Ferill 19. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
158. löggjafarþing 2026–2027.
Þingskjal 19 — 19. mál.
Frumvarp til laga
um flýtiframkvæmd vatnsaflsvirkjana.
Flm.: Jón Gunnarsson, Diljá Mist Einarsdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Jens Garðar Helgason, Jón Pétur Zimsen, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Adolfsson.
1. gr.
a. Hamarsvirkjun,
b. Skatastaðavirkjun,
c. Hvalárvirkjun,
d. Hvanneyrardalsvirkjun,
e. Skúfnavatnavirkjun.
2. gr.
3. gr.
a. Upplýsingum um rekstur virkjunar, þ.m.t.:
1. Framleiðslu (GHw).
2. Árlegan nýtingartíma (klst.).
3. Innmötun á vinnslukerfi (MW, klst.).
4. Eftirlit með stíflum og vatnsveitum.
5. Skráningu atvika sem upp kunna að koma og leiða til eða hefðu getað leitt til varasams ástands.
b. Upplýsingum um rennsli virkjunar, þ.m.t.:
1. Vatnshæð í inntakslóni.
2. Framhjárennsli um yfirfall, seiðafleytu og lokuvirki.
3. Vatnsnýtni virkjunar, jafnt rennsli í gegnum hverfla og um hjáveitur.
4. Rekstrarleg atriði, svo sem ísamyndun, flóð og atvik sem leiða til varasams ástands.
5. Hreinsun aurs úr lóni.
6. Grunnvatnshæð umhverfis lónstæði.
7. Efnafræði og hitastig grunnvatns og jarðhitavatns á völdum stöðum.
Eigi síðar en þremur mánuðum fyrir upphaf framkvæmda við virkjanir skulu rekstraraðilar skila til Umhverfis- og orkustofnunar samantekt um ytri skilyrði og kröfur sem sett hafa verið fram um framkvæmd og rekstur virkjananna, áætlanir um mótvægisaðgerðir og vöktun á framkvæmd þeirra, þ.m.t. vöktun á líffræðilegum, eðlisefnafræðilegum gæðaþáttum yfirborðsvatns, og á efnafræði og magnstöðu grunnvatns á áhrifasvæðum virkjananna. Upplýsa skal um stöðu verkefna, hver þeirra eru afgreidd og hvernig áformað er að vinna að viðeigandi úrbótum og/eða vöktun.
Eigi síður en þremur mánuðum fyrir upphaf starfsemi skulu rekstraraðilar skila til Umhverfis- og orkustofnunar til samþykktar áætlun um fyrirkomulag innra eftirlits, verkefni tengd ytri skilyrðum og kröfum, sbr. 2. mgr., og um tíðni og fyrirkomulag vöktunar. Eftirlits- og vöktunaráætlunin skal endurskoðuð eigi síðar en fimm árum frá upphafi starfsemi og síðan á fimm ára fresti, eða þegar rekstraraðilar óska þess.
Rekstraraðilar skulu gera áætlun um viðbúnað og viðbragðsáætlun vegna flóða og/eða hættu á stíflubresti, svo sem vegna flóða, snjóflóða eða annarrar vár. Sömuleiðis skal gera grein fyrir aðgerðum til að draga úr áhættu vegna skyndilegra breytinga á rennsli í farvegi milli stíflu og útfalls. Umhverfis- og orkustofnun skal send áætlunin eigi síðar en þremur mánuðum fyrir upphaf starfsemi. Verði breytingar á áætlun eða forsendum hennar skal ný áætlun send stofnuninni.
Rekstraraðilar skulu tilkynna til Umhverfis- og orkustofnunar um fyrirhugaða aurhreinsun með að minnsta kosti átta vikna fyrirvara og getur Umhverfis- og orkustofnun sett skilyrði um framkvæmd sem talin eru nauðsynleg af tæknilegum ástæðum eða ef ætla má að geti spillt þeirri nýtingu sem fram fer í eða við vatn eða möguleikum á að nýta vatn síðar með vísan til 2. mgr. 80. gr. og 144. gr. vatnalaga.
Eigi síðar en 10 dögum eftir að hreinsun lýkur skal Umhverfis- og orkustofnun send greinargerð um framkvæmd, verktilhögun og atvik sem upp hafa komið og viðbrögð við þeim.
4. gr.
Verði Umhverfis- og orkustofnun vör við brot rekstraraðila á lögum eða reglugerðum skal stofnunin veita leyfishafa skriflega aðvörun og frest til úrbóta. Sinni leyfishafi ekki slíkri aðvörun ber stofnuninni að stöðva framkvæmd eða rekstur virkjunar.
Ef um alvarleg brot eða vanrækslu er að ræða eða ljóst að rekstraraðilar geti ekki staðið við skyldur sínar getur Umhverfis- og orkustofnun stöðvað framkvæmdir eða rekstur virkjana án aðvörunar.
5. gr.
Ákvæði eftirfarandi laga gilda ekki um undirbúning, töku og framkvæmd ákvörðunar skv. 1. gr.:
1. Lög um umhverfismat framkvæmda og áætlana.
2. Lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu.
3. Lög um mannvirki.
4. Skipulagslög.
5. Lög um hollustuhætti og mengunarvarnir.
6. Lög um lax- og silungsveiði.
7. Lög um stjórn vatnamála.
Greinargerð.
Á grundvelli þjóðaröryggis telja flutningsmenn frumvarpsins að flýta þurfi framkvæmd vatnsaflsvirkjana hér á landi til að tryggja raforkuöryggi landsins vegna aukinnar raforkuþarfar. Eins og fram hefur komið að undanförnu getur gos í Vatnajökli (Bárðarbungu) haft alvarlegar afleiðingar í för með sér á Þjórsár-/Tungnaársvæðinu þar sem mesta raforkuframleiðsla landsins fer fram í dag. Að mati flutningsmanna liggur það í augum uppi hversu alvarleg staða getur myndast við þær aðstæður fyrir samfélagið í heild. Það er því mjög mikilvægt að bregðast við með því að virkja utan þess svæðis og tryggja að rafmagn verði áfram tiltækt og vernda þannig landið gegn óvæntum orkuskorti vegna náttúruvár. Með aukinni framleiðslu endurnýjanlegrar orku á fleiri stöðum en á Suðurlandi og suðvesturhorni landsins er stuðlað að áframhaldandi uppbyggingu atvinnulífs og þróunar og þar með verður frekari trygging fyrir byggð um landið allt. Einnig verður áframhaldandi stöðugleiki og möguleiki á að svara breyttum þörfum íbúa fyrir orku, t.d. vegna tækni, nýsköpunar, stóriðju, rafvæðingar samgangna og fleira. Með frekari vatnsaflsvirkjunum á Íslandi verður nauðsynlegt raforkuöryggi tryggt í ljósi mögulegra náttúruhamfara í náinni framtíð. Það stuðlar að sjálfbærni, samfélagslegum en einnig efnahagslegum stöðugleika en ekki síður raforkuöryggi landsins.
Auk fyrrgreindra röksemda telja flutningsmenn vatnsaflsvirkjanir vera einn öruggasta og minnst kolefnislosandi orkugjafa sem hægt er að finna. Þær styðji við alþjóðleg markmið um kolefnishlutleysi og samræmist stefnu stjórnvalda um sjálfbæra þróun. Með endurnýjanlegum orkugjöfum, sem vatnsaflsvirkjanir eru, verði hægt að vinna hraðar að orkuskiptum. Ljóst er að ekki er næg orka hér á landi til að styðja við þá auknu raforkuþörf sem heimili, fyrirtæki og stóriðjan kalla eftir.
Virkjanakostirnir verða Hamarsvirkjun, Skatastaðavirkjun í Skagafirði, Hvalárvirkjun, Hvanneyrardalsvirkjun og Skúfnavötn. Nokkrir mismunandi framkvæmdaraðilar eru skráðir fyrir fyrrgreindum virkjunarkostum og því ljóst að mögulegt væri að hraða framkvæmdum og tryggja þar með hraðar raforkuöryggi landsins.
