Ferill 9. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.

---

158. löggjafarþing 2026–2027.
Þingskjal 9  —  9. mál.

Frumvarp til laga

um brottfall laga um erfðafjárskatt og breytingu á lögum um tekjuskatt (afnám erfðafjárskatts).

Flm.: Rósa Guðbjartsdóttir, Guðrún Hafsteinsdóttir, Hildur Sverrisdóttir, Jens Garðar Helgason, Jón Gunnarsson, Jón Pétur Zimsen, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Adolfsson.

I. KAFLI
Brottfall laga nr. 14/2004, um erfðafjárskatt.
1. gr.

     Lög nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, falla úr gildi.

II. KAFLI
Breytingar á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003.
2. gr.

    Í stað orðanna „upp í arf sé að ræða“ í 2. málsl. 4. tölul. A liðar 7. gr. laganna kemur: arf eða dánargjöf, sem lýtur ákvæðum erfðalaga, sé að ræða.

3. gr.

    Við 2. mgr. 12. gr. laganna bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Hafi skattaðili eignast hina seldu eign með arftöku, fyrirframgreiðslu arfs eða dánargjöf skal stofnverð eignar við ákvörðun söluhagnaðar vera hið sama og það var í hendi arfleifanda.

4. gr.

    Í stað orðanna „erfðafjárskattur verið greiddur“ í 1. málsl. 1. tölul. 28. gr. laganna kemur: arfleiðslugjörningurinn uppfyllt skilyrði erfðalaga.

5. gr.

    Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 2027 og taka til dánarbúa sem eru undir skiptum, en ólokið, þann dag eða síðar, til dánarbússkipta frá og með þeim degi, svo og til fyrirframgreiðslu arfs sem skráður er þann dag eða síðar. Lögin taka einnig til búskipta þeirra er hafa heimild til setu í óskiptu búi fari þau fram eftir gildistöku laganna.

6. gr.

Breyting á öðrum lögum.

    Við gildistöku laga þessara verða eftirfarandi breytingar á öðrum lögum:
     1.      Almenn hegningarlög, nr. 19/1940:
                 Tilvísunin „1. mgr. 16. gr. laga um erfðafjárskatt“ í 1. mgr. 262. gr. laganna fellur brott.
     2.      Lög um skipti á dánarbúum o.fl., nr. 20/1991:
                  a.      Orðin „eftir þeim reglum sem gilda um ákvörðun gjaldstofna til greiðslu erfðafjárskatts“ í 3. tölul. 1. mgr. 29. gr. laganna falla brott.
                  b.      5. mgr. 30. gr. laganna fellur brott.
                  c.      1. tölul. 2. mgr. 31. gr. laganna fellur brott.
                  d.      Eftirfarandi breytingar verða á 75. gr. laganna:
                      1.      2. málsl. 1. mgr. orðast svo: Skiptastjóri skal þó gæta þess að útlagning eigi sér ekki stað nema fé liggi fyrir til greiðslu skiptakostnaðar eða erfingi reiði það af hendi.
                      2.      Orðin „erfðafjárskatt vegna gjafarinnar og“ í 2. mgr. falla brott.
                  e.      Orðin „en tiltekið skal hverri fjárhæð verði haldið eftir til greiðslu erfðafjárskatts hvers erfingja eða eftir atvikum hvort erfingi hafi þegar reitt hana af hendi“ í 4. tölul. 1. mgr. 77. gr. laganna falla brott.
                  f.      Orðin „standa skil á erfðafjárskatti og“ í 1. mgr. 80. gr. laganna falla brott.
                  g.      Eftirfarandi breytingar verða á 93. gr. laganna:
                      1.      2. málsl. 3. mgr. fellur brott.
                      2.      1. málsl. 4. mgr. fellur brott.
                  h.      Orðin „að erfðafjárskattur verði ekki réttilega ákveðinn eða“ í 2. mgr. 94. gr. laganna falla brott.

Greinargerð.

    Frumvarp þetta var upphaflega lagt fram á 157. þingi, sbr. 644. mál á þskj. 1162, án þess að mælt væri fyrir því. Er það því nú lagt fram í óbreyttri mynd.
    Með frumvarpi þessu er stefnt að því að fella brott erfðafjárskatt í þeirri mynd sem hann hefur þekkst hér á landi.
    Mælt hefur verið fyrir um skattlagningu vegna eignayfirfærslu við erfðir allt frá árinu 1792 en í áranna rás hefur nokkur ágreiningur verið um ágæti skattlagningarinnar. Að mati flutningsmanna frumvarpsins hníga rök til þess að rétt sé að afnema skattlagninguna.
    Í fyrsta lagi ber að nefna að í eðli sínu felur erfðafjárskattur í sér tví- eða margskattlagningu, þ.e. tekju-, fjármagnstekju- og fasteignaskattar hafa verið lagðir á allan líftíma hins látna. Óeðlilegt er að skattur sé greiddur af þeim sökum einum að eigandi þeirra falli frá.
    Í öðru lagi er það staðreynd að oft falla erfingjum í hlut aðrar eignir en reiðufé og þess þekkjast dæmi að erfingjar þurfi að taka lán til að standa skil á greiðslu skattsins eða selja eignir, stundum fjölskyldufyrirtæki eða bújarðir, þegar fjármögnunarleiðir eru lokaðar. Þá ber að hafa í huga að við slíkar aðstæður hafa erfingjar sjaldnast kost á því að bíða með sölu heldur þurfa að taka því tilboði sem berst og neyðast því jafnvel til að selja eignir á lægra verði en ella. Þá þekkjast þess dæmi að erfingjum hafi borið að greiða erfðafjárskatt af skattstofni sem er hærri en markaðsvirði eignar, sbr. t.d. úrskurði yfirskattanefndar í málum nr. 187/2025 og nr. 27/2009. Í fyrrnefnda málinu var fasteignamat eignar hærra en söluverð hennar en það breytti því ekki að erfingjum bar að greiða skatt miðað við fasteignamat. Í hinu síðarnefnda höfðu erfingjar tekið arf eftir arfláta sem lést í október árið 2007 en erfðafjárskýrslu var skilað ári síðar. Meðal eigna búsins voru hlutabréf í íslenskum fjármálafyrirtækjum sem urðu verðlaus við yfirtöku ríkisins á bönkunum í kjölfar fjármálahrunsins. Það breytti því ekki að skatturinn var lagður á miðað við kaupgengi bankanna á dánardegi arfláta, þ.e. í október árið 2007, þrátt fyrir að eignin væri með öllu verðlaus þegar eignayfirfærsla átti sér stað.
    Í þriðja lagi getur vissa einstaklings um að nokkur hluti eigna hans renni til ríkisins að honum gengnum dregið úr hvata til sparnaðar og fjárfestinga og eftir atvikum skapað hvata til fjárfestinga á erlendri grundu.
    Í fjórða lagi er til þess að líta að við arftöku tekur erfingi við öllum skattalegum réttindum og skyldum arfláta en sú meginregla hefur verið leidd af 23. gr. og 44. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, þ.e. ekki myndast nýtt skattalegt stofnverð í hendi erfingja við það að fá eign í arf. Í dæmaskyni má ímynda sér að arfláti stofni einkahlutafélag með lágmarkshlutafé. Rekstur þess gengur sæmilega og við andlát hans er skattstofn þess við álagningu erfðafjárskatts 100 millj. kr. og álagður erfðafjárskattur því 10 millj. kr. Skömmu síðar tekur erfingi tilboði í félagið að fjárhæð 120 millj. kr. en skattstofn við álagningu fjármagnstekjuskatts er þá ekki 20 millj. kr. heldur 119.500.000 kr.
    Af ríkjum OECD leggja 24 þeirra á erfðafjárskatt í einhverri mynd. Tuttugu þeirra leggja skattinn á erfingja en í fjórum þeirra, Danmörku, Suður-Kóreu, Bretlandi og Bandaríkjunum, er skatturinn lagður á dánarbúið. Flest ríkjanna skattleggja að auki verðmæti gjafa sem gefnar eru í lifanda lífi. Tíu ríki innan OECD hafa fellt erfðafjárskatt brott úr lögum sínum: Ástralía (1979), Austurríki (2008), Ísrael (1980), Kanada (1972), Mexíkó (1961), Noregur (2014), Nýja-Sjáland (1992), Slóvakía (2004), Svíþjóð (2004) og Tékkland (2014). Til viðbótar hafa Eistland og Lettland aldrei lagt skatt á arf frá stofnun ríkjanna.
    Með frumvarpinu er lagt til að Ísland bætist í hóp þeirra tólf ríkja. Á móti er styrkari stoðum rennt undir þá meginreglu skattalöggjafarinnar að erfingi taki við skattaréttarlegri stöðu og skyldum arfláta í kjölfar yfirfærslu eigna vegna arftöku.
    Ljóst er að með samþykkt frumvarpsins yrðu tekjur ríkissjóðs minni en ella. Einhvers sparnaðar ætti þó að gæta vegna einfaldari málsmeðferðar hjá sýslumanni og Skattinum, þar sem yfirferð á erfðafjárskýrslum fellur niður, enda engin nauðsyn til að skila slíkum skýrslum eftir brottfall laga nr. 14/2004.

Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.

    Með greininni er mælt fyrir um að lög nr. 14/2004, um erfðafjárskatt, falli brott í heild sinni. Ekki kemur því til álagningar erfðafjárskatts vegna eignafærslu í kjölfar andláts, fyrirframgreiðslu arfs eða dánargjafa.

Um 2. gr.

    Almennt gildir sú regla að allar gjafir sem eru umfram tilefni og efnahag gefanda teljist til skattskyldra tekna sem skattleggjast skuli í almennu tekjuskattsþrepi, sbr. A-lið 7. gr., sbr. 1. mgr. 66. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt. Með greininni er mælt fyrir um undanþágu frá fyrrgreindri meginreglu á þann veg að verðmæti vegna fyrirframgreidds arfs og dánargjafa, sem látnar eru af hendi eftir þeim formreglum sem gilda samkvæmt erfðalögum, sbr. nú lög nr. 8/1962, skuli ekki teljast tekjur í hendi arfþega.
    Tillagan þykir eðlileg í ljósi fyrrnefndrar meginreglu skattaréttar, sem leidd hefur verið af 23. og 44. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, að erfingi erfi ekki aðeins eignir eða verðmæti, heldur einnig stöðu þeirra að skattalögum, m.a. stofnverð, þegar fengnar fyrningar, eignarhaldstíma o.s.frv. Við sölu erfingja á eign eða eignarhluta yrði erfingi því undir sama hatt settur, m.a. hvað varðar mögulegan skattskyldan söluhagnað eða skattskyldu vegna úttektar eignar úr atvinnurekstri, og arfleifandi í lifanda lífi.

Um 3. gr.

    Með 3. gr. er lagt til að ný grein bætist við lög nr. 90/2003, um tekjuskatt, sem tekur af öll tvímæli um að erfingi erfi ekki aðeins eignir og verðmæti heldur einnig skattaleg réttindi og skyldur sem eignunum fylgja.
    Áður hefur komið fram, sbr. umfjöllun um 2. gr. frumvarpsins, að hér er á ferð meginregla sem leidd hefur verið af 23. og 44. gr. laganna. Fyrrnefnda greinin mælir fyrir um að við útreikning söluhagnaðar íbúðarhúsnæðis sem erfingi hefur fengið í arf skuli taka tillit til eignarhaldstíma arfleifanda. Síðarnefnda greinin kveður á um að fyrningargrunnur fyrnanlegrar eignar skuli haldast óbreyttur í hendi erfingja frá því sem var í hendi arfláta.
    Í ljósi þess að hvorug greinin tekur með skýrum hætti á því að hið sama gildi um aðrar eignir, t.d. hlutafé eða verðbréf, er lagt til að gildi meginreglunnar verði fest í lög með skýrum hætti.

Um 4. gr.

    Með greininni er tilvísun til erfðafjárskattslaga felld brott og áréttað að ekki beri að telja arfþega til tekna eignaauka sem til fellur vegna töku arfs. Það er gert að skilyrði að erfðagjörningurinn rúmist innan ramma erfðalaga. Það skilyrði varðar bæði form og efni gjörningsins, þ.e. sé annað eða hvort tveggja ekki uppfyllt þá telst eignaaukinn gjöf í hendi viðtakanda og þar með skattskyldur í almennu tekjuskattsþrepi.

Um 5. gr.

    Með greininni er mælt fyrir um lagaskil. Lagt er til að lögin öðlist gildi 1. janúar 2027 og taki til allra búskipta sem lýkur þann dag eða síðar. Hið sama gildir um eignayfirfærslur vegna fyrirframgreidds arfs sem lýkur og er skráður hjá sýslumanni eftir sama tímamark. Þá eru tekin af öll tvímæli um að lögin taki til þeirra búskipta sem fara fram eftir gildistöku laganna þrátt fyrir að hluti arfs hafi verið óskiptur í búinu, og skattlagningu því frestað, þegar maki situr í óskiptu búi.
    Í ljósi þess að um ívilnandi breytingar á skattalöggjöf er að ræða þykir óhætt að mæla fyrir um að lagaskil séu með þessum hætti og því óþarft að mæla fyrir um mismunandi skattlagningu eftir dánardegi arfleifanda.

Um 6. gr.

    Í 6. gr. er lagt til að tilvísanir til erfðafjárskatts í öðrum lögum falli brott. Þar sem lög nr. 16/1971 og nr. 4/1978 varða gagnkvæma milliríkjasamninga er ekki lagt til að tilvísanir í þeim lögum falli brott.