Ferill 432. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 731 — 432. mál.
Frumvarp til laga
um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988 (núllskattur á barnavörur).
Flm.: Diljá Mist Einarsdóttir, Rósa Guðbjartsdóttir, Jón Gunnarsson, Ólafur Adolfsson, Njáll Trausti Friðbertsson, Sigurður Örn Hilmarsson, Jón Pétur Zimsen, Bryndís Haraldsdóttir, Hildur Sverrisdóttir, Hulda Bjarnadóttir, Jens Garðar Helgason, Árni Helgason.
1. gr.
a. 8715.0000
b. 9401.2002
c. 9619.0011
d. 9619.0091
e. 6111.2001
f. 6111.2009
g. 6111.3001
h. 6111.3009
i. 6111.9001
j. 6111.9009
k. 6209.2009
l. 6209.3001
m. 6209.9001
n. 6209.9009
o. 6403.4002
p. 6403.4002
q. 6403.5902
r. 6403.9102
s. 6404.1101
t. 6404.1902
u. 6404.2002
v. 6405.1002
w. 6405.2002
x. 6405.9002
2. gr.
3. gr.
Greinargerð.
Fjölskyldan er hornsteinn hvers samfélags og fólksfjölgun er forsenda þess að viðhalda samfélagi. Fæðingartíðni hefur lengi verið áhyggjuefni á meginlandi Evrópu, en tíðnin ein og sér viðheldur til að mynda ekki fólksfjölda í neinu Evrópusambandsríki. Lengi vel hafði Ísland sérstöðu í þessum efnum þar sem fæðingartíðni hér hafði verið umtalsvert hærri en tíðni nágrannalandanna. Nú er öldin hins vegar önnur og fæðingartíðni á Íslandi er í sögulegu lágmarki þannig að ekki dugir til að viðhalda mannfjölda haldi þróunin áfram sem horfir. Þessi breytta staða mun hafa mikil áhrif á aldurssamsetningu þjóðarinnar og þar með velferðarkerfi hennar. Ef fæðingartíðni er of lág til lengri tíma stendur mannfjöldi samfélagsins hreinlega ekki undir velferðarkerfi þess. Samfélag þarf þá að reiða sig á innflytjendur til þess að standa undir því.
Undanfarin ár hefur þverfræðilegur hópur fræðafólks við Háskóla Íslands skoðað hvað valdi minnkandi fæðingartíðni á Íslandi. 1 Meðal þess sem þegar hefur komið fram er að fæðingartíðni hefur minnkað mest hjá þeim sem eru í lægri tekjuþrepum og er munurinn mjög mikill á efsta og lægsta tekjuþrepi. Þessar niðurstöður ásamt öðru hafa leitt til vangaveltna og orðræðu sem beinist að því hvort barneignir séu orðnar forréttindi.
Þessar niðurstöður ríma við háværar umkvartanir kvenna á barneignaraldri og aðstandenda þeirra. Staðan sé sú að barneignir hafi verulega neikvæð áhrif á tekjur foreldra, ekki síst mæðra sem taka enn þá mun stærri hluta fæðingarorlofs og lengja það enn frekar. Útgjöld í aðdraganda og strax í kjölfar barneigna, svokallaður byrjunarkostnaður, eru mikil. Dagvistunarvandinn frá því að fæðingarorlofi lýkur og þar til börn fá dagvistunarpláss eykur enn á útgjöld og fjárhagsáhyggjur foreldra. Þótt skylduskólaganga (og nú skólamáltíðir) sé ókeypis fylgja ýmis útgjöld börnum sem hafa lokið leikskólagöngu. Má þar m.a. nefna skipulagt frístundastarf grunnskólanna, auk íþrótta og annarra tómstunda sem eru mjög kostnaðarsamar þrátt fyrir (eða í takt við) veglegan frístundastyrk sveitarfélaga. Tómstundastarf er lykilþáttur í forvarnarstarfi og þátttaka barna og ungmenna í slíku starfi er mjög góð í samanburði við aðrar þjóðir. Er þá ótalinn hefðbundinn rekstrarkostnaður barnafjölskyldu; fleiri munna til að metta og kroppa til að klæða.
Flutningsmenn eru þeirrar skoðunar að skatta þurfi að lækka og að opinberar álögur séu of miklar á barnafjölskyldur. Flutningsmenn telja að með frumvarpi þessu sé stuðningur tryggður við þær með einföldum, gagnsæjum og skilvirkum hætti. Það sé umhugsunarvert yfir höfuð að virðisaukaskattur sé lagður á barneignir með þessum hætti, enda eru þær til lengri tíma mjög virðisaukandi.
Í frumvarpi þessu leggja flutningsmenn til að hætt verði að leggja virðisaukaskatt á ýmsar barnavörur, svo sem barnaföt, bleyjur, barnavagna, bílstóla og aðrar nauðsynjavörur fyrir börn.
1 Sjá rannsóknarverkefnið „Áhrif stefnumótunar og foreldramenningar á barneignir á Íslandi (FIBI)“.
