6 | 27,2 | |
| Grunnskóli | 25,3 | 26,0 | 27,5 | 29,1 | 29,9 |
Hagstofa Íslands birtir upplýsingar um einstaklinga sem eru innflytjendur og af annarri kynslóð innflytjenda eftir aldri og sveitarfélögum, og er stuðst við þær upplýsingar þegar fjallað er um hlutfall nemenda með erlendan bakgrunn í grunnskólum. Áréttað er að þær upplýsingar afmarkast við framangreinda skilgreiningu á hugtakinu innflytjendur og annarrar kynslóðar innflytjendur. Þannig nær umfjöllunin t.d. ekki til nemenda sem eiga annað foreldri sem fæddist erlendis eða nemenda sem eru fæddir erlendis en báðir foreldrar eru fæddir á Íslandi.
Fyrirliggjandi upplýsingar Hagstofu Íslands endurspegla hins vegar ekki hlutfall barna sem eru innflytjendur og af annarri kynslóð innflytjenda sem sækja leikskóla í viðkomandi sveitarfélagi. Í úttekt Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) um innflytjendur á Íslandi frá september 2024 2 kemur fram að lægra hlutfall þessara barna sækir leikskóla en þeirra barna sem eru ekki með neinn erlendan bakgrunn. Við vinnslu svars þessa var því óskað eftir upplýsingum frá Hagstofu Íslands um hlutfall þessara barna sem sækja leikskóla, sundurliðað eftir landshlutum og stærstu þéttbýlisstöðum. Líkt og áður eru upplýsingarnar afmarkaðar við innflytjendur og aðra kynslóð innflytjenda.
Eftirfarandi umfjöllun tekur mið af hverju skólastigi fyrir sig. Í umfjöllun um grunnskóla er miðað við 1. janúar ár hvert á tímabilinu 2020–2024. Í umfjöllun um leikskóla er miðað við 1. desember árið á undan á tímabilinu 2020–2023 þar sem nýjustu upplýsingar um leikskóla eru frá árinu 2023.
Grunnskólar.
Til grundvallar umfjöllun um grunnskóla er stuðst við upplýsingar frá Hagstofu Íslands um innflytjendur og aðra kynslóð innflytjenda á aldrinum 6–15 ára. Þar sem öllum börnum, að jafnaði á aldrinum 6–16 ára, er skylt að sækja grunnskóla má gera ráð fyrir að fjöldatölur Hagstofu Íslands endurspegli að mestu leyti fjölda sama hóps í grunnskólum landsins en þó með einhverjum undantekningum eða frávikum.
Á tímabilinu 2020–2024 hækkaði hlutfall innflytjenda og annarrar kynslóðar innflytjenda í hópi barna á grunnskólaaldri úr 9,6% í 13,8%. Í töflu 2 er hlutfall innflytjenda og annarrar kynslóðar innflytjenda af heildarfjölda barna á grunnskólaaldri, sundurliðað eftir sveitarfélögum fyrir árin 2020–2024.
Tafla 2. Hlutfall innflytjenda og annarrar kynslóðar innflytjenda af heildarfjölda barna á grunnskólaaldri, sundurliðað eftir sveitarfélögum, árin 2020–2024.
3
| Sveitarfélag* | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 |
| Reykjavíkurborg | 12,5% | 13,7% | 14,6% | 17,0% | 18,6% |
| Kópavogsbær | 8,1% | 8,4% | 8,8% | 9,5% | 10,8% |
| Seltjarnarnesbær | 5,3% | 4,9% | 4,0% | 4,3% | 4,6% |
| Garðabær | 3,1% | 3,1% | 3,2% | 4,1% | 5,0% |
| Hafnarfjarðarkaupstaður | 9,8% | 10,2% | 11,0% | 13,5% | 14,7% |
| Mosfellsbær | 3,8% | 4,5% | 4,7% | 5,1% | 5,7% |
| Kjósarhreppur | 12,0% | 13,0% | 17,6% | 10,0% | 4,8% |
| Reykjanesbær | 18,1% | 19,5% | 19,7% | 22,1% | 23,7% |
| Grindavíkurbær | 9,7% | 8,8% | 9,7% | 11,4% | 13,3%** |
| Sveitarfélagið Vogar | 6,6% | 11,8% | 15,2% | 19,8% | 18,5% |
| Suðurnesjabær | 19,6% | 17,5% | 19,0% | 20,4% | 21,5% |
| Akraneskaupstaður | 6,6% | 6,7% | 7,1% | 8,0% | 9,1% |
| Skorradalshreppur | 44,4% | 0,0% | 0,0% | 40,0% | 0,0% |
| Hvalfjarðarsveit | 6,8% | 3,5% | 4,5% | 5,3% | 3,2% |
| Borgarbyggð | 4,2% | 6,2% | 6,8% | 10,6% | 15,8% |
| Grundarfjarðarbær | 12,6% | 13,5% | 14,3% | 18,0% | 18,8% |
| Eyja- og Miklaholtshreppur | 7,1% | 10,0% | 25,0% | 36,4% | 35,3% |
| Snæfellsbær | 20,0% | 19,3% | 20,2% | 21,0% | 22,1% |
| Sveitarfélagið Stykkishólmur | 9,5% | 10,7% | 10,5% | 12,4% | 9,2% |
| Dalabyggð | 2,3% | 2,5% | 5,6% | 5,7% | 6,6% |
| Bolungarvíkurkaupstaður | 19,8% | 23,6% | 23,8% | 28,7% | 28,7% |
| Ísafjarðarbær | 11,9% | 11,6% | 11,7% | 14,1% | 15,9% |
| Reykhólahreppur | 2,3% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 6,7% |
| Tálknafjarðarhreppur | 7,7% | 5,4% | 3,0% | 6,7% | 13,3% |
| Vesturbyggð | 22,3% | 22,9% | 24,6% | 25,6% | 24,6% |
| Súðavíkurhreppur | 40,0% | 42,9% | 57,1% | 61,5% | 53,8% |
| Árneshreppur | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% |
| Kaldrananeshreppur | 28,6% | 33,3% | 28,6% | 20,0% | 30,8% |
| Strandabyggð | 2,3% | 2,2% | 2,3% | 2,3% | 2,4% |
| Húnaþing vestra | 5,1% | 7,2% | 7,6% | 11,1% | 11,9% |
| Sveitarfélagið Skagaströnd | 4,4% | 4,7% | 3,4% | 5,1% | 1,7% |
| Skagabyggð | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% |
| Húnabyggð | 14,5% | 11,8% | 11,5% | 9,4% | 12,7% |
| Skagafjörður | 2,3% | 2,8% | 3,0% | 3,8% | 4,0% |
| Akureyrarbær | 4,4% | 4,6% | 5,4% | 6,5% | 7,2% |
| Norðurþing | 5,3% | 7,3% | 8,7% | 9,0% | 9,8% |
| Fjallabyggð | 9,6% | 8,3% | 8,6% | 8,2% | 7,2% |
| Dalvíkurbyggð | 8,9% | 9,0% | 10,2% | 15,0% | 15,3% |
| Eyjafjarðarsveit | 3,2% | 4,5% | 3,0% | 2,9% | 3,2% |
| Hörgársveit | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 3,1% |
| Svalbarðsstrandarhreppur | 6,0% | 6,0% | 7,5% | 7,0% | 7,9% |
| Grýtubakkahreppur | 0,0% | 3,8% | 4,1% | 4,0% | 3,8% |
| Tjörneshreppur | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% |
| Þingeyjarsveit | 4,1% | 3,4% | 4,1% | 3,5% | 2,8% |
| Langanesbyggð | 19,7% | 17,9% | 18,2% | 10,5% | 12,5% |
| Fjarðabyggð | 10,4% | 11,4% | 10,9% | 12,1% | 12,2% |
| Múlaþing | 7,1% | 7,0% | 7,7% | 9,0% | 10,0% |
| Vopnafjarðarhreppur | 5,6% | 11,3% | 10,8% | 11,1% | 13,7% |
| Fljótsdalshreppur | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% |
| Vestmannaeyjabær | 6,7% | 7,0% | 7,7% | 9,0% | 9,3% |
| Sveitarfélagið Árborg | 5,3% | 5,5% | 6,0% | 7,4% | 8,5% |
| Sveitarfélagið Hornafjörður | 8,9% | 7,7% | 7,1% | 8,2% | 9,7% |
| Mýrdalshreppur | 11,1% | 8,8% | 13,0% | 14,3% | 10,7% |
| Skaftárhreppur | 2,5% | 2,3% | 2,4% | 2,3% | 2,2% |
| Ásahreppur | 11,8% | 11,1% | 8,8% | 10,3% | 10,3% |
| Rangárþing eystra | 10,9% | 11,7% | 12,4% | 13,4% | 15,3% |
| Rangárþing ytra | 11,7% | 14,8% | 14,0% | 13,4% | 14,3% |
| Hrunamannahreppur | 12,9% | 13,0% | 16,4% | 21,1% | 19,7% |
| Hveragerðisbær | 5,3% | 6,2% | 5,4% | 6,1% | 6,8% |
| Sveitarfélagið Ölfus | 11,0% | 12,2% | 11,8% | 12,5% | 11,7% |
| Grímsnes- og Grafningshreppur | 8,3% | 9,3% | 8,2% | 6,4% | 9,8% |
| Skeiða- og Gnúpverjahreppur | 6,2% | 4,7% | 4,4% | 4,5% | 6,2% |
| Bláskógabyggð | 0,8% | 0,7% | 5,4% | 8,8% | 10,1% |
| Flóahreppur | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 0,0% |
| Allt landið | 9,6% | 10,2% | 10,8% | 12,6% | 13,8% |
**Vegna náttúruvár dvaldi enginn í Grindavíkurbæ 1. janúar 2024.
Leikskólar.
Líkt og áður er rakið er til grundvallar umfjöllun um leikskóla stuðst við upplýsingar sem óskað var eftir frá Hagstofu Íslands um hlutfall barna sem eru innflytjendur og af annarri kynslóð innflytjenda og sækja leikskóla.
Í töflu 3 er hlutfall innflytjenda og annarrar kynslóðar innflytjenda af heildarfjölda barna á leikskólum, sundurliðað eftir landshlutum og stærstu þéttbýlisstöðum, þar á meðal eru upplýsingar er lúta að Reykjavíkurborg settar fram eftir miðstöðvum sem þjónusta íbúa í viðkomandi borgarhluta. Upplýsingar, sundurliðaðar eftir hverju og einu sveitarfélagi, liggja ekki fyrir. Nýjustu upplýsingar eru frá árinu 2023.
Tafla 3. Hlutfall innflytjenda og annarrar kynslóðar innflytjenda af heildarfjölda barna í leikskólum eftir landshlutum og stærstu þéttbýlisstöðum landsins, árin 2020–2023.
| Sveitarfélag/landshluti | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 |
| Akranes | 7% | 6% | 7% | 7% |
| Akureyri | 4% | 5% | 6% | 6% |
| Árborg | 6% | 6% | 5% | 7% |
| Fjarðabyggð | 9% | 8% | 11% | 15% |
| Garðabær og Seltjarnarnes* | 4% | 4% | 5% | 4% |
| Hafnarfjörður | 12% | 11% | 11% | 13% |
| Ísafjarðarbær | 17% | 19% | 18% | 18% |
| Kópavogur | 9% | 10% | 11% | 12% |
| Mosfellsbær | 4% | 4% | 4% | 7% |
| Múlaþing og Vopnafjörður | 7% | 9% | 9% | 11% |
| Norðurland eystra án Akureyrar | 9% | 8% | 7% | 8% |
| Norðurland vestra án Skagafjarðar | 9% | 8% | 6% | 9% |
| Reykjanesbær | 20% | 22% | 22% | 21% |
| Reykjavík – Austurmiðstöð | 11% | 11% | 12% | 12% |
| Reykjavík – Norðurmiðstöð | 12% | 11% | 12% | 14% |
| Reykjavík – Suðurmiðstöð | 32% | 34% | 34% | 34% |
| Reykjavík – Vesturmiðstöð | 11% | 13% | 15% | 15% |
| Skagafjörður | 5% | 5% | 5% | 5% |
| Suðurland án Árborgar | 10% | 10% | 11% | 12% |
| Suðurnes | 18% | 18% | 18% | 18% |
| Vestfirðir án Ísafjarðarbæjar | 14% | 13% | 16% | 20% |
| Vesturland án Akraness | 12% | 11% | 13% | 14% |
| Allt landið | 11% | 12% | 12% | 13% |
Árið 2020 voru innflytjendur og annarrar kynslóðar innflytjendur 11% af heildarfjölda leikskólabarna en 13% árið 2023.
Stuðningur við sveitarfélög og skóla.
Á undanförnum árum hefur mennta- og barnamálaráðuneytið lagt aukna áherslu á að efla stuðning við sveitarfélög og skóla þegar kemur að menntun og inngildingu barna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn. Liður í mótun þingsályktunar um menntastefnu fyrir árin 2021–2030, nr. 16/151, var vinna starfshóps um menntun barna og ungmenna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn. Í maí 2020 lagði starfshópurinn fram tillögur í skýrslunni Drög að stefnu: Menntun barna og ungmenna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn. Í kjölfar þeirrar skýrslu voru m.a. aðalnámskrár leik- og grunnskóla endurskoðaðar með sérstakri áherslu á fjöltyngd börn og Miðstöð menntunar og skólaþjónustu gaf út hæfniviðmið í íslensku sem öðru máli fyrir grunnskóla ásamt viðmiðunarstundaskrá og hæfniramma í íslensku fyrir fjöltyngd leikskólabörn. Þá hefur ráðuneytið stutt við móttöku flóttabarna með fjárframlagi í gegnum styrki til sveitarfélaga og við inngildingu og kennslu með úthlutun styrkja úr þróunarsjóði námsgagna, sprotasjóði og með sérstökum nýsköpunar- og skólaþróunarstyrkjum. Einnig var sett á fót vefsíða þar sem fjallað er um börn með rofna skólagöngu ásamt upplýsingum um leiðir til að skapa öruggt og áfallamiðað umhverfi í skólastarfi fyrir börn með flóttabakgrunn. 4 Í fyrstu aðgerðaáætlun um menntastefnu fyrir árin 2021–2024 og annarri aðgerðaáætlun um menntastefnu fyrir árin 2025–2027 eru beinar aðgerðir sem styðja við menntun barna af erlendum uppruna.
Ýmis önnur umbótaverkefni hafa átt sér stað á þessu sviði eins og þróun leiðbeinandi móttökuáætlana fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla og vefsíðunnar www.memm.mms.is með aðgengilegum verkfærum og fræðslu fyrir starfsfólk skóla og frístundastarfs. Þá hefur farið fram kortlagning og endurskoðun á kennslu íslensku sem annars máls (ÍSAT) og þróun handbókar, námsefnis og starfsþróunarnámskeiða fyrir kennara. Að auki má nefna þróun stöðumats fyrir nýkomna nemendur og verkfæra til að meta hæfni fjöltyngdra barna á öllum skólastigum. Jafnframt hefur verið áhersla á samráð við Ráðgjafar- og greiningarstöð ríkisins, Barna- og fjölskyldustofu, Farsældarráð, Heimili og skóla, Þroskahjálp og Svæðisstöðvar íþróttahéraða um samþættingu þjónustu og stuðning við foreldra af erlendum uppruna. Einnig má nefna stofnun og störf framhaldsskólateymis sem styður framhaldsskóla við móttöku og kennslu fjöltyngdra nemenda, m.a. með þróun íslenskubrauta og fræðslu fyrir kennara.
Helsta umbótaverkefni ráðuneytisins á þessu sviði er þróunarverkefnið MEMM – Menntun, móttaka og menning, sem hófst árið 2024 og er unnið í samstarfi við Miðstöð menntunar og skólaþjónustu og Reykjavíkurborg. Markmið verkefnisins er að stuðla að inngildingu barna með fjölbreyttan tungumála- og menningarbakgrunn, koma á samræmdu verklagi um móttöku og menntun þeirra, tryggja sveitarfélögum og skólum aðgang að faglegum verkfærum, námsefni, ráðgjöf, fræðslu og þjónustu, og styðja kennslu íslensku sem annars máls og fjölmenningarlegt skólastarf á öllum skólastigum. Verkefnið byggist á víðtæku samráði við sveitarfélög, skólastofnanir og fagfólk og tekur mið af menntastefnu til 2030. Lögð er áhersla á samþættingu þjónustu og samstarf milli ríkis og sveitarfélaga ásamt því að byggja upp varanlegt stuðningsnet hjá Miðstöð menntunar og skólaþjónustu og að tengja verkefni MEMM inn í aðra starfsemi Miðstöðvarinnar. Í áfangaskýrslu 5 um verkefnið er gerð nánari grein fyrir einstökum viðfangsefnum en eftirfarandi aðgerðir hafa verið lykilatriði í þróun verkefnisins innan Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu:
* Heimsóknir til þrettán sveitarfélaga og lærdómssamtöl til að greina stöðu, áskoranir og þörf fyrir stuðning við kennslu og móttöku fjöltyngdra barna ásamt fyrirmyndum að góðri þjónustu við skóla sem er að finna í nokkrum sveitarfélögum eins og t.d. á Akureyri, í Reykjanesbæ, Árborg og Hafnarfirði.
* Ráðning nýrra sérfræðinga til Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu, þar á meðal fjögurra brúarsmiða sem styðja samskipti og samstarf á milli foreldra af erlendum uppruna og skóla með það að markmiði að stuðla að inngildingu. Þá voru ráðnir til starfa leikskólaráðgjafi með áherslu á fjölmenningu og mál og læsi leikskóla, kennsluráðgjafi grunnskóla með áherslu á íslensku sem annað mál og fjölmenningarlegt grunnskólastarf og sett á laggirnar framhaldsskólateymi MEMM.
* Þróun á samræmdu verklagi innan Miðstöðvar menntunar og skólaþjónustu og tengja verkefni við starfsemi hennar, m.a. Frigg – nemendagrunn, Heillaspor, Matsferil, Stikum af stað og föruneyti barna.
1 Hagstofa Íslands, tafla SKO01109 og tafla SKO02108b.
2 OECD (2024), Skills and Labour Market Integration of Immigrants and their Children in Iceland, Working Together for Integration. doi.org/10.1787/96adc300-en
3 Hagstofa Íslands, tafla MAN43005.
4 Efni vefsíðunnar var síðar komið fyrir innan vefsíðu MEMM þróunarverkefnisins, memm.mms.is/.
5 Nálgast má áfangaskýrsluna á heimasíðu Stjórnarráðsins:
www.stjornarradid.is/gogn/rit-og-skyrslur/stakt-rit/2025/10/30/Throunarverkefnid-MEMM-men ntun-mottaka-menning-Afangaskyrsla-/
