Ferill 255. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 484 — 255. mál.
Svar
umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra við fyrirspurn frá Degi B. Eggertssyni um skýrsluskil um loftslagsmál.
1. Hver er nákvæm lagaskylda stjórnvalda varðandi tíðni og framlagningu stöðuskýrslu verkefnisstjórnar um framgang aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum skv. 4. mgr. 5. gr. laga um loftslagsmál, nr. 70/2012, og hvenær hyggst ráðherra leggja fram slíka skýrslu næst?
Samkvæmt 4. mgr. 5. gr. laga nr. 70/2012, um loftslagsmál, ber verkefnisstjórn sem skipuð er á grundvelli ákvæðis 3. mgr. 5. gr. laganna að skila árlega skýrslu til ráðherra um framgang aðgerðaáætlunar í loftslagsmálum. Samkvæmt 5. mgr. 5. gr. laganna er ráðherra heimilt að kveða nánar á um störf verkefnisstjórnar og um efni árlegrar skýrslu í reglugerð. Sett hefur verið reglugerð nr. 786/2024 um verkefnisstjórn vegna gerðar og eftirfylgni áætlana á sviði loftslagsmála. Samkvæmt 5. gr. reglugerðarinnar ber verkefnisstjórn að skila skýrslu til ráðherra um framgang loftslagsaðgerða fyrir lok september ár hvert. Skýrslu verkefnisstjórnar loftslagsaðgerða 2025 var skilað til ráðherra í október 2025 og hefur verið birt á vef Stjórnarráðsins. Samkvæmt framangreindu ákvæði 5. gr. reglugerðar nr. 786/2024 ber verkefnisstjórn loftslagsaðgerða að skila næstu skýrslu í september árið 2026.
2. Hverjar eru ástæður þess að slík skýrsla hefur ekki verið birt undanfarin misseri og telur ráðherra að lögbundin eftirfylgni hafi verið fullnægjandi á því tímabili?
Samkvæmt 5. gr. laga um loftslagsmál, nr. 70/2012, skal skýrslu verkefnisstjórnar loftslagsaðgerða skilað árlega til umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Var skýrslu fyrir árið 2025 skilað til ráðherra í október 2025 eins og áður hefur komið fram. Fyrstu skýrslu verkefnisstjórnar loftslagsaðgerða var skilað til umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra í september 2021. Skýrslu fyrir árið 2022 var skilað til ráðherra í júlí 2022. Skýrslurnar komu ekki út árin 2023 og 2024. Árið 2023 var það vegna uppfærslu á aðgerðaáætlun í loftslagsmálum og árið 2024 hafði hún ekki verið kláruð til samþykktar þegar ríkisstjórnarskipti áttu sér stað. Skýrsla verkefnisstjórnar loftslagsaðgerða 2025 er fyrsta skýrsla verkefnisstjórnar eftir að nánari reglur voru settar um skil hennar með reglugerð nr. 786/2024 þess efnis að henni skuli skila fyrir lok september ár hvert. Fram að því hafði ekki í lögum verið fjallað um nánari tímamörk er varðar skil á skýrslu verkefnisstjórnar umfram það að henni skuli skilað árlega til ráðherra. Hvorki er í lögum nr. 70/2012 né í reglugerð nr. 786/2024 að finna ákvæði er fjallar um eftirfylgni við skil á umræddri skýrslu.
3. Hver er lagaskylda Umhverfis- og orkustofnunar varðandi árlega skýrslugjöf skv. 4. mgr. 5. gr. c fyrrnefndra laga? Hafa árlegar skýrslur verið unnar síðustu tvö ár og eru þær opinberar? Ef svo er ekki, af hvaða ástæðum?
Samkvæmt 4. mgr. 5. gr. c laga nr. 70/2012 ber Umhverfis- og orkustofnun að skila árlega skýrslu til ráðherra um árangur stofnana ríkisins og fyrirtækja í meirihlutaeigu ríkisins og sveitarfélaga í loftslagsmálum. Skýrslur liggja fyrir vegna áranna 2021 og 2022. Síðast var skýrslu skilað til ráðherra árið 2024 um árangur stofnana ríkisins, fyrirtækja í meirihlutaeigu ríkisins og sveitarfélaga fyrir árið 2023 en hún hefur ekki verið gerð opinber. Ekki er krafa í lögum um að skýrslan sé birt opinberlega. Umhverfis- og orkustofnun vinnur nú að gagnaöflun vegna stöðu ársins 2024 og gerir ráð fyrir því að geta unnið úr niðurstöðum fyrir áramót.
4. Hver er lagaskylda um tímasetningar eða endurskoðun á vísindaskýrslu um áhrif loftslagsbreytinga á Íslandi skv. 5. gr. d fyrrnefndra laga og hvenær má vænta næstu útgáfu?
Samkvæmt 5. gr. d laga nr. 70/2012, um loftslagsmál, lætur ráðherra vinna reglulega vísindalegar skýrslur um áhrif loftslagsbreytinga á náttúrufar og samfélag á Íslandi. Skulu skýrslurnar taka mið af reglulegum úttektarskýrslum milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar og nýjustu og bestu upplýsingum um áhrif loftslagsbreytinga á Íslandi hverju sinni. Veðurstofu Íslands ber að leiða vinnu við skýrslugerðina með aðkomu sérfræðinga á sviði náttúruvísinda og samfélagslegra þátta sem fjallað er um. Skal ráðherra flytja Alþingi skýrslu um stöðu loftslagsmála með reglubundnum hætti þar sem m.a. skal gerð grein fyrir niðurstöðum framangreindra skýrslna.
Fjórða samantektarskýrslan um loftslagsmál kom út árið 2023. Skýrsluna vann vísindanefnd um loftslagsbreytingar sem skipuð var af umhverfis- og auðlindaráðherra 3. maí 2021. Samantektarskýrslurnar eru unnar á grundvelli matshringja milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál (IPCC). Fyrsta samantektarskýrslan kom út árið 2000, svo árið 2008, árið 2018 og loks árið 2023. Núna er sjöundi matshringur hafinn og verða skýrslur sem unnar eru á grundvelli hans gefnar út á árunum 2027–2029.
5. Telur ráðherra þörf á að breyta verklagi, ábyrgðarskiptingu eða umgjörð eða reglugerðum sem varða t.d. ábyrgð verkefnisstjórnar til að tryggja að lögbundin skýrsluskil verði framvegis reglubundin, gagnsæ og aðgengileg Alþingi og almenningi?
Frumvarp til nýrra heildarlaga um loftslagsmál sem er í vinnslu í ráðuneytinu og hefur nú þegar verið lagt fram í samráðsgátt stjórnvalda gerir tillögur að breytingum á verklagi þegar kemur að stjórnsýslu loftslagsmála. Þar má nefna tillögu að breytingu er varðar skýrslugjöf ráðherra til Alþingis um stöðu og árangur í loftslagsmálum. Gert er ráð fyrir að í skýrslu ráðherra verði brugðist við skýrslum verkefnisstjórnar, Umhverfis- og orkustofnunar, vísindaskýrslum og ábendingum loftslagsráðs. Slík skýrslugjöf eykur aðgengi Alþingis og almennings að upplýsingum um loftslagsmál.
6. Telur ráðherra tilefni til að birta skýrt á einum stað heildaryfirlit yfir þær skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist í loftslagsmálum og tölulega greiningu á því hvernig miðar að ná settum markmiðum?
Umhverfis- og orkustofnun stendur að upplýsingagjöf um losun gróðurhúsalofttegunda og skuldbindingar Íslands. 1 Bráðabirgðatölur Umhverfis- og orkustofnunar um losun gróðurhúsalofttegunda bera sérstaklega saman losun og skuldbindingar Íslands. 2
Í september 2025 skilaði Ísland landsákvörðuðu framlagi (NDC) Íslands til ársins 2035 til Parísarsamningsins. Þá lagði umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra í fyrsta sinn fram markmið fyrir Ísland sem spanna alla losunarflokka. Í fyrsta lagi hefur Ísland nú töluleg markmið að ná fram árlegum samdrætti í losun frá landi (LULUCF) um 400–500 kt CO2 íg. árið 2035 miðað við árið 2025. Í öðru lagi hefur Ísland sett sér 50–55% samdráttarmarkmið í nettólosun gróðurhúsalofttegunda árið 2035 miðað við árið 2005, í þeim geirum sem eru nú skilgreindir í reglugerð um samfélagslosun (ESR). Loks hefur Ísland sett sér markmið um að ná niður losun gróðurhúsalofttegunda frá staðbundnum iðnaði sem fellur undir viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir (ETS) með því að styðja markvisst við tæknilausnir til föngunar, hagnýtingar og niðurdælingar. Ljóst er að breyta og auka þarf upplýsingagjöf með tilkomu nýrra heildarmarkmiða til að leggja mat á hvernig miðar að því að ná þeim. Sú upplýsingagjöf verður m.a. háð því hvernig rannsóknum og gagnaöflun um losun frá landi miðar, en miklar framfarir hafa verið í mælingum og rannsóknum á því sviði undanfarið og má vænta að svo verði áfram, enda eitt af forgangsverkefnum ríkisstjórnarinnar að efla og auka rannsóknir og greiningar á losun gróðurhúsalofttegunda og bindingu frá landi.
Á vefnum CO2.is eru birtar loftslagsáætlanir stjórnvalda og yfirlit yfir forgangsverkefni stjórnvalda. Þá verður aðlögunaráætlun vegna áhrifa loftslagsbreytinga á íslenskt samfélag einnig birt þar þegar hún verður gefin út í desember 2025.
Jafnframt er bent á að með nýjum heildarlögum um loftslagsmál er áformað að stjórnvöld setji sér loftslagsstefnu sem er áætlað að verði ákveðið heildaryfirlit yfir markmið og framtíðarsýn Íslands í loftslagsmálum. Þar muni koma fram langtímamarkmið til 25 ára, millimarkmið til fimm ára í senn og skammtímamarkmið fyrir hvert ár á því fimm ára tímabili. Sú loftslagsstefna skal svo endurskoðuð á fimm ára fresti og er ráðgert að við þá uppfærslu verði m.a. byggt á tölulegri greiningu á því hvernig miðar að ná settum markmiðum.
7. Hvert er hlutverk loftslagsráðs varðandi framangreint að mati ráðherra?
Meginhlutverk loftslagsráðs er að veita stjórnvöldum aðhald og ráðgjöf um stefnumarkandi ákvarðanir og markmið Íslands sem tengjast loftslagsmálum. Þar með talið er að rýna þær skýrslur sem standa ber skil á lögum samkvæmt. Loftslagsráð getur haft orð á því við umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið ef stjórnvöld eru ekki að verða við skyldu til upplýsingagjafar samkvæmt lögum.
1 Umhverfis- og orkustofnun, Losun gróðurhúsalofttegunda: ust.is/loft/losun-grodurhusalofttegunda/
2 Umhverfis- og orkustofnun, Bráðabirgðatölur um losun gróðurhúsalofttegunda 2024:
ust.is/loft/losun-grodurhusalofttegunda/bradabirgdatolur-um-losun-grodurhusalofttegunda-2024/
