Ferill 507. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 979 — 507. mál.
Svar
umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra við fyrirspurn frá Sigurjóni Þórðarsyni um hreindýraveiðileyfi og kerfi hreindýraveiða.
1. Hver var heildarinnkoman af útgáfu hreindýraveiðileyfa árin 2025 og 2026 og hversu mikil var breytingin á milli ára?
Árið 2025 var heildarupphæð vegna sölu hreindýraveiðileyfa 127.488.000 kr.
Árið 2026 verður heildarupphæðin 174.291.500 kr., ef allur kvóti næst.
Breytingin á milli ára er 46.803.500 kr. Á meðfylgjandi töflu sést hvernig sú upphæð skiptist á milli Náttúruverndarstofnunar (NVS), Náttúrustofu Austurlands (NA) og landeigenda.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Eins og taflan sýnir renna til Náttúruverndarstofnunar 34 millj. kr. árið 2026 miðað við 24 millj. kr. árið 2025. Til Náttúrustofu Austurlands renna 34 millj. kr. árið 2026 miðað við tæpar 28 millj. kr. árið áður. Landeigendur fá í sinn hlut um 106 millj. kr. árið 2026 miðað við um 75 millj. kr. árið 2025. Hækkun veiðigjalda frá árinu 2025 fylgir hækkun vísitölu neysluverðs. Ráðherra ákvað árið 2025 að hækka gjald fyrir veiðileyfi töluvert umfram vísitölu neysluverðs í ljósi þess að kvótinn var lítill. Það var gert til að verja hlut landeigenda sem heimila veiðar á sínum löndum og einnig til að standa undir eftirliti og stjórn hreindýraveiða, en kerfið hafði verið rekið með halla í mörg ár. Hækkunin árið 2025 gerði það að verkum að hægt var að draga úr hallanum. Enn stendur þó yfir fjárfrek þróun á nýjum hreindýragagnagrunni sem ekki er lokið en klárast á þessu ári. Gert er ráð fyrir að þegar gagnagrunnurinn verður kominn í fulla virkni muni veiðistjórnun hreindýra verða skilvirkari m.a. með tilliti til kostnaðar við að halda úti veiðistjórnunarkerfinu.
2. Hvaða aðferðafræði er notuð við verðlagningu hreindýraveiðileyfa? Hefur sú aðferðafræði tekið breytingum á síðustu 20 árum? Ef svo er, í hverju felast þær breytingar?
Við verðlagningu hreindýraveiðileyfa hefur verið horft til 9. gr. reglugerðar, nr. 486/2003, um stjórn hreindýraveiða að gjaldið sé þrískipt og að það skuli standa undir kostnaði Náttúruverndarstofnunar (áður Umhverfisstofnunar) við eftirlit og stjórn hreindýraveiða, vöktunar Náttúrustofu Austurlands á hreindýrum til að ákvarða veiðiþol og loks til greiðslu hæfilegs arðs vegna ágangs hreindýra. Við verðlagningu hreindýraveiðileyfa hefur því verið horft til þessara þriggja þátta.
Náttúruverndarstofnun hefur í rekstraráætlun sinni ár hvert metið heildarkostnað við:
– Umsýslu og útgáfu veiðileyfa.
– Samskipti við leiðsögumenn.
– Stýringu veiða á veiðitíma.
– Eftirlit með veiðum.
– Aðra stjórnsýslu sem tengist framkvæmd hreindýraveiða.
Tillögur að gjaldskrá hafa verið ákveðnar með hliðsjón af þessum kostnaði, þannig að tekjur af leyfasölu standi undir umsýslu og framkvæmd kerfisins. Einnig þurfa tekjurnar að standa undir vöktun og kvótaráðgjöf sem er í höndum Náttúrustofu Austurlands og að lokum greiðslum til landeigenda vegna ágangs hreindýra.
Skipting tekna af felldu dýri.
Stofnunin hefur heimild til að fara fram á ákveðinn hlut af tekjum af hverju felldu dýri til að standa undir kostnaði. Náttúrustofa Austurlands gerir slíkt hið sama til að fjármagna vöktun. Þurfi stofnanirnar að biðja um hærri hlut af felldu dýri til að standa straum af kostnaði við umsýslu og vöktun, þá lækkar hlutur landeigenda miðað við óbreytta gjaldskrá og kvóta.
Þróun aðferðafræðinnar síðustu 20 ár.
Grunnforsendur aðferðafræðinnar, þ.e. að byggja verðlagningu á kostnaðarmati vegna umsýslu og eftirlits, hafa ekki tekið grundvallarbreytingum á síðustu 20 árum.
Hins vegar má nefna eftirfarandi atriði varðandi þróun og framkvæmd:
Verðbreytingar og vísitölutenging.
Stofnunin hefur talað fyrir því að verð veiðileyfa taki reglubundnum breytingum í samræmi við vísitölu fremur en að hækkanir komi í stórum stökkum eftir lengri tíma. Sú nálgun hefur ekki ávallt fengið samþykki ráðuneytisins sem hefur haft áhrif á þróun gjaldskrár. Ef horft er aftur til ársins 2005 þá hefur verð á veiðileyfum ekki fylgt verðlagsþróun.
Tengsl tekna við kvóta.
Stofnunin hefur ítrekað bent á að óheppilegt sé að fjármögnun stjórnsýslu og vöktunar sé háð stærð árlegs veiðikvóta. Þar sem tekjur ráðast að verulegu leyti af fjölda útgefinna leyfa getur sveifla í kvóta haft bein áhrif á fjármagn til eftirlits og stjórnsýslu, þrátt fyrir að fastur kostnaður við umsýslu breytist ekki í sama hlutfalli. Á sama tíma er mikil hætta á að landeigendur, sem fá minni hlut, sjái ekki lengur hag í því að hafa jarðir sínar opnar fyrir veiðum.
Á tímabilinu 2013–2024 var kostnaður vegna framangreindra þátta í heild 56 millj. kr. hærri en tekjur af sölu veiðileyfa.
Samantekt.
– Verðlagning hreindýraveiðileyfa byggist á kostnaðarmati vegna umsýslu, eftirlits og framkvæmdar veiða.
– Aðferðafræðin sjálf hefur ekki tekið grundvallarbreytingum á síðustu 20 árum.
– Reglubundin vísitölutenging gjaldskrár í stað stökkbreytinga.
– Óheppileg tengsl milli tekna umsýslu- og vöktunaraðila og stærðar veiðikvóta.
– Ójafnvægi í rekstri var 56 millj. kr. halli 2013–2024.
3. Hefur verið metið hvort unnt sé að lækka rekstrarkostnað við umsýslu kerfis hreindýraveiða, m.a. með útvistun tiltekinna verkefna?
Slíkt mat hefur ekki farið fram. Fram undan er stefnumótunarvinna við gerð stjórnunar- og verndaráætlunar fyrir hreindýr þar sem heildarskipulag málaflokksins verður tekið til endurskoðunar. Í þeirri vinnu gefst tækifæri til að endurskoða fyrirkomulagið frá grunni. Áætlað er að þeirri vinnu ljúki á árinu 2027.
