Ferill 42. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

157. löggjafarþing 2025–2026.

Prentað upp.

Þingskjal 42  —  42. mál.

Tillaga til þingsályktunar

um útvistun heilbrigðiseftirlits.

Flm.: Diljá Mist Einarsdóttir, Guðrún Hafsteinsdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, Bryndís Haraldsdóttir, Jón Pétur Zimsen, Ólafur Adolfsson, Vilhjálmur Árnason, Jens Garðar Helgason, Sigurður Örn Hilmarsson.

    Alþingi ályktar að fela atvinnuvegaráðherra, í samráði við umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, að hefja vinnu við gerð frumvarps sem afnemi skiptingu landsins í níu heilbrigðiseftirlitssvæði og feli einkaaðilum eftirlitið samkvæmt nánari skilyrðum þar um. Frumvarpið verði lagt fram eigi síðar en á haustþingi 2026.

Greinargerð.

    Ályktun þessi var áður lögð fram á 156. löggjafarþingi ( 67. mál) en náði ekki fram að ganga.
    Heilbrigðiseftirlit starfar samkvæmt lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, nr. 7/1998. Þetta eftirlit er á höndum ellefu stofnana á tveimur stjórnsýslustigum og lýtur yfirstjórn tveggja ráðherra. Eftirlitið er síðan framkvæmt af eftirlitsaðilum sem starfa hver á sínu heilbrigðiseftirlitssvæði, en þau eru samtals níu talsins.
    Starfshópur á vegum umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra skilaði í október 2023 skýrslu um framkvæmd heilbrigðiseftirlits. Niðurstaðan var í stuttu máli sú að þörf væri á gagngerum breytingum á eftirlitinu. Ósamræmi í framkvæmd væri mikið, stjórnsýsla flókin og yfirsýn skorti. Fyrirkomulagið hefði því neikvæð áhrif á atvinnulíf og þar með samkeppnishæfni Íslands. Hægt væri að einfalda kerfið verulega og tryggja þar með betri þjónustu og minni kostnað. Í skýrslunni var bent á að veikleikar heilbrigðiseftirlits hefðu verið raktir í fjölmörgum skýrslum og verið til umræðu árum og áratugum saman. Þrátt fyrir það hefði ekki verið brugðist við og ekki verið ráðist í heildstæðar breytingar á eftirlitskerfinu.
    Samkvæmt greiningu Samtaka iðnaðarins frá janúar 2024 hefur regluverk og eftirlit með starfsemi fyrirtækja innan þeirra raða aukist mikið á undanförnum árum. Regluverk og rekstrarumhverfi fyrirtækja í landinu er að mörgu leyti allt of flókið, eftirlit mikið og kröfur til aðila með afmarkaðan og einfaldan rekstur óhóflegar. Þá birti Viðskiptaráð Íslands úttekt á opinberu eftirliti á haustdögum 2024 og beindi m.a. sjónum að heilbrigðiseftirliti. Athugasemdir Viðskiptaráðs lúta að því að fyrirkomulag heilbrigðiseftirlits sé óþarflega flókið og ósamræmi sé í framkvæmd eftirlitsins. Tillögur þess lúta m.a. að því að framkvæmdinni verði útvistað til faggiltra eftirlitsstofa; til einkaaðila.
    Íslenskir atvinnurekendur hafa lengi kvartað undan framkvæmd heilbrigðiseftirlits hér á landi. Samskipti við eftirlitsaðila séu svifasein og tímafrek og skortur sé á samræmingu og fagmennsku í heilbrigðiseftirliti. Gagnrýnin hefur ekki síst verið hávær á landsbyggðinni þar sem kvartanir snúa m.a. að ólíkri framkvæmd milli eftirlitssvæða. Aðrir hafa bent á að eftirlitsaðilar gangi oft hart fram gagnvart atvinnurekendum þegar matskennt svigrúm er til túlkunar.
    Það er mikilvægt að við höfum skýrt lagaumhverfi fyrir atvinnulífið til að starfa eftir, en gætum að því að reglurnar íþyngi ekki um of. Sá meðalvegur er vandrataður, enda geta íþyngjandi reglur aukið kostnað og veikt samkeppnisstöðu atvinnulífsins verulega. Við viljum hafa öflugt eftirlit með atvinnulífinu, en eftirlitið verður að hvíla á skýrum lagagrundvelli. Framkvæmd eftirlits þarf sömuleiðis að ná þeim markmiðum sem stefnt er að.
    Flutningsmenn telja ljóst að núverandi fyrirkomulag heilbrigðiseftirlits hér á landi sé ekki gott. Ósamræmi sé mikið og stjórnsýsla allt of flókin. Góð raun hafi gefist af útvistun eftirlits til faggiltra skoðunarstofa, m.a. eftirlits með ökutækjum, skipum, rafmagnsvörum, leikvöllum og vinnuvélum. Það fari vel á því að framkvæmd heilbrigðiseftirlits verði í höndum einkaaðila á einu eftirlitssvæði, samkvæmt nánar tilgreindum skilyrðum laga þar um.