Ferill 257. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 343 — 257. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um breytingu á ýmsum lögum um skatta, gjöld o.fl.
(tollar, leigutekjur o.fl.)
Frá fjármála- og efnahagsráðherra.
I. KAFLI
Breyting á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003.
1. gr.
2. gr.
a. Í stað fjárhæðarinnar „180.000 kr.“ í 2. mgr. kemur: 300.000 kr.
b. Í stað „50%“ í 4. málsl. 3. mgr. kemur: 25%.
3. gr.
4. gr.
a. Í stað „Lánasjóður íslenskra“ kemur: Menntasjóður.
b. Á eftir „Fiskræktarsjóður“ kemur: Happdrætti Háskóla Íslands.
5. gr.
a. Á eftir „aðra fjármálagerninga“ í 2. mgr. kemur: eða sýndareignir.
b. Á eftir „þar á meðal frá“ í 9. mgr. kemur: þjónustuveitendum sýndareigna og.
c. 10. mgr. orðast svo:
Ríkisskattstjóra er heimilt að leggja dagsektir, sem geta numið allt frá 10.000 kr. til 1. millj. kr. á dag, á eftirfarandi aðila:
1. Rekstraraðila stafræns vettvangs vanræki hann skil skv. 4. mgr. Leggjast dagsektir á frá þeim degi sem rekstraraðila bar að standa skil á gögnum samkvæmt auglýsingu ríkisskattstjóra um skil á gögnum til þess dags að hann fullnægir skyldu sinni.
2. Fjármálastofnanir og þjónustuveitendur sýndareigna sé um vanrækslu á skyldu skv. 9. mgr. að ræða eða hafi viðskiptamaður verið samþykktur án þess að upplýsingaskyldu samkvæmt þeirri sömu málsgrein hafi verið fullnægt. Leggjast dagsektir á frá þeim degi sem aðila bar að standa skil á gögnum samkvæmt reglum settum skv. 9. mgr. og til þess dags að þeirri skyldu er fullnægt.
6. gr.
a. Í stað orðanna „og 2025“ og „og 2024“ í 1. málsl. kemur: 2025, 2026 og 2027; og: 2024, 2025 og 2026.
b. Í stað orðanna „og 2024“ í 2. málsl. kemur: 2024, 2025 og 2026.
7. gr.
Ákvæði laga þessara sem vísa til aðila með heimilisfesti á Evrópska efnahagssvæðinu skulu gilda á sama hátt um aðila með heimilisfesti í Bretlandi að því er varðar rétt sem tryggður er samkvæmt alþjóðasamningi sem Ísland hefur staðfest vegna útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu.
II. KAFLI
Breyting á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, nr. 45/1987.
8. gr.
a. 2. mgr. orðast svo:
Álag á vanskilafé skv. 1. mgr. skal vera einn hundraðshluti (1%) af upphæð vanskilafjár fyrir hvern dag eftir eindaga, þó ekki hærra en tíu hundraðshlutar (10%).
b. Á eftir 2. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Sé staðgreiðsla ekki greidd innan mánaðar frá og með gjalddaga, sbr. 20. gr., skal greiða ríkissjóði dráttarvexti af því sem gjaldfallið er frá gjalddaga.
c. Á eftir „álagi“ í 1. málsl. 3. mgr. kemur: og dráttarvöxtum.
d. Á eftir „álag“ í 2. málsl. 3. mgr. kemur: og dráttarvexti.
e. Á eftir „2. mgr.“ í 1. málsl. 4. mgr. kemur: og dráttarvöxtum.
f. Á eftir „2. mgr.“ í 5. mgr. kemur: og dráttarvaxta skv. 3. mgr.
9. gr.
III. KAFLI
Breyting á lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, nr. 94/1996.
10. gr.
a. Í stað „Lánasjóður íslenskra“ kemur: Menntasjóður.
b. Á eftir „Fiskræktarsjóður“ kemur: Happdrætti Háskóla Íslands.
IV. KAFLI
Breyting á lögum um erfðafjárskatt, nr. 14/2004.
11. gr.
a. 4. og 5. málsl. 2. mgr. falla brott.
b. Á eftir 1. málsl. 1. mgr. b-liðar 3. mgr. kemur nýr málsliður: Land skal þó miða við markaðsverð nema telja megi að mismunur þess og fasteignamatsins sé óverulegur.
c. Við 3. mgr. bætist nýr stafliður, svohljóðandi: Eignarhluti í félögum sem ekki eru skráð á skipulegum markaði skal telja fram á gangverði þeirra í viðskiptum, annars bókfærðu verði eigin fjár samkvæmt síðasta endurskoðaða ársreikningi eða árshlutareikningi viðkomandi félags. Sé miðað við bókfært verð eigin fjár skulu fasteignir færðar skv. b-lið og eignarhlutir í félögum skv. 1. málsl. þessa stafliðar. Bókfært verð annarra eigna skal enn fremur færa til markaðsverðs, enda mismunur bókfærðs verðs og markaðsverðs ekki óverulegur. Þá skal bæta við verðmæti óefnislegra eigna og réttinda sem metin verða til fjár og gefa af sér arð í framtíðinni en óheimilt er lögum samkvæmt að færa til bókar.
12. gr.
Um heimild og tímafresti til endurákvörðunar erfðafjárskatts fer skv. 97. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003.
V. KAFLI
Breyting á lögum um fjárstuðning til minni rekstraraðila vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, nr. 38/2020.
13. gr.
VI. KAFLI
Breyting á lögum um ríkisábyrgðir, nr. 121/1997.
14. gr.
VII. KAFLI
Breyting á tollalögum, nr. 88/2005.
15. gr.
Þrátt fyrir ákvæði 1. mgr. þurfa leyfishafar sem hyggjast selja farþegum og áhöfnum millilandafara við komu til landsins gjaldskyldar vörur samkvæmt lögum um gjald af áfengi, tóbaki, nikótín o.fl., nr. 96/1995, úr tollfrjálsri verslun, sbr. 2. mgr. 104. gr., að uppfylla skilyrði 1.–3. og 5.–9. tölul. 1. mgr. 91. gr.
16. gr.
a. Á eftir 2. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Sé erlend vara vegna ófyrirséðrar þróunar flutt inn í svo auknum mæli og við slíkar aðstæður að valdið geti innlendum framleiðendum samsvarandi vöru skaða, eða hættu á skaða, er ráðherra heimilt að gættum ákvæðum fríverslunar- og milliríkjasamninga sem Ísland er aðili að, að grípa til sérstakra verndarráðstafana til að hamla gegn slíkum viðskiptum.
b. 3. mgr. fellur brott.
c. Við 4. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Verndarráðstafanir skulu þó ekki gilda lengur en í fjögur ár, nema fyrir liggi ákvörðun ráðherra um að nauðsynlegt sé að framlengja þær.
d. Á eftir orðunum „á undirboðskjörum eða með styrkjum“ í 1. málsl. 5. mgr. kemur: og vegna verndarráðstafana.
e. Í stað orðanna „undirboðs- eða jöfnunartolla“ í 1. málsl. 5. mgr. kemur: undirboðstolla, jöfnunartolla og beitingu verndarráðstafana.
f. Fyrirsögn greinarinnar orðast svo: Álagning undirboðs- og jöfnunartolla og beiting verndarráðstafana.
17. gr.
Verndarráðstöfunum skal aðeins beitt að því marki sem þær nægja til að koma í veg fyrir eða bæta úr alvarlegu tjóni og greiða fyrir nauðsynlegri aðlögun.
Verndarráðstafanir skulu vera í formi tolla á hina erlendu vöru, óháð uppruna hennar, eða í formi magntakmarkana á innflutning sem hægt er að dreifa hlutfallslega á milli hlutaðeigandi innflutningsríkja.
Ráðherra er heimilt að gera samkomulag við annað ríki um bætur vegna þeirra afleiðinga sem af verndarráðstöfunum kunna að hljótast skv. 3. mgr. 133. gr.
Verði innlendir framleiðendur fyrir áhrifum af verndarráðstöfunum annars ríkis er ráðherra heimilt að grípa til mótvægisaðgerða í formi endurskoðunar gjalda og niðurfellingar tollívilnana.
18. gr.
a. Á eftir orðunum „undirboðs- eða jöfnunartolla“ í 1. mgr. kemur: og beita verndarráðstöfunum.
b. Við 2. mgr. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Verndarráðstöfunum má beita til bráðabirgða þar til nánari upplýsingar liggja fyrir, ef ætla má að dráttur kunni að valda tjóni. Verndarráðstafanir skulu vera í formi hækkaðra tolla og skulu ekki gilda lengur en í 200 daga.
c. Í stað orðanna „undirboðs- og jöfnunartolla“ í 1. málsl. 3. mgr. kemur: undirboðstolla, jöfnunartolla og verndarráðstafanir.
19. gr.
20. gr.
VIII. KAFLI
Breyting á búvörulögum, nr. 99/1993.
21. gr.
IX. KAFLI
Breyting á lögum um gistináttaskatt og innviðagjald, nr. 87/2011.
22. gr.
X. KAFLI
Brottfall laga um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs, nr. 151/2019.
23. gr.
XI. KAFLI
Breyting á lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992.
24. gr.
25. gr.
Stjórn stofnunarinnar er heimilt að innheimta iðgjöld af munum skv. 1. og 2. mgr. 5. gr. til notkunar í atvinnustarfsemi með álagi ef vátryggingarfjárhæð eða samanlögð vátryggingarfjárhæð muna á vátryggingarstað nemur hærri fjárhæð en 5% af greiðsluskyldu stofnunarinnar skv. 1. mgr. 18. gr.
Álag skal taka tillit til þeirrar áhættu sem felst í vátryggingu viðkomandi muna og kostnaði Náttúruhamfaratryggingar Íslands við endurtryggingu þeirra.
XII. KAFLI.
Breyting á lögum um gjald á áfengi, tóbaki, nikótíni o.fl., nr. 96/1995.
26. gr.
Gjaldskyldar samkvæmt lögum þessum eru einnig tollfrjálsar verslanir skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, vegna sölu eða afhendingar á áfengi.
27. gr.
28. gr.
a. Á undan 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Ríkisskattstjóri leggur á og innheimtir áfengisgjald.
b. Á eftir 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Gjald af áfengi sem ætlað er til sölu í tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, skal greitt við afgreiðslu þess út af geymslusvæði fyrir ótollafgreiddar vörur.
c. 3. og 4. mgr. orðast svo:
Ríkisskattstjóra er heimilt að veita innflytjanda áfengis skv. 1. mgr. 2. gr. og tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, greiðslufrest á áfengisgjaldi enda sé viðkomandi í skilum við ríkissjóð. Hvert uppgjörstímabil vegna greiðslufrests er einn almanaksmánuður. Gjalddagi er annar virkur dagur eftir lok hvers uppgjörstímabils. Ráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði um skilyrði fyrir greiðslufresti.
Hvert uppgjörstímabil vegna innlendrar framleiðslu er almanaksmánuður. Framleiðandi skal ótilkvaddur gera grein fyrir áfengisgjaldi sem honum ber að standa skil á í sérstakri skýrslu á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Áfengisgjaldinu og skýrslunni skal skilað til ríkisskattstjóra eigi síðar en á gjalddaga áfengisgjalds. Gjalddagi hvers uppgjörstímabils er annar virkur dagur eftir lok þess. Skýrslu ber að skila fyrir hvert uppgjörstímabil jafnvel þótt ekki hafi verið um gjaldskyldu að ræða á tímabilinu.
29. gr.
a. Á eftir orðinu „sbr.“ í 1. málsl. 1. mgr. kemur: 4. og 6. mgr.
b. Á eftir orðinu „áfengisgjald“ í 1. málsl. 3. mgr. kemur: skv. 3.–6. mgr. 5. gr.
c. Í stað orðanna „eða framleiðanda áfengis“ í 4. mgr. kemur: eða tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005.
30. gr.
31. gr.
Gjaldskyldir samkvæmt lögum þessum eru allir þeir sem flytja inn eða framleiða tóbaksvörur hér á landi til sölu eða vinnslu.
Gjaldskyldar samkvæmt lögum þessum eru einnig tollfrjálsar verslanir skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, vegna sölu eða afhendingar á tóbaksvöru.
Gjaldskyldir eru enn fremur þeir sem flytja með sér til landsins tóbaksvöru til eigin nota svo og þeir sem fá senda tóbaksvöru erlendis frá án þess að það sé til sölu eða vinnslu enda sé ekki um fjarsölu að ræða í skilningi laga um tóbaksvarnir.
32. gr.
a. Á undan 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Gjald af innfluttri tóbaksvöru skal greitt við tollafgreiðslu hennar, sbr. þó 2. mgr.
b. Á eftir orðinu „landi“ í 1. mgr. kemur: til sölu eða vinnslu.
c. Við 1. mgr. bætist við nýr málsliður, svohljóðandi: Gjaldið skal reiknast við sölu eða afhendingu tóbaksvöru frá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins til kaupanda og skiptir ekki máli hvenær eða hvernig greiðsla fer fram.
d. Á eftir 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Ríkisskattstjóri leggur á og innheimtir tóbaksgjald af tóbaksvöru sem ætluð er til sölu í tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005. Gjaldið skal greitt við afgreiðslu vörunnar út af geymslusvæði fyrir ótollafgreiddar vörur.
e. Í stað tilvísunarinnar „1. mgr.“ í 2. mgr. kemur: 2. og 3. mgr.
f. Í stað orðanna „þessari grein“ í 1. málsl. 3. mgr. kemur: 2. mgr.
g. Á eftir 3. mgr. koma þrjár nýjar málsgreinar, svohljóðandi:
Ríkisskattstjóra er heimilt að veita tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, greiðslufrest á tóbaksgjaldi skv. 3. mgr. enda sé verslunin í skilum við ríkissjóð. Hvert uppgjörstímabil vegna greiðslufrests er einn almanaksmánuður. Gjalddagi er annar virkur dagur eftir lok hvers uppgjörstímabils. Ráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði um skilyrði fyrir greiðslufresti.
Sé tóbaksgjald ekki greitt innan mánaðar frá gjalddaga skal greiða ríkissjóði dráttarvexti af því sem gjaldfallið er. Dráttarvextir skulu reiknaðir frá og með gjalddaga.
Verði vanskil á greiðslu tóbaksgjalds hjá tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, skal ríkisskattstjóri synja aðila um frekari greiðslufrest meðan vanskil vara.
h. Í stað tilvísunarinnar „4. tölul. 2. mgr.“ í 4. mgr. kemur: 4. tölul. 4. mgr.
33. gr.
34. gr.
Tóbaksgjald skal fellt niður eða endurgreitt í eftirtöldum tilvikum:
1. Við sölu tóbaks úr landi.
2. Við innflutning og sölu á tóbaki til tollfrjálsra verslana og tollfrjálsra forðageymslna, sbr. þó 4. tölul. 4. mgr. 9. gr. Jafnframt af tóbaksvörum sem tóbaksgjald hefur verið reiknað eða greitt af en þær síðan sendar til útlanda, í tollfrjálsa verslun, í tollvörugeymslu, í tollfrjálsa forðageymslu eða á frísvæði eða þeim fargað undir eftirliti tollyfirvalda eða Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins.
35. gr.
Gjaldskyldar samkvæmt kafla þessum eru einnig tollfrjálsar verslanir skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, vegna sölu eða afhendingar á vörum skv. 10. gr. b.
36. gr.
a. Á undan 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Ríkisskattstjóri leggur á og innheimtir gjald skv. 10. gr. d.
b. Á eftir 1. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi:
Gjald af vöru skv. 10. gr. b sem ætluð er til sölu í tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, skal greitt við afgreiðslu vörunnar út af geymslusvæði fyrir ótollafgreiddar vörur.
c. Í stað 3. mgr. koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:
Ríkisskattstjóra er heimilt að veita innflytjanda vöru skv. 1. mgr. 10. gr. c og tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, greiðslufrest á gjaldi skv. 10. gr. d enda sé viðkomandi í skilum við ríkissjóð. Hvert uppgjörstímabil vegna greiðslufrests er einn almanaksmánuður. Gjalddagi er annar virkur dagur eftir lok hvers uppgjörstímabils. Ráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði um skilyrði fyrir greiðslufresti.
Hvert uppgjörstímabil vegna innlendrar framleiðslu er almanaksmánuður. Framleiðandi skal ótilkvaddur gera grein fyrir gjaldi skv. 10. gr. d, sem honum ber að standa skil á, í sérstakri skýrslu á því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Gjaldinu og skýrslunni skal skilað til ríkisskattstjóra eigi síðar en á gjalddaga. Gjalddagi hvers uppgjörstímabils er annar virkur dagur eftir lok þess. Skýrslu ber að skila fyrir hvert uppgjörstímabil jafnvel þótt ekki hafi verið um gjaldskyldu að ræða á tímabilinu.
37. gr.
a. 1. mgr. fellur brott.
b. Í eftir orðinu „gjald“ í 1. málsl. 2. mgr. kemur: skv. 4. mgr. 10. gr. f.
c. Orðin „sbr. 10. gr. f“ í 1. málsl. 2. mgr. falla brott.
d. Á eftir orðinu „gjald“ í 1. málsl. 4. mgr. kemur: skv. 10. gr. d.
e. Í stað orðanna „eða framleiðanda vöru skv. 10. gr. b“ í 5. mgr. kemur: eða tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005.
38. gr.
Ákvæði b-liðar 2. gr., 3. gr., b-liðar 4. gr. og b-liðar 10. gr. koma til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda 2027 og á staðgreiðsluárinu 2026 eftir því sem við á.
Við brottfall laga um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs, nr. 151/2019, skv. 23. gr. tekur ríkissjóður við öllum réttindum og skyldum ÍL-sjóðs.
39. gr.
1. Lög um umboðsmann skuldara, nr. 100/2010: Orðið „ÍL-sjóður“ í 1. mgr. 5. gr. laganna fellur brott.
2. Lög um ríkisábyrgðir, nr. 121/1997: Orðið „ÍL-sjóður“ í 1. mgr. 7. gr. laganna fellur brott.
3. Lög um húsnæðismál, nr. 44/1998:
a. 26. gr. laganna fellur brott, ásamt fyrirsögn.
b. Orðið „ÍL-sjóðs“ í 1. málsl. 42. gr. laganna fellur brott.
c. 3. tölul. 1. mgr. 44. gr. laganna fellur brott.
d. 45. gr. laganna fellur brott, ásamt fyrirsögn.
e. 7. mgr. 47. gr. laganna fellur brott.
f. 5. mgr. 48. gr. laganna fellur brott.
4. Lög um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, nr. 166/2011:
a. Orðið „ÍL-sjóður“ í 1. málsl. 1. mgr. 1. gr. laganna fellur brott.
b. Eftirfarandi breytingar verða á 3. gr. laganna:
1. Í stað orðsins „fjögurra“ í 1. málsl. 1. mgr. kemur: þriggja.
2. Í stað orðanna „ÍL-sjóður skal tilnefna einn fulltrúa, Landssamtök lífeyrissjóða einn fulltrúa“ í 2. málsl. 1. mgr. kemur: Landssamtök lífeyrissjóða skulu tilnefna einn fulltrúa.
3. Orðið „ÍL-sjóður“ í 3. mgr. fellur brott.
c. Orðin „og ÍL-sjóðs“ í 3. málsl. 1. mgr. 4. gr. laganna falla brott.
5. Lög um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur, nr. 94/1996: Í 3. mgr. 2. gr. laganna fellur „ÍL-sjóður“ brott.
6. Lög um Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, nr. 137/2019: 4. og 6. mgr. 18. gr. laganna falla brott.
Greinargerð.
Frumvarpið er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu að höfðu samráði við önnur ráðuneyti og ríkisaðila eins og rakið er í 5. kafla um samráð. Með því eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum um skatta, tolla, gjöld og nokkur fleiri atriði. Um er að ræða breytingar á ákvæðum laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, þar sem lagt er til að gildistími bráðabirgðaákvæðis um skattfrádrátt vegna hlutabréfakaupa verði framlengdur um tvö ár. Jafnframt er lagt til að frítekjumark barna verði hækkað úr 180.000 kr. á ári í 300.000 kr. og frítekjumark fjármagnstekjuskatts af leigutekjum einstaklinga af íbúðarhúsnæði verði lækkað úr 50% í 25%. Þá eru lagðar til breytingar sem undanþiggja Happdrætti Háskóla Íslands skattskyldu af fjármagnstekjum, að í lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, verði tekið tillit til útgöngusamnings Bretlands úr Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu og upplýsingaheimildir skattyfirvalda tryggðar þegar kemur að viðskiptum eða milligöngu með sýndareignir. Þá er lagt til að skilið verði á milli ákvörðunar um álag og beitingu dráttarvaxta vegna síðbúinna skila á fjárhæð staðgreiðslu.
Þá eru einnig lagðar til breytingar á lögum um erfðafjárskatt, nr. 14/2004, til að tryggja að mat á virði eigna til stofns til erfðafjárskatts endurspegli sem best markaðsverð.
Lagðar eru til breytingar á á tollalögum, nr. 88/2005, til að auka kröfur til tollfrjálsra verslana sem selja gjaldskylt áfengi, tóbak og nikótín til komufarþega. Þá er lagt til að bætt verði við ákvæðum um verndarráðstafanir í tollalög. Þá er einnig lagt til að framlengja tímabundna bráðabirgðaheimild til reksturs blandaðrar tollvörugeymslu.
Lagt er til að bráðabirgðaákvæði í búvörulögum, nr. 99/1993, um tímabil sem afmarka lægri innflutningstolla á tilteknar tegundir grænmetis, verði framlengt. Þá er lagt til að lög um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs verði felld brott auk þess að fella brott vísanir í sjóðinn úr öðrum lögum. Jafnframt er lögð til breyting á gjalddaga innviðagjalds sem skemmtiferðaskipum í millilandasiglingum er gert að greiða.
Mælt er fyrir um breytingar á lögum um fjárstuðning til minni rekstraraðila vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, nr. 38/2020, og lögum um ríkisábyrgðir, nr. 121/1997, sem fela í sér að starfsemi sérstakrar eftirlitsnefndar með framkvæmd lánveitinga af hálfu ríkisins verði hætt.
Mælt er fyrir um breytingar á lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992, sem fela í sér nýjar heimildir stofnunarinnar til að beita álagi á iðgjöld vegna eigna atvinnurekenda ef vátryggingaverðmæti þeirra fer upp fyrir ákveðin viðmiðunarmörk.
Loks eru lagðar til breytingar á ákvæðum laga um gjald af áfengi, tóbaki, nikótíni o.fl., nr. 96/1995, um álagningu og innheimtu gjaldanna.
2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
Tilefni breytinga á einstökum ákvæðum frumvarpsins er af ýmsum toga. Framlengingu skattfrádráttar vegna hlutabréfakaupa er ætlað að auka aðgengi að fjármagni fyrir bæði nýsköpunarfyrirtæki og smærri fyrirtæki í vexti og getur úrræðið haft mikla þýðingu fyrir slík fyrirtæki.
Tilefni þykir til að hækka árlegt frítekjumark barna undir 16 ára aldri þar sem umrædd viðmiðunarmörk hafa haldist óbreytt frá árinu 2013.
Lækkun frítekjumarks fjármagnstekjuskatts af leigutekjum einstaklinga af íbúðarhúsnæði úr 50% í 25% er hluti af húsnæðispakka ríkisstjórnarinnar sem kynntur var 29. október 2025 og er liður í því að draga úr skattalegum hvata einstaklinga til að beina sparnaði í íbúðarhúsnæði umfram aðrar fjárfestingar og jafnframt að stuðla að auknu hlutleysi í skattlagningu leigutekna.
Undanþága Happdrættis Háskóla Íslands frá skattskyldu af fjármagnstekjum er til komin þar sem breytt reikningsskil samkvæmt lögum um opinber fjármál, nr. 123/2015, áttu ekki að hafa neikvæði áhrif á fjárhagsstöðu Háskóla Íslands.
Nýlega var samþykkt alþjóðlegt regluverk um upplýsingaskipti vegna sýndareigna sem Ísland er aðili að. Lögð er til breyting þess efnis að íslenskum skattyfirvöldum verði heimilt að óska eftir tilteknum upplýsingum og að þær séu á tilteknu formi. Auk þess verður heimilt að deila þeim upplýsingum með skattyfirvöldum annarra ríkja sem taka þátt í skiptum á upplýsingum um sýndareignir og stjórnsýsluviðurlögum verði beitt sé upplýsingaskyldu ekki fullnægt.
Fyrir liggur að lög um ráðstafanir vegna útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu, nr. 121/2019, tryggja ekki rétt þeirra sem fluttu til Bretlands fyrir lok aðlögunartímabilsins og njóta réttar samkvæmt útgöngusamningnum að loknu því tímabili, m.a. að því er varðar barnabætur, sbr. úrskurð yfirskattanefndar nr. 183/2023. Í 7. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, í þá veru að tryggja fólki þennan rétt.
Ákvæði frumvarpsins um að skilið verði á milli ákvörðunar um álag og beitingu dráttarvaxta vegna síðbúinna skila á fjárhæð staðgreiðslu er í samræmi við lög um virðisaukaskatt, nr. 50/1988. Eðlismunur er á álagi sem telst til refsikenndra viðurlaga og vaxta sem reiknast af ógreiddri peningakröfu.
Þá eru lagðar til breytingar á lögum um erfðafjárskatt m.a. í tilefni nýlegs úrskurðar yfirskattanefndar nr. 86/2025, en málið varðaði mat á virði hlutabréfa til fasteignaskatts annars vegar og heimild ríkisskattstjóra til endurákvörðunar hins vegar.
Gripið var til ýmissa úrræða til stuðnings bæði heimilum og fyrirtækjum meðan á heimsfaraldri kórónuveirunnar stóð. Á meðal þeirra voru tvenns konar lánveitingar til rekstraraðila með ábyrgð ríkissjóðs. Annars vegar var um að ræða lán sem kölluð voru viðbótarlán sem ætluð voru stærri aðilum og hins vegar stuðningslán sem ætluð voru minni rekstraraðilum. Öll viðbótarlán hafa verið greidd upp og meiri hluti stuðningslána. Því þykir tímabært að fella brott ákvæði sem undanþiggur veitingu viðbótarlánanna frá ákvæðum laga um ríkisábyrgðir, nr. 121/1997, eins og kveðið er á um í 1. mgr. ákvæðis II til bráðabirgða við lögin. Einnig þykir ekki lengur tilefni til þess að hafa að störfum sérstaka nefnd sem hefur eftirlit með framkvæmd viðbótar- og stuðningslána. Fjármála- og efnahagsráðuneytið og Seðlabankinn munu áfram fara með framkvæmd laganna þar til öll stuðningslán hafa verið greidd upp.
Veitt var heimild til veitingar viðbótarlána með fjáraukalögum fyrir árið 2020, nr. 26/2020. Alls voru veitt átta lán sem námu samtals 2.835 millj. kr. Öll viðbótarlán hafa verið greidd upp og var síðasta lánið greitt upp í mars 2024. Heildarendurgreiðslufjárhæð nam 3.427 millj. kr., að vöxtum meðtöldum. Ríkið þurfti ekki að inna af hendi greiðslur.
Um veitingu stuðningslána er fjallað í lögum um fjárstuðning til minni rekstraraðila vegna heimsfaraldurs kórónuveiru, nr. 38/2020. Í heildina voru veitt stuðningslán sem námu 10.057 millj. kr. Heildarfjárhæð sem hafði verið endurgreidd í lok ágúst 2025 var 10.839 millj. kr., að vöxtum meðtöldum. Eftirstöðvar námu 729 millj. kr. Ríkið hefur alls þurft að greiða 916,4 millj. kr. vegna 117 stuðningslána sökum ábyrgðar sinnar á endurgreiðslu stuðningslána.
Samkvæmt lögum ber tollfrjálsum verslunum fyrir farþega og áhafnir millilandafara sem koma til landsins að skila gjaldi vegna sölu á áfengi, tóbaki og nikótíni. Sams konar skylda hvílir ekki á tollfrjálsum verslunum fyrir brottfararfarþega. Nauðsynlegt er að gera meiri kröfur til aðila sem reka tollfrjálsar verslanir fyrir komufarþega þar sem þeir eru með gjaldskyldar vörur í sínum vörslum. Auknar kröfur tryggja enn fremur að tollyfirvöld geti viðhaft fullnægjandi eftirlit með vörum sem fara í sölu í tollfrjálsum verslunum fyrir komufarþega. Þá þykir ástæða til að bæta við XVIII. kafla tollalaga ákvæðum um verndarráðstafanir en samkvæmt gildandi lögum hafa stjórnvöld ekki tök á að bregðast við ef alvarleg og ófyrirséð þróun orsakar aukinn innflutning á vöru sem kann að valda eða veldur hættu á tjóni fyrir innlenda framleiðendur sem hin innflutta vara er í samkeppni við. Þá þykir tilefni til að framlengja bráðabirgðaákvæði XIII tollalaga um þrjú ár vegna þeirra aðila sem áður hafa fengið leyfi til reksturs blandaðrar tollvörugeymslu.
Framlenging á bráðabirgðaákvæði búvörulaga um tímabil sem afmarka lægri innflutningstolla á tilteknar tegundir grænmetis miðar að því að tryggja nægjanlegt framboð til hagsbóta fyrir neytendur, koma í veg fyrir skortstöðu og draga úr líkum á tímabundnum verðhækkunum vegna álagningar tolla í þeim tilvikum þegar innlent vöruframboð er ekki nægjanlegt.
Tilefni þykir til að fella brott lög um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs, nr. 151/2019, í ljósi þess árangurs sem náðst hefur í úrvinnslu og uppgjöri eigna og skulda ÍL-sjóðs sem lögin kveða á um. Ríkissjóður tekur yfir eftirstandandi réttindi og skyldur ÍL-sjóðs.
Aðstæður á vátryggingamörkuðum hafa breyst á undanförnum árum, verð á aláhættutryggingum hefur farið hækkandi og kjör versnað. Þá bætist við aukin hætta á tjóni, m.a. af völdum áhrifa loftslagsbreytinga og vegna eldsumbrota hér á landi. Í lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992, er stofnuninni gert að hafa skilvirkt kerfi áhættustýringar, sbr. 19. gr. a í lögunum, til þess að tryggja fjárhagslegan grundvöll stofnunarinnar og getu hennar til þess að standa við skuldbindingar sínar. Á stofnuninni hvílir greiðsluskylda skv. 18. gr. laganna í hverjum vátryggingaratburði sem nemur 1% af samanlögðum vátryggingarfjárhæðum. Greiðsluskyldu þessari mætir stofnunin með öflun endurtrygginga á erlendum mörkuðum ásamt eignum í sjóði. Ef eignir stofnunarinnar hrökkva ekki til að greiða bætur samkvæmt lögunum er stjórn stofnunarinnar heimilt, með samþykki ráðherra, að taka lán með sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs til þess að geta fullnægt skuldbindingum sínum. Nemi bætur vegna sama vátryggingaratburðar hærri fjárhæð en sem nemur fyrrnefndu 1% skal hlutur allra vátryggðra sem tjón bíða skerðast í sama hlutfalli.
Samkvæmt upplýsingum frá Náttúruhamfaratryggingu Íslands hefur það færst í aukana á umliðnum árum að fyrirtæki sækist eftir því að vátryggja hjá henni fyrir einstaka stórvægilegri áhættu á þeim kjörum sem bjóðast samkvæmt lögum nr. 55/1992. Ef til tjóns kemur gæti það haft veruleg áhrif á fjárhag stofnunarinnar og þar með samtryggingarsjóð allra vátryggingartaka hjá stofnuninni.
Til að leitast við að tryggja áframhaldandi getu Náttúruhamfaratryggingar til þess að standa við skuldbindingar sínar og vernda hagsmuni vátryggðra, í samræmi við almenn sjónarmið um áhættustýringu, er lagt til að stjórn stofnunarinnar fái heimild í lögum til að bæta álagi við iðgjöld af tilteknum vátryggingum.
Lagt er til að kveða skýrar á um álagningu og innheimtu gjalds af áfengi, tóbaki og nikótínvörum í lögum um gjald á áfengi, tóbak, nikótín o.fl., nr. 96/1995. Tilgangurinn er að festa betur í sessi þá framkvæmd sem hefur verið viðhöfð við álagningu og innheimtu gjaldanna. Til að auka skilvirkni og tryggja samræmi í innheimtuaðgerðum er enn fremur lagt til að ríkisskattstjóri innheimti þau gjöld sem stofnunin leggur á samkvæmt lögunum.
3. Meginefni frumvarpsins.
3.1. Skattfrádráttur vegna hlutabréfakaupa.
Lagðar eru til þær breytingar á 1. málsl. 1. tölul. B-liðar 1. mgr. 30. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, um skattfrádrátt vegna hlutabréfakaupa að framlengja gildistíma úrræðisins um tvö ár. Í gildandi lögum er gert ráð fyrir því að einstaklingar geti nýtt sér frádrátt frá tekjuskattsstofni, að viðbættum fjármagnstekjum, vegna fjárfestinga á árunum 2016–2024. Að óbreyttu hefur síðasta skattívilnunin því verið veitt við álagningu opinberra gjalda á árinu 2025 vegna fjárfestinga á árinu 2024.
3.2. Lækkun á frítekjumarki af leigutekjum.
Gert er ráð fyrir að skattskyldur hluti tekna af útleigu íbúðarhúsnæðis sem nú er 50% hækki í 75% í samræmi við aðgerðir ríkisstjórnarinnar í húsnæðispakka sem kynntur var 29. október 2025. Virk skattbyrði leigutekna mun þar með hækka úr 11% í 16,5%. Þessi breyting er liður í að draga úr skattalegum hvata einstaklinga til að beina sparnaði í íbúðarhúsnæði umfram aðrar fjárfestingar og jafnframt að stuðla að auknu hlutleysi í skattlagningu leigutekna. Töluverður skattalegur hvati er fyrir einstaklinga að fjárfesta í íbúð og er 50% undanþága leigutekna frá fjármagnstekjuskatti hluti af því. Skattalegir hvatar sem eru til þess fallnir að beina sparnaði fólks í auknum mæli í íbúðarfjárfestingu umfram aðra fjárfestingu geta m.a. leitt til hærra íbúðarverðs. Það að lækka afslátt leigutekna dregur úr skattalegum ávinningi einstaklinga af því að fjárfesta í íbúðarhúsnæði í því skyni að leigja húsnæðið út og er ætlunin að beina sparnaði fólks frekar í aðrar fjárfestingar sem styðja betur við verðmætasköpun. Líklegt er að leiguverð muni hækka sökum breytingarinnar, en leiguverð ræðst þó af framboði og eftirspurn og ræðst geta leigusala til þess að hækka leiguna af því. Ekki er að sjá að hækkun afsláttarins árið 2016 úr 30% í 50% hafi leitt til lækkunar leiguverðs.
Þá er framangreind breyting til þess fallin að auka hlutleysi í skattlagningu leigutekna íbúðarhúsnæðis. Samkvæmt gildandi lögum telst til fjármagnstekjuskatts einstaklinga leigutekjur af íbúðarhúsnæði sem falla undir þetta úrræði auk skammtímaleigu sem er innan ákveðinna marka. Annars eru leigutekjurnar skattlagðar sem atvinnutekjur. Undanþága í skattlagningu leigutekna í einum flokki skapar hvata til að reyna að telja fram leigutekjur þar og með því að draga úr afslættinum er hlutleysi í skattlagningu leigutekna aukið. Sá afsláttur sem eftir stendur endurspeglar m.a. það að brúttóleigutekjur einstaklinga eru skattlagðar þar sem kostnaður kemur ekki til frádráttar. Einungis er um að ræða tekjur af útleigu íbúðarhúsnæðis sem nýtt er til búsetu leigjanda og fellur undir húsaleigulög enda hafi leigusamningur verið skráður í leiguskrá húsnæðisgrunns Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, sbr. 5. gr. húsaleigulaga, nr. 36/1994, eða einstaklingur talið leigutekjur sérstaklega fram í skattframtali. Tekjuáhrif þessarar breytingar eru áætluð jákvæð um 1,6 milljarða kr. en áhrif koma ekki fram fyrr en við álagningu 2027 vegna þess að skatttekjur af leigutekjum koma til greiðslu í kjölfar álagningar ári eftir að leigan var greidd.
3.3. Frítekjumark barna.
Lögð er til hækkun á frítekjumarki barna undir 16 ára aldri, en umrædd viðmiðunarmörk hafa haldist óbreytt frá árinu 2013. Lagt er til að frítekjumarkið verði 300.000 kr. á ári í stað 180.000 kr. og kemur hækkunin til framkvæmda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2027 vegna tekna ársins 2026 og við staðgreiðslu opinberra gjalda á því ári.
3.4. Happdrætti Háskóla Íslands undanþegið skattskyldu af fjármagnstekjum.
Lagt er til að Happdrætti Háskóla Íslands verði bætt við upptalningu í lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, og lögum um staðgreiðslu skatts af fjármagnstekjum, nr. 94/1996, um þá aðila sem undanþegnir eru skattskyldu af fjármagnstekjum. Breytingin er talin nauðsynleg til að breytt reikningsskil samkvæmt lögum um opinber fjármál, nr. 123/2015, bitni ekki á rekstri Háskóla Íslands. Til að framfylgja kröfum laganna voru byggingar skólans færðar í sérstakt félag, Fasteignir Háskóla Íslands ehf., árið 2021 og greiðir háskólinn því leigu til Fasteigna Háskóla Íslands ehf. Happdrætti Háskóla Íslands mun að óbreyttu greiða fjármagnstekjuskatt af vöxtum af fjármunum sem til stendur að stofnunin láni Fasteignum Háskóla Íslands ehf. í stað þess að leggja þá til Háskóla Íslands. Þar sem ekki stóð til að Háskóli Íslands yrði í verri stöðu fjárhagslega en hann var fyrir er lögð til sú lagabreyting að Happdrætti Háskóla Íslands verði undanþegið staðgreiðslu og tekjuskatti af fjármagnstekjum.
3.5. Upplýsingaskylda þjónustuveitenda sýndareigna.
Lagt er til að þeir aðilar sem stunda hvers konar þjónustu sem tengist viðskiptum með sýndareignir skuli afla og skila þeim upplýsingum sem ríkisskattstjóri óskar um viðskiptin. Er breytingin lögð til í kjölfar yfirlýsingar stjórnvalda um þátttöku í upplýsingaskiptum á þessu sviði. Upplýsingaskyldan kemur til með að byggjast á alþjóðlegu regluverki um skýrslugjafarskil þjónustuveitenda sýndareigna (e. crypto asset reporting framework – CARF) sem unnið var af efnahags- og framfarastofnuninni (OECD). Þeim upplýsingum sem innlendir þjónustuveitendur skila til skattyfirvalda, og tengjast sýndareignum erlendra aðila, verður deilt með skattyfirvöldum viðkomandi landa í samræmi við ákvæðin. Á móti munu íslensk skattyfirvöld fá upplýsingar um viðskipti með sýndareignir íslenskra aðila erlendis.
3.6. Réttur aðila samkvæmt útgöngusamningi Bretlands úr Evrópusambandinu og Evrópska efnahagssvæðinu.
Lagt er til að við lög um tekjuskatt, nr. 90/2003, verði bætt nýju bráðabirgðaákvæði þess efnis að tryggja rétt þeirra aðila sem fluttu til Bretlands fyrir lok aðlögunartímabilsins og njóta réttar samkvæmt útgöngusamningnum að loknu því tímabili, m.a. að því er varðar barnabætur.
3.7. Ákvörðun álags og beiting dráttarvaxta vegna síðbúinna skila á fjárhæð staðgreiðslu.
Lagt er til að ákvörðun álags samkvæmt lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda, nr. 45/1987, verði breytt til samræmis við lög um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og með því skilið á milli álags og beitingar dráttarvaxta vegna síðbúinna skila á fjárhæð staðgreiðslu. Telja verður að eðlismunur sé á álagi sem er ein tegund refsikenndra viðurlaga og vöxtum sem reiknast af ógreiddri peningakröfu.
Þá er lögð til leiðrétting á tilvísun sem er að finna í 30. gr. a laga nr. 45/1987. Í stað þess að vísa til 30. gr. verði tilvísun til 28. gr. laganna þar sem fjallað er um beitingu álags.
3.8. Mat á virði hlutabréfa til stofns til erfðafjárskatts og heimild til endurákvörðunar.
Lagðar eru til breytingar á lögum um erfðafjárskatt til að bregðast við nýlegum úrskurði yfirskattanefndar nr. 86/2025. Í málinu var m.a. komist að þeirri niðurstöðu að erfðafjárskattur af eignarhlut í félagi skyldi miðast við bókfært virði eiginfjár félagsins og að ekki hefði verið heimilt að gera leiðréttingar þannig að virði fasteigna í eigu félagsins væru uppreiknaðar til samræmis við skráð fasteignamat. Með breytingunni er ætlunin að skýra að erfðafjárskattur skuli eftir sem áður reiknaður af markaðsverði allra eigna, eða verði sem telja má að endurspegli markaðsverð eða því sem næst. Þá er gerð breyting sem snýr að því að í lögum um erfðafjárskatt komi skýrt fram að ríkisskattstjóri hafi heimild til endurákvörðunar og að sömu tímamörk gildi og koma fram í lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003.
3.9. Eftirlitsnefnd vegna viðbótarlána og stuðningslána.
Lagt er til að ákvæði um sérstaka eftirlitsnefnd með lánveitingum til rekstraraðila á tímum kórónuveirufaraldursins verði felld brott. Sama gildir um ákvæði sem undanþiggur viðbótarlán gildissviði laga um ríkisábyrgðir.
3.10. Verndarráðstafanir.
Viðskiptavarnir eru ráðstafanir sem ríki geta beitt til verndar innlendri framleiðslu gegn hindrunum í alþjóðaviðskiptum án þess að brotið sé gegn grundvallarreglum fríverslunar og meginreglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO). Viðskiptavarnir skiptast almennt í þrennt. Í fyrsta lagi er um að ræða vernd gegn undirboðum, í öðru lagi vernd gegn ríkisstuðningi og styrkjum, svo sem uppbótum og endurgreiðslum, og í þriðja og síðasta lagi vernd gegn því þegar innflutningur á vöru eykst skyndilega og í svo miklum mæli að ógnað geti innanlandsframleiðslu. Síðastnefnda úrræðið hefur almennt verið kallað verndarráðstöfun.
Viðskiptavarnir eru eitt helsta stjórntæki ríkja til verndar innlendri framleiðslu og iðnaði án þess að gripið sé til hreinnar verndarhyggju eða annarrar ríkisíhlutunar. Í XVIII. kafla tollalaga, nr. 88/2005, sem ber fyrirsögnina undirboðs- og jöfnunartollar o.fl. er fjallað almennt um undirboðstolla og jöfnunartolla til varnar undirboðum og ríkisstyrkjum. Ákvæðin voru tekin óbreytt inn í núgildandi tollalög frá fyrri tollalögum, nr. 55/1987, en uppruna ákvæðanna má rekja aftur til laga um tollskrá o.fl., nr. 7/1963. Í greinargerð með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 7/1963 kom fram að nær öll ríki í Vestur-Evrópu hefðu tekið upp í tollalög sín ákvæði um undirboðs- og jöfnunartolla í sambandi við aðild sína að hinu almenna samkomulagi um tolla og viðskipti (General Agrement og Tarrifs and Trade, GATT) og væru ákvæðin í samræmi við ákvæði þess samkomulags um heimild þátttökuríkjanna til að koma á hjá sér undirboðstolli. Þá kom jafnframt fram í greinargerðinni að lögin byggðu að stærstum hluta á ákvæðum dönsku tollalaganna þó að norsku lögin hefðu jafnframt verið höfð til hliðsjónar. Engar skýringar er hins vegar að finna um ástæður þess að ekki voru jafnframt sett inn ákvæði um verndarráðstafanir, sem þó voru á þessum tíma einnig hluti af GATT-samkomulaginu frá 1947.
Í frumvarpinu er lagt til að bæta verndarráðstöfunum við gildandi ákvæði tollalaga um undirboðs- og jöfnunartolla. Með þeim er stjórnvöldum gert mögulegt að bregðast tiltölulega skjótt við með tímabundinni tollvernd þegar innflutningur eykst svo skyndilega og í svo miklum mæli að ógnað geti innlendri framleiðslu vegna ófyrirséðrar þróunar. Um er að ræða þriðju stoð viðskiptavarna og tímabundið úrræði sem hægt er að beita án þess að til þurfi að koma mat á ósanngjörnum viðskiptaháttum, líkt og á við um undirboðstolla eða mat á styrkjum annarra ríkja til innlendrar framleiðslu, líkt og á við um jöfnunartolla. Grundvallarmarkmið verndarráðstafana er að veita innlendum framleiðendum svigrúm til að aðlagast breyttum markaðsaðstæðum með tímabundinni tollavernd við ákveðnar og ófyrirséðar kringumstæður. Með ákvæðum frumvarpsins um verndarráðstafanir mun Ísland jafnframt standa við skuldbindingar sínar samkvæmt samningi WTO um verndarráðstafanir, einkum XIX. gr. GATT-samningsins frá 1994. Þá hafa nokkrar grundvallarbreytingar orðið á alþjóðlegum viðskiptum á undanförnum árum og reynslan sýnt að aðfangakeðjur geta reynst brothættar og viðkvæmar gagnvart áföllum ásamt því sem pólitísk spenna hefur raskað annars traustum viðskiptasamböndum. Við slíkar aðstæður getur reynst mikilvægt að gera stjórnvöldum kleift að bregðast skjótt við til verndar innlendri framleiðslu á ábyrgan og gagnsæjan hátt í samræmi við skuldbindingar Íslands á alþjóðavettvangi.
3.11. Blandaðar tollvörugeymslur.
Með lögum um breytingu á ýmsum lagaákvæðum um skatta og gjöld, nr. 124/2015, voru gerðar breytingar á 1. mgr. 94. gr. tollalaga, nr. 88/2005, þar sem þrengt var að heimild tollyfirvalda til að veita leyfi til reksturs blandaðrar tollvörugeymslu, en gert var að skilyrði að þeir sem hlytu slíka heimild störfuðu í þeim tilgangi að veita öðrum ótengdum aðilum þá þjónustu sem fælist í rekstri tollvörugeymslu, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 91. gr. laganna. Í kjölfarið varð tollyfirvöldum óheimilt að veita öðrum leyfishöfum tollvörugeymsluleyfi til að geyma tollafgreiddar og ótollafgreiddar vörur í sama rými í tollvörugeymslu en þeim sem störfuðu í þeim tilgangi að veita öðrum ótengdum aðilum þá þjónustu sem fælist í rekstri tollvörugeymslu. Til að skýra stöðu þeirra sem þegar höfðu fengið slíkt leyfi var kveðið á um það í bráðabirgðaákvæði XIII í tollalögum, sem jafnframt var samþykkt með lögum nr. 124/2005, að þeim aðilum sem þegar höfðu fengið leyfi yrði áfram heimil geymslan eftir gildistöku laganna og fram til 1. janúar 2026 óháð því hvort þeir störfuðu í þeim tilgangi að veita öðrum ótengdum aðilum þá þjónustu sem fælist í rekstri tollvörugeymslu, svo framarlega sem þeir teldust uppfylla skilyrði annara ákvæða 94. gr. tollalaga.
Til að tryggja heildstætt endurmat á þeirri undanþágu sem fólst í bráðabirgðaákvæði XIII í tollalögum er lagt til að bráðabirgðaákvæðið verði framlengt um þrjú ár. Markmiðið er að veita stjórnvöldum og tollgæslunni svigrúm til að greina fyrirkomulagið betur, áhrif þess á störf tollgæslunnar og öryggiskröfur áður en tekin verður endanleg afstaða til þess hvort fyrirkomulagið henti til framtíðar. Þetta felur ekki í sér neina efnislega breytingu á núverandi fyrirkomulagi og er eingöngu ætlað að tryggja að mat stjórnvalda og afstaða byggist á traustum grunni.
3.12. Framlenging bráðabirgðaákvæðis í búvörulögum um tímabil sem afmarka lægri innflutningstolla á tilteknar tegundir grænmetis.
Gert er ráð fyrir eins árs framlengingu gildistíma EE-liðar ákvæðis til bráðabirgða í búvörulögum, nr. 99/1993, þannig að það gildi út árið 2026. Í ákvæðinu er kveðið á um tímabil sem afmarka lægri innflutningstolla á tilteknar tegundir grænmetis.
3.13. Breyting á gjalddaga innviðagjalds.
Frá 1. janúar 2025 hefur skemmtiferðaskipum í millilandasiglingum verið gert að skila innviðagjaldi í ríkissjóð. Ákvæði um innviðagjald í lögum nr. 87/2011, um gistináttaskatt, sem nú heita lög um gistináttaskatt og innviðagjald, voru lögfest með breytingalögum nr. 140/2024. Uppgjörstímabil innviðgjalds hjá rekstraraðilum skemmtiferðaskipa í millilandasiglingum telst vera sá tími sem skipið er innan tollsvæðis íslenska ríkisins hverju sinni. Gjalddagi er sjö dögum eftir að skip yfirgefur tollsvæði ríkisins. Samkvæmt tollgæslusviði Skattsins, sem sér um álagningu og innheimtu á inniviðagjaldinu, er komin góð reynsla á gjaldtökuna og framkvæmdin við álagningu og innheimtu innviðagjalds hefur gengið vel. Hins vegar er bent á á að tíminn frá lok hvers uppgjörstímabils fram að gjalddaga þess mætti vera lengri. Brugðist er við þessari ábendingu með því að leggja til í frumvarpi þessu að gjalddagi innviðagjalds verði 15 dögum eftir að skip yfirgefur tollsvæði ríkisins, sbr. IX. kafla frumvarpsins.
3.14. Brottfall laga um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs.
Lagt er til að lög um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs, nr. 151/2019, verði felld úr gildi og starfsemi sjóðsins leggist þar með formlega af. Um er að ræða lokaáfangann í úrvinnslu og uppgjöri eigna og skulda sjóðsins. Í fjárlögum er þegar heimild fyrir fjármála- og efnahagsráðherra til að ganga til samninga um skipti á eignum við sjóðinn og til að gera upp fyrirliggjandi ríkisábyrgð á skuldum ÍL-sjóðs með útgáfu ríkisskuldabréfa. Í samræmi við það er gerð tillaga um að eftirstandandi réttindi og skyldur ÍL-sjóðs færist yfir til ríkissjóðs. Þau réttindi sem um ræðir eru tilgreind í samningi milli ríkissjóðs og ÍL-sjóðs sem gerður var í framhaldi af staðfestingu Alþingis á útgáfu ríkisskuldabréfa til uppgjörs á skuldum ÍL-sjóðs. Heildarframlag ríkissjóðs í formi útgáfu skuldabréfa, um 550,3 milljarðar kr., reiðufjár í evrum, 54,6 milljarðar kr., og ætlaðri yfirtöku á öðrum skuldum ÍL-sjóðs, 21,2 milljarðar kr., nam um 616,5 milljörðum kr. Þá var gert ráð fyrir því að ríkissjóður fengi afhentar eignir sem metnar voru á um 237 milljarða kr. en þar er um að ræða kröfu á Húsnæðissjóð að fjárhæð 112 milljarða kr., almennt útlánasafn ÍL-sjóðs að fjárhæð 103 milljarða kr. auk annarrar skuldabréfaeignar að fjárhæð um 23 milljarða kr. Áhættuskipti og lögskil vegna eigna og skulda miðast samkvæmt samkomulaginu við 7. mars 2025.
Með því að ÍL-sjóður verður lagður niður sem sjálfstæð lögpersóna falla réttindi og skyldur sjóðsins til ríkissjóðs. Réttindi og skyldu hafa að mestu leyti verið framseld nú þegar en nauðsynlegt er þó að í lögum sé kveðið á um að ríkissjóður komi að öllu leyti í stað ÍL-sjóðs þegar að þeim kemur. Þetta er m.a. nauðsynlegt vegna smávægilegra uppgjörsatriða vegna yfirtöku á skuldum auk formlegrar heimildar til ráðstöfunar á eignum og að skýrt sé samkvæmt lögum að ríkissjóður sé réttur og löglegur kröfuhafi samkvæmt öllum þeim skuldaskjölum sem ÍL-sjóður átti og ekki hefur verið ráðstafað með formlegu framsali eða á annan hátt. Við brottfall laganna tekur ríkissjóður því við öllum réttindum og skyldum ÍL-sjóðs og því verður ekki þörf á að ganga frá sérstöku framsali vegna hvers skuldaskjals sem færist yfir til ríkissjóðs.
3.15. Heimildir Náttúruhamfaratryggingar Íslands til að innheimta iðgjöld með álagi ef vátryggingarfjárhæð fer upp fyrir tilgreind viðmiðunarmörk.
Lagðar eru til breytingar á 5. og 11. gr. laga um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992. Við 3. mgr. 5. gr. laganna bætist nýr málsliður þar sem kveðið er á um að heimila þeim aðilum sem eiga vátryggða muni að vátryggja þá annars staðar í ljósi þess að lagt er til nýtt viðmið í frumvarpinu um beitingu álags ef vátryggingarfjárhæð fer upp fyrir tilgreind viðmiðunarmörk. Við 11. gr. laganna bætist málsgrein sem veitir stjórn Náttúruhamfaratryggingar Íslands heimild til að innheimta iðgjöld af munum sem tilheyra atvinnustarfsemi með álagi ef vátryggingarfjárhæð þeirra fer upp fyrir 5% af greiðsluskyldu stofnunarinnar, skv. 1. mgr. 18. gr. sömu laga.
3.16. Álagning og innheimta áfengis-, tóbaks- og nikótíngjalds og auknar kröfur til tollfrjálsra verslana.
Lagðar eru til breytingar á lögum um gjald á áfengi, tóbaki, nikótíni o.fl., nr. 96/1995. Markmiðið er fyrst og fremst að festa betur í sessi þá framkvæmd sem hefur verið viðhöfð við álagningu og innheimtu gjaldanna. Sérstaklega gagnvart tollfrjálsum verslunum sem falla undir 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, en það eru tollfrjálsar verslanir fyrir farþega og áhafnir millilandafara við komu til landsins. Samkvæmt lögunum ber slíkum verslunum að skila gjaldi vegna sölu á áfengi, tóbaki og nikótíni en sams konar skylda hvílir ekki á tollfrjálsum verslunum fyrir brottfararfarþega. Með breytingunum er enn fremur verið að styrkja grundvöll skattálagningarinnar með því að taka upp í lögin ákvæði um gjalddaga og uppgjörstímabil sem er nú að finna í reglugerð um áfengisgjald, nr. 505/1998, og láta þau gilda um allar þrjár gjaldategundirnar. Einnig er lagt til að kveðið verði skýrar á um í lögunum hver er álagningar- og innheimtuaðilinn. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins (ÁTVR) sér um álagningu og innheimtu á tóbaksgjaldi á tóbaksvörur sem eru til sölu innan lands. Það er í samræmi við einkarétt ÁTVR til heildsölu á tóbaki hér á landi, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga um verslun með áfengi og tóbak, nr. 86/2011. Í öðrum tilvikum verður það ríkisskattstjóri sem leggur á gjöldin, einnig í tilviki tollfrjálsra verslana. Þá er enn fremur lagt til að í þeim tilvikum þegar ríkisskattstjóri leggur á gjöldin verði innheimta þeirra eingöngu í höndum ríkisskattstjóra. Um er að ræða nýmæli því að samkvæmt gildandi lögum er innheimtan í höndum allra innheimtumanna ríkisins, þ.e. ríkisskattstjóra í umdæmi sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu og sýslumanna í öðrum umdæmum, sbr. 2. mgr. 3. gr. laga um innheimtu opinberra skatta og gjalda, nr. 150/2019. Markmiðið með að færa innheimtu gjalda samkvæmt lögum um gjald af áfengi, tóbaki, nikótíni o.fl., nr. 96/1995, alfarið til ríkisskattstjóra er að auka skilvirkni og tryggja betra samræmi í innheimtuaðgerðum. Að lokum eru lagðar til breytingar til að styrkja úrræði ríkisskattstjóra ef vanskil verða á greiðslu gjalds af tóbaki og nikótínvörum, m.a. hjá tollfrjálsri verslun, en úrræði ríkisskattstjóra eru dráttarvextir og niðurfelling á greiðslufresti hjá tollfrjálsri verslun.
Í 101. gr. tollalaga, nr. 88/2005, er mælt fyrir um hvaða skilyrði aðili þarf að uppfylla til að fá leyfi til að reka tollfrjálsa verslun. Gerðar eru sömu kröfur til tollfrjálsra verslana og til tollvörugeymslna, sbr. 91. gr. laganna, að því undanskildu að tollfrjálsar verslanir þurfa ekki að uppfylla 4. og 5. tölul. 1. mgr. 91. gr. Í 5. tölul. 1. mgr. sömu greinar kemur fram að leyfishafi þurfi að hafa geymslusvæði fyrir ótollafgreiddar vörur. Til að styrkja enn frekar stoðir eftirlits tollyfirvalda með innheimtu gjalda samkvæmt lögum nr. 96/1995 hjá tollfrjálsum verslunum sem falla undir 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005, er lagt til að leyfishafar slíkra verslana þurfi einnig að uppfylla skilyrði 5. tölul. 1. mgr. 91. gr. tollalaga. Nauðsynlegt er að gera meiri kröfur til aðila sem reka tollfrjálsar verslanir fyrir komufarþega þar sem selt er áfengi, tóbak og nikótínvörur þar sem þeir eru með gjaldskyldar vörur í sínum vörslum. Geymslusvæðum fyrir ótollafgreiddar vörur fylgja kröfur um skráningu vara sem veitir betri yfirsýn yfir bæði innsetningar í geymsluna og úttektir úr þeim í gegnum tollakerfið.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Efni frumvarpsins gefur tilefni til að meta hvort tillögur þess stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar. Í ljósi ákvæða 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar var þess sérstaklega gætt við undirbúninginn að orðalag breytinganna væri skýrt og að öðru leyti í samræmi við kröfur sem leiða má af stjórnarskrárákvæðunum. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir að engan skatt megi á leggja né breyta né af taka nema með lögum. Þá segir í 1. mgr. 77. gr. að skattamálum skuli skipað með lögum. Ekki megi fela stjórnvöldum ákvörðun um hvort leggja skuli á skatt, breyta honum eða afnema hann. Um tillögur frumvarpsins um verndarráðstafanir þar sem ráðherra er veitt heimild til að beita verndarráðstöfunum, sem geta verið í formi tolla, voru þau sjónarmið lögð til grundvallar að um væri að ræða tímabundna og afmarkaða heimild sem gerir stjórnvöldum kleift að bregðast við ófyrirséðum og skjótum breytingum í alþjóðaviðskiptum. Undanfari ákvörðunar um verndarráðstafanir, líkt og með undirboðs- og jöfnunartolla, er einnig tillaga samráðsnefndar til fjármála- og efnahagsráðherra að undangenginni ítarlegri rannsókn á markaðsaðstæðum sem jafnframt er háð formkröfum GATT samkomulagsins sem Ísland hefur skuldbundið sig til að fara eftir. Með þessu er því tryggt að ráðherra fari ekki út fyrir þann ramma sem löggjafinn hefur sett og heimildinni sé aðeins beitt þegar brýna nauðsyn ber til og í afmarkaðan tíma. Í lögum um tollskrá o.fl., nr. 7/1963, sem vörðuðu undirboðs- og jöfnunartolla, kom jafnframt fram að fjármálaráðherra bæri að skýra þinginu frá álagningunni eins fljótt og unnt væri og ástæðunum fyrir henni. Þrátt fyrir að samsvarandi lagaskyldu sé ekki lengur að finna í tollalögum er ráðherra nú skylt að birta ákvörðun um verndarráðstafanir í Stjórnartíðindum, en slík birting tryggir að Alþingi geti sinnt eftirlitshlutverki sínu, telji það ástæðu til, í samræmi við IV. kafla laga um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, um eftirlitsstörf Alþingis. Að öðru leyti gefur efni frumvarpsins ekki tilefni til að ætla að það stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar.
5. Samráð.
Við vinnslu frumvarpsins var haft samráð við atvinnuvegaráðuneytið, umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið, utanríkisráðuneytið, Seðlabankann, Skattinn og Náttúruhamfara-tryggingu Íslands vegna einstaka efnisatriða þess.
Áform um frumvarpið voru kynnt almenningi í samráðsgátt stjórnvalda á vefnum Ísland.is, dagana 25. september til 8. október 2025 (mál nr. S-183/2025). Tvær umsagnir bárust frá Samtökum verslunar og þjónustu og Íslandsspilum sf.
Samtökin fagna þeim áformum að framlengd verði bráðabirgðaheimild til að reka blandaða tollvörugeymslu en telja að í stað þess að ákvæði EE-liðar ákvæðis til bráðabirgða í búvörulögum, nr. 99/1993, um tímabil lægri tolla á grænmeti verði framlengt ætti að gera ákvæðið varanlegt. Ekki þykir tilefni til að bregðast sérstaklega við umsögn samtakanna, m.a. með tilliti til þess að núverandi búvörusamningar renna út í árslok 2026.
Íslandsspil sf. leggst gegn því að Happdrætti Háskóla Íslands verði undanþegið skattskyldu af fjármagnstekjum enda muni sú breyting auka frekar þann aðstöðumun sem sé til staðar á spilakassamarkaði á milli Íslandsspila sf., rekstraraðila söfnunarkassa og Happdrættis Háskóla Íslands, rekstraraðila happdrættisvéla. Breytingin er hins vegar talin nauðsynleg til að breytt reikningsskil samkvæmt lögum um opinber fjármál, nr. 123/2015, bitni ekki á rekstri Háskóla Íslands. Undanþágan er lögð til þar sem ekki stóð til að Háskóli Íslands yrði í verri stöðu fjárhagslega eftir sem áður. Vísast að öðru leyti til kafla 3.4.
Frumvarpsdrög voru kynnt almenningi í samráðsgátt stjórnvalda á vefnum Ísland.is, dagana 15.–31. október 2025 (mál nr. S-207/2025) og bárust níu umsagnir frá Bændasamtökum Íslands, Félagi atvinnurekenda, HS Orku, Orkuveitunni, Samorku, Samtökum fyrirtækja í fjármálaþjónustu, Samtökum fyrirtækja í landbúnaði, Samtökum verslunar og þjónustu og ÖBÍ réttindasamtökum. Frumvarpið hefur tekið breytingum frá því að það var kynnt í samráðsgáttinni. Breytingarnar felast í því að lækkun á frítekjumarki af leigutekjum hefur verið bætt við ásamt ákvæðum um verndarráðstafanir sem ekki gafst færi á að ljúka áður en málið var kynnt í samráðsgátt. Jafnframt hefur ákvæðum er varða styrkingu álagningar og innheimtu áfengis-, tóbaks- og nikótíngjalds verið bætt við frumvarpið ásamt auknum kröfum til tollfrjálsra verslana sem selja gjaldskyldar vörur til komufarþega. Þá hefur ákvæðum er snúa að mati á virði hlutabréfa til stofns til erfðafjárskatts og tímamörk endurákvörðunar einnig verið bætt við frumvarpið.
Fimm umsagnir bárust í samráðsgátt vegna ákvæða sem varða breytingar á lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, frá Orkuveitu Reykjavíkur, Samorku, HS Orku, Samtökum fyrirtækja í fjármálaþjónustu og Bændasamtökum Íslands. Í umsögnum kemur m.a. fram að fyrirhuguð heimild stjórnar Náttúruhamfaratryggingar til að hafna eða takmarka vátryggingu sé of opin og geti byggst á huglægum þáttum án skýrra takmarkana. Slíkt fyrirkomulag geti grafið undan grundvallarsjónarmiðum skyldutryggingakerfisins og leitt til mismununar eftir atvinnugreinum eða staðháttum. Þá er bent á að vátryggingar séu grundvallarþáttur í rekstraröryggi fyrirtækja og lykilforsenda fyrir fjármögnun. Ef vátryggingu verði hafnað geti það haft í för með sér að fjármögnun verði ómöguleg eða óhagstæð sem geti haft áhrif á rekstrarhæfi, samkeppnisstöðu fyrirtækja og erlenda fjárfestingu. Einnig er bent á mikilvægi þess að útfærslan verði betur skilgreind og útfærð, áður en fyrirhugaðar lagabreytingar kunna að taka gildi. Umsagnaraðilar benda auk þess á að engin tilkynningarskylda sé sett á Náttúruhamfaratryggingu Íslands um höfnun eða takmörkun vátryggingar og því hætta á að fyrirtæki verði ekki upplýst um stöðu sína fyrr en eftir að tjón hefur orðið. Mikilvægt sé að skýra hvernig framkvæmdin verði í raun, svo sem varðandi endurgreiðslur iðgjalda og að vátryggingafyrirtæki hafi svigrúm til að bregðast við breytingunum. Þá er lagt til að ef frumvarpið verði að lögum verði það útvíkkað á þann veg að hægt verði að kæra ákvörðun um höfnun eða takmörkun vátryggingar til úrskurðarnefndar náttúruhamfaratryggingar. Til viðbótar er bent á að setja þurfi ramma um svigrúm stjórnar Náttúruhamfaratryggingar til að ákveða hækkun iðgjalda á tiltekna aðila. Annars sé hætt við að slíkar iðgjaldaákvarðanir skorti lagastoð. Jafnframt er lagt til að heimildin verði ekki látin ná til atvinnustarfsemi sem telst til mikilvægra eða ómissandi innviða, svo sem orku, hitaveitu, vatns- og fráveitu, óháð eignarhaldi. Loks er óskað eftir að gert verði ítarlegt áhrifamat vegna fyrirhugaðra breytinga.
Í 2. kafla er fjallað um tilefni og nauðsyn lagasetningarinnar. Sú staða er uppi að einstaka stórvægilega áhættu (eignir) geta, einar og sér, ógnað gjaldþoli Náttúruhamfaratryggingar Íslands. Náttúruhamfaratrygging er skyldutrygging sem hefur það meginmarkmið að stuðla að endurreisn byggða og samfélaga í kjölfar meiri háttar náttúruhamfara. Heildargreiðsluskylda stofnunarinnar vegna hvers vátryggingaratburðar takmarkast við 10‰ (1%) af samanlögðum vátryggingarfjárhæðum sem í gildi eru við upphaf vátryggingaratburðar. Nemi bætur vegna sama atburðar hærri fjárhæð skal hlutur allra vátryggðra sem tjón bíða skerðast í sama hlutfalli. Árið 2025 takmarkast greiðsluskylda stofnunarinnar við um það bil 235 milljarða kr. Greiðslugeta stofnunarinnar, að meðtöldum endurtryggingum, nemur nú um 103 milljörðum kr. Samkvæmt lögum um opinber fjármál er Náttúruhamfaratrygging Íslands aðili í A-2 hluta ríkissjóðs með eigandaábyrgð sem er ígildi einfaldrar ríkisábyrgðar. Samkvæmt lögum um stofnunina hefur hún heimild til lántöku með sjálfskulda rábyrgð ríkissjóðs en slík lántaka er háð samþykki ráðherra. Geta stofnunarinnar til greiðslu af slíku láni mun takmarkast af tekjum hennar. Fyrir liggur að virði einstakra vátryggðra eigna hleypur í einstaka tilvikum á tugum og jafnvel hundruðum milljarða króna. Ef sjóður og endurtryggingar hrökkva ekki til mun stofnunin því þurfa að skerða bætur, m.a. til almennings. Ábyrgð ríkissjóðs takmarkast við greiðsluskyldu stofnunarinnar.
Af framangreindum ástæðum er talið nauðsynlegt að stofnunin fái heimild til að stýra þeirri áhættu sem felst í vátryggingu á stórum stökum eignum og lágmarka þannig líkur á því að skerða þurfi bætur til almennings veg na tjóns á þeim.
Ákvæði um Náttúruhamfaratryggingu Íslands hafa tekið breytingum frá því að frumvarpsdrög voru kynnt í samráðsgátt stjórnvalda. Nú er aðeins gert ráð fyrir að stofnunin fái heimild til að innheimta iðgjöld í samræmi við kostnað af endurtryggingum ákveðinna muna með álagi. Álagið myndi standi straum af kostnaði stofnunarinnar við að afla sérstakra endurtrygginga fyrir umrædda muni sem geta verið mannvirki, húseignir og lausafé. Ekki er lengur gert ráð fyrir því að stofnunin geti hafnað því að vátryggja brunatryggð verðmæti gegn náttúruhamförum.
Tillögu þeirri sem fram kom í þeim drögum sem birt voru í samráðsgátt hefur verið breytt þannig að nú er hlutlægt viðmið fyrir þær eignir sem fallið geta undir tillöguna. Álag yrði lagt á allar eignir þar sem vátryggingarfjárhæð er hærri en 5% af greiðsluskyldu stofnunarinnar á hverjum tíma, en sú fjárhæð nemur nú tæpum 12 milljörðum kr. Heimildin nær því einungis til allra stærstu áhætta sem aðilar tryggja sig fyrir hjá stofnuninni. Miðað við núverandi aðstæður myndu nokkrir tugir aðila í atvinnurekstri falla undir viðmiðið.
Stjórnsýslulög gilda um starfsemi Náttúruhamfaratryggingar Íslands og í þeim tilvikum sem stofnunin myndi beita heimildum samkvæmt frumvarpinu yrði hún að gera eigendum viðvart um áform sín og gefa þeim kost á að andmæla áður en til ákvörðunar kæmi. Ákvörðun stofnunarinnar verður ekki kæranleg til úrskurðarnefndar náttúruhamfaratryggingar. Umræddir aðilar hafa þann kost að kaupa náttúruhamfaratryggingar hjá öðrum aðilum kjósi þeir það. Ágreining við stofnunina má bera undir dómstóla.
Bændasamtök Íslands, Félag atvinnurekenda, Samtök fyrirtækja í landbúnaði og Samtök verslunar og þjónustu gera athugasemdir við ákvæði frumvarpsins sem snýr að framlengingu á ákvæði EE-liðar ákvæðis til bráðabirgða í búvörulögum, nr. 99/1993, um tímabil lægri tolla á grænmeti. Athugasemdir sneru annars vegar að því að breyta tímabilinu þannig að það yrði varanlegt í stað framlengingar til eins árs og hins vegar að því að kartöflur yrðu undanskildar í bráðabirgðaákvæðinu. Athugasemdir varðandi varanlegar breytingar á tímabilum bárust við fyrirhuguð áform um frumvarpið og er af því tilefni er tekið fram að núverandi búvörusamningar renna út í árslok 2026. Samtal um mögulegar breytingar á starfsumhverfi landbúnaðarins á eftir að eiga sér stað og því þykir ekki tímabært að breyta ákvæðinu varanlega. Hvað varðar breytingar á tímabilum fyrir einstaka vöruflokka, byggist bráðabirgðaákvæðið á sameiginlegri tillögu sem barst frá Bændasamtökum Íslands og Félagi atvinnurekenda árið 2021. Þykir því rétt að framlengja það að svo stöddu þar sem aðilar eru ekki sammála um breytingar á tímabilum.
Ekki þykir tilefni til að bregðast sérstaklega við öðrum umsögnum.
6. Mat á áhrifum.
6.1. Mat á fjárhagsáhrifum.
Tillögur frumvarpsins eru af margvíslegum toga og sama má segja um fjárhagsleg áhrif þeirra á ríkissjóð, einstaklinga og lögaðila.
Verði frumvarpið að lögum er áætlað að úrræðið hvað skattfrádrátt vegna hlutabréfakaupa varðar muni leiða til lækkunar á tekjum ríkissjóðs um 50 millj. kr. árið 2026 vegna tekjuársins 2025. Ef úrræðið yrði framlengt um tvö ár má áætla að heildarlækkun á tekjum ríkissjóðs á því tímabili gæti numið um 90 millj. kr. auk þess sem útsvar til sveitarfélaga yrði um 50 millj. kr. lægra.
Hækkun frítekjumarks barna er talin leiða til 12 millj. kr. lækkunar á tekjum ríkissjóðs auk 6 millj. kr. lækkunar á tekjum sveitarfélaga.
Gert er ráð fyrir að frítekjumark fjármagnstekjuskatts af leigutekjum einstaklinga af íbúðarhúsnæði verði lækkað úr 50% í 25%. Skattskyldur hluti tekna af útleigu íbúðarhúsnæðis, sem nú er 50%, hækkar við það í 75% og virk skattbyrði leigutekna hækkar úr 11% í 16,5%. Áætlað er að tekjuáhrif þessarar breytingar verði jákvæð um 1,6 milljarða kr. en áhrifin munu ekki koma fram fyrr en við álagningu 2027 þar sem leigutekjur eru skattskyldar með árs töf, þ.e. að jafnaði einu ári eftir að leigan hefur verið greidd.
Ef starfsemi eftirlitsnefndar með framkvæmd viðbótarlána og stuðningslána verður hætt þarf ekki að standa undir kostnaði við rekstur nefndarinnar árin 2026–2028 eins og gert hafði verið ráð fyrir. Kostnaður við nefndina 2024 nam 10,8 millj. kr. Kostnaður vegna ársins 2025 liggur ekki enn fyrir.
Markmið breytinga á lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992, er að stuðla að virkari áhættustýringu stofnunarinnar og tryggja um leið fjárhagslegan grundvöll hennar og getu til að standa við skuldbindingar sínar. Áhrif breytinganna á rekstur stofnunarinnar takmarkast við aukna vinnu við áhættumat, endurtryggingar og ákvarðanir í tengslum við einstaka áhættu af atvinnustarfsemi. Breytingunum er ætlað að draga úr líkum á því að þær aðstæður skapist að stjórn óski eftir því að ríkissjóður gangist í sjálfskuldarábyrgð vegna lántöku stofnunarinnar í kjölfar tjónsatburða. Breytingarnar munu ekki hafa áhrif á meginþorra atvinnurekenda. Þeir atvinnurekendur sem búa yfir verulegum staðbundnum verðmætum gætu orðið fyrir áhrifum af breytingunum á þann hátt að einstaka staðbundin áhætta þeirra verði ekki vátryggð samkvæmt lögunum nema, álagi verði bætt við iðgjöld af slíkum vátryggingum.
6.2. Mat á jafnréttisáhrifum.
Ekki hefur farið fram ítarleg greining á jafnréttisáhrifum frumvarpsins. Þó má leiða að því líkur að einhverjar tillögur þess geti haft ólík áhrif á karla og konur enda eru konur að meðaltali með lægri tekjur en karlar. Í rannsókn Hagstofu Íslands frá janúar 2025, á launamun kynjanna 2019–2023, kemur fram að munur á atvinnutekjum karla og kvenna árið 2023 hafi verið 21,9%. Kynbundin skipting vinnumarkaðarins í störf og atvinnugreinar skýri að miklu leyti þennan launamun. Samkvæmt álagningarskrá ársins 2025 voru 50% kvenna í neðri helmingi tekjudreifingarinnar og konur eru aðeins 30% einstaklinga í efstu tekjutíundinni. Breytingar á sköttum, tollum og gjöldum koma því að meðaltali til með að hafa meiri áhrif á konur en karla.
Með tilliti til m.a. tekjutengingar barnabóta er líklegra að ákvæði, sem tryggir rétt þeirra aðila sem fluttu til Bretlands fyrir lok aðlögunartímabilsins og njóta réttar samkvæmt útgöngusamningnum að loknu því tímabili, gagnist konum betur en körlum.
Loks má nefna að karlar eiga almennt fleiri hluti í félögum og eru fleiri í stjórn fyrirtækja sem endurspeglast í því að úrræðið um skattfrádrátt vegna hlutabréfakaupa hefur í meira mæli verið nýtt af karlmönnum. Verði úrræðið framlengt um tvö ár má gera ráð fyrir að svo verði áfram.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. og 6. gr.
Um a-lið 2. gr.
Um b-lið 2. gr. og 3. gr.
Þá er gert ráð fyrir því að sömu reglur gildi um leigutekjur einstaklinga af íbúðarhúsnæði, sem bera takmarkaða skattskyldu hér á landi, til samræmis við þá sem bera hér ótakmarkaða skattskyldu.
Um 4. og 10. gr.
Innleiðing laga um opinber fjármál, nr. 123/2015, fól í sér breytingar á reikningsskilum og umsýslu fasteigna í eigu ríkisins. Breytt reikningsskil ríkisins eiga að draga fram raunverulegan kostnað af því að veita opinbera þjónustu. Til að framfylgja kröfum laganna voru byggingar Háskóla Íslands færðar í sérstakt félag, Fasteignir Háskóla Íslands ehf., árið 2021. Háskóli Íslands greiðir því leigu til Fasteigna Háskóla Íslands ehf. Leigu fyrir húsnæði á vegum ríkisins er ætlað að vera í samræmi við raunkostnað við umsýslu þess sem endurspeglar verðmæti húsnæðis, kostnað við rekstur og viðhald sem og þá fjárbindingu sem felst í eignarhaldinu.
Í samræmi við breytt reikningsskil stendur til að Happdrætti Háskóla Íslands láni Fasteignum Háskóla Íslands ehf. fjármuni með vöxtum í stað þess að leggja þá til Háskóla Íslands. Vextir af láninu eiga að endurspegla kostnað við fjárbindingu. Að óbreyttu mun Happdrætti Háskóla Íslands greiða fjármagnstekjuskatt af þeim vöxtum og mun Háskóli Íslands þannig ekki njóta ágóðans af happdrættinu líkt og verið hefur. Happdrættið hefur að langmestu leyti staðið undir öllum byggingarframkvæmdum og tækjakaupum Háskóla Íslands og þannig verið honum ómetanleg lyftistöng og sparað ríkissjóði útgjöld. Breytingin er til komin þar sem breytt reikningsskil samkvæmt lögum um opinber fjármál, nr. 123/2015, áttu ekki að leiða til þess að Háskóli Íslands yrði í verri stöðu fjárhagslega en hann var áður.
Jafnframt er lagt til að heiti Lánasjóðs íslenskra námsmanna verði breytt í Menntasjóð námsmanna en sá síðarnefndi leysti þann fyrrnefnda af hólmi með lögum um Menntasjóð námsmanna, nr. 60/2020.
Um 5. gr.
Í fyrsta lagi er lagt til að orðin „sýndareignir“ (e. crypto-asset) sé bætt við upptalningu á þeim gerningum sem 2. mgr. tekur til. Í þeirri málsgrein er lögð upplýsingaskylda á aðila sem annast kaup og sölu, umboðsviðskipti, milligöngu og aðra umsýslu með hlutabréf, skuldabréf og aðra fjármálagerninga. Þessum aðilum ber að afhenda ríkisskattstjóra skýrslu um slík viðskipti og aðila að þeim, ókeypis og í því formi sem ríkisskattstjóri ákveður. Með breytingunni verður skýrt að skyldan taki einnig til hvers konar viðskipta með sýndareignir.
Í öðru lagi er lagt til að orðunum „þjónustuveitanda sýndareigna“ verði bætt við upptalningu í 9. mgr. Í málsgreininni er að finna upplýsingaheimildir skattyfirvalda vegna alþjóðlegra skuldbindinga og/eða samstarfs. Þar er enn fremur mælt fyrir um heimild til þess að krefjast áreiðanleikakönnunar og skipta á tilteknum upplýsingum við önnur ríki, í samræmi við alþjóðaskuldbindingar. Breytingunni er ætlað að skýra að skattyfirvöld geta krafist þess að gerð sé áreiðanleikakönnun á viðskiptamönnum þeirra sem veita þjónustu með sýndareignir og að heimilt sé að deila tilteknum upplýsingum með öðrum skattyfirvöldum. Nánar yrði mælt fyrir um upplýsingaskylduna í reglugerð ráðherra sem kemur til með að byggja á svokölluðu CARF-regluverki OECD. Hugtakið þjónustuveitandi sýndareigna (e. Crypto-Asset Service Providers) verður nánar skilgreint í reglugerð en hugtakið er víðtækt og tekur til einstaklings, lögaðila eða einingar sem veitir í atvinnuskyni þjónustu sem tengist á einhvern hátt viðskiptum með sýndareignir fyrir viðskiptavini eða í eigin nafni fyrir hönd viðskiptavina, hvort sem það er gert sem aðili að viðskiptunum sem milliliður eða með því að bjóða upp á vettvang þar sem viðskiptin fara fram.
Í þriðja lagi er lögð til breyting á 10. mgr. þannig að skattyfirvöld hafi heimildir til að leggja á stjórnvaldssektir, í formi dagsekta, til að knýja fram rétt og tímanlegar upplýsingar. Þetta er mikilvægt m.a. vegna þátttöku Íslands í gagnkvæmum upplýsingaskiptum við skattyfirvöld í öðrum ríkjum. Ef íslensk skattyfirvöld uppfylla ekki skuldbindingar sínar um réttar og tímanlegar upplýsingar er hætta á að þau fái ekki upplýsingar erlendis frá. Það athugist að þótt lagt sé til að málsgreinin sé endurorðuð í heild sinni er um að ræða minni háttar efnisbreytingu, nánar tiltekið er bætt við orðunum „þjónustuveitanda sýndareigna“ þannig að sömu reglur gildi um þá aðila og gilda nú um fjármálastofnanir. Með því að endurorða málsgreinina er hún gerð skýrari.
Um 7. gr.
Um 8. og 9. gr.
Jafnframt er lögð til sú breyting á 30. gr. a laga nr. 45/1987 að í stað tilvísunar til 30. gr. verði vísað til 2. mgr. 28. gr. laganna. Með áðurnefndri 30. gr. a, sem aukið var við lög um staðgreiðslu opinberra gjalda, nr. 45/1987, með 15. gr. laga um breytingu á lögum er varða rannsókn og saksókn skattalagabrota, nr. 29/2021, var sett bann við beitingu álags á meðan mál væri til rannsóknar eða meðferðar hjá saksóknara. Við setningu ákvæðisins var vísað til 30. gr. laga nr. 45/1987, sem varðar beitingu sekta, þar sem réttara hefði verið að vísa til 28. gr. laganna sem fjallar um beitingu álags.
Um 11. gr.
Lagt er til að land verði talið fram á markaðsverði þar sem fasteignamat reynist oft vera langt undir því verði. Ekki skal þó víkja frá fasteignamati lands sé óverulegur munur á því og markaðsverði. Liggi markaðsverð ekki fyrir má byggja á mati sérfróðs aðila, svo sem löggilts fasteignasala.
Hvað eignarhluti í félögum varðar er lagt til að 4. og 5. málsl. 2. mgr. 4. gr. verði felldir brott og í þeirra stað verði aukið við nýjum staflið í 3. mgr. lagagreinarinnar þar sem lagðar eru til breytingar á orðalagi gildandi reglna til samræmis við þá meginreglu að stofn til erfðafjárskatts skuli byggjast á markaðsverði, eða því sem næst, sbr. 1. málsl. 2. mgr. 4. gr. og lögskýringargögn með frumvarpi því er varð að lögum um erfðafjárskatt, nr. 14/2004. Þannig segir m.a. í nefndaráliti viðskipta- og efnahagsnefndar ( þskj. 1151, 435. mál):
Önnur meginbreytingin í tillögum nefndarinnar felst í breyttu mati á verðmæti hlutabréfa og getur það leitt til hækkunar erfðafjárskatts í einstökum tilfellum miðað við gildandi lög og ákvæði frumvarpsins. Þessi breyting er hins vegar sanngjörn og tekur mið af þróun á verðmati hlutafélaga. Á þeim tíma sem nafnverð hlutabréfa var tekið upp í lög um erfðafjárskatt var það góður mælikvarði á verðmæti hlutafélaga. Frá þeim tíma hefur orðið mikil breyting með tilkomu virks markaðar með hlutabréf og breytingum á skattalegri meðhöndlun arðs af hlutafé. Þessar breytingar hafa leitt til þess að nafnverð gefur oft ekki rétta mynd af hinu raunverulega verðmæti hlutabréfa og er breytingum sem nefndin leggur til ætlað að taka á þessu. Allar eignir skulu metnar á markaðsvirði, jafnt hlutabréf sem aðrar eignir.
Þessi vilji löggjafans er áréttaður með 3. gr. laga nr. 172/2007 þar sem gildandi 4. og 5. málsl. 2. mgr. var tekinn upp í lögin. Um þá breytingu segir í athugasemdum við ákvæðið ( þskj. 224, 206. mál):
Með breytingu þessari er ætlunin að taka af allan vafa um að við mat á hlutabréfum í félögum sem ekki eru skráð á skipulegum verðbréfamarkaði skuli ótvírætt tekið tillit til verðmætis allra fjárhagslegra réttinda félagsins, enda þótt um óbókfærðar eignir sé að ræða, svo sem aflaheimildir, hugverkaréttindi o.fl.
Ljóst er þannig að stefnt var að því að hlutabréf skyldu metin á grundvelli þeirra eigna sem að baki þeim standa sé ekki skráðu markaðsverði fyrir að fara, óháð því hvort eignir skuli bókfæra eða ekki.
Algengt er að bókfært verð eigna sé umtalsvert lægra en markaðsverð þeirra. Á það ekki síst við um eignir, svo sem fasteignir og hlutabréf. Í dæmaskyni má nefna félag sem á fasteign sem keypt var fyrir 100 millj. kr. Eftir um 15 ár í rekstri stendur bókfært verð eignarinnar í 10 millj. kr., miðað við 6% árlega fyrningu, en skráð fasteignamat eignarinnar er komið í 200 millj. kr. Mismunur á bókfærðu verði og skráðu fasteignamati væri því 190 millj. kr. og því ljóst að í því tilviki er bókfært verð ekki góður mælikvarði á markaðsverð. Sé mismunur bókfærðs verðs og markaðsverð einstakra eigna (eða eignaflokks) aftur á móti óverulegur er þó ekki tilefni til leiðréttingar á bókfærðu verði þeirra. Mismunur teldist óverulegur ef hann væri innan 5% af markaðsverði eignar eða lægri en 1. millj. kr. Ef félag á eignarhluti í öðru félagi skal beita sömu aðferð við ákvörðun á virði þess eignarhlutar. Það sama á við um eignarhluti niður keðju félaga.
Sé ársreikningur ekki endurskoðaður má leggja til grundvallar bókfært verð eigin fjár að því gefnu að ársreikningurinn sé birtur skv. 109. gr. laga um ársreikninga, nr. 3/2006, að allar eignir félagsins komi þar fram og bókfært virði þeirra hafi verið fært upp til samræmis við 3. mgr. Telst þannig fært bókfært verð eigin fjár endurspegla gangverð félagsins. Sama á við um árshlutauppgjör hjá óendurskoðuðu félagi enda hafi síðasti ársreikningur verið birtur.
Þá er lagt til að ekki verði gerður greinarmunur á áunnum og keyptum óefnislegum eignum sem metnar verða til fjár og gefa af sér arð í framtíðinni líkt og nú er gert.
Um 12. gr.
Um 13. gr.
Um 14. gr.
Um 15. gr.
Um 16. gr.
Krafan um ófyrirséða þróun felur í sér að fyrir liggi óvænt ytri atvik eða alþjóðleg þróun sem leitt hafi til hins aukna innflutnings sem ógnar eða veldur innlendri framleiðslu skaða. Aukinn innflutningur getur einn og sér ekki talist ófyrirséð þróun. Þá er skilyrði að vara sé flutt inn í svo auknum mæli og við slíkar aðstæður að valdið geti innlendum framleiðendum skaða. Hér er ekki átt við þegar innflutningur hefur náttúrlega og eðlilega leitað upp á við heldur er um að ræða greinilega aukinn innflutning vöru á tiltölulega skömmum tíma sem valdið getur innlendum framleiðendum skaða eða hefur þegar skaðað þá.
Þá er lagt til í b-lið ákvæðisins að felld verði úr gildi heimild ráðherra til að leggja undirboðs- og jöfnunartolla á erlend þjónustuviðskipti. Sú heimild var tekin upp með lögum nr. 66/1994, um breytingu á tollalögum, nr. 55/1987, með síðari breytingum, en í athugasemdum við frumvarpið sem varð að þeim lögum var ekki að finna frekari skýringar á tilurð ákvæðisins. Líklegt þykir þó að upptaka þess hafi tengst viðræðum á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) á áttunda og níunda áratug síðustu aldar um hugsanlegar viðskiptavarnir á þjónustuviðskipti. Umræddum viðræðum lauk síðar með GATS-samningnum (General Agreement on Trade in Services), sem tók gildi 1995, án samstöðu um að heimila viðskiptavarnir á þjónustu með sama hætti og giltu um vöruviðskipti. Ákvæðið á sér því enga stoð í alþjóðlegum skuldbindingum Íslands og hefur beiting viðskiptavarna á þjónustuviðskipti ekki tíðkast í framkvæmd.
Þá er kveðið á um í c-lið ákvæðisins að verndarráðstöfunum megi ekki beita lengur en til fjögurra ára nema fyrir liggi ákvörðun ráðherra um nauðsyn þess að framlengja ráðstafanirnar. Skv. 7. gr. samnings um verndarráðstafanir sem finna má í 1. viðauka A við GATT-samkomulagið frá 1994 getur heildargildistími verndarráðstöfunar, að meðtöldum þeim tíma sem bráðabirgðaráðstöfun er beitt, ekki varað lengur en átta ár þannig að gert er ráð fyrir að einungis sé heimilt að framlengja ráðstafanirnar einu sinni.
Um 17. gr.
Þá er ráðherra heimilt að gera samkomulag við önnur ríki um bætur vegna þeirra neikvæðu áhrifa sem verndarráðstafanir kunna að hafa, en slíkar bætur geta verið í formi lækkunar á öðrum tollum.
Loks er kveðið á um að verði innlendir framleiðendur fyrir tjóni vegna verndarráðstafana sem annað ríki beitir sé ráðherra heimilt að grípa til mótvægisaðgerða, svo sem endurskoðunar gjalda eða niðurfellingar tolli.vilnana. Þannig er íslenskum framleiðendum tryggður réttur gagnvart ósanngjarnri beitingu verndarráðstafana annarra ríkja.
Um 18. og 19. gr.
Ákvæði 19. gr. felur í sér breytingu á tilvísun til samræmis við þær breytingar sem lagðar eru til í 18. gr. frumvarpsins.
Um 20. gr.
Um 21. gr.
Um 22. gr.
Um 23. gr.
Til stendur að gera þinginu nánari grein fyrir úrvinnslu og uppgjöri sjóðsins í skýrslu, sem lögð verður fram í lok ársins 2025, í samræmi við 5. mgr. 3. gr. laga um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs, nr. 151/2019.
Um 24. og 25. gr.
Við 11. gr. laga um Náttúruhamfaratryggingu Íslands bætast tvær nýjar málsgreinar. Í þeirri fyrri, sem verður 6. mgr., er mælt fyrir um að í þeim tilvikum þegar samanlögð vátryggingarfjárhæð muna á vátryggingarstað nemur tilteknu hlutfalli af greiðsluskyldu Náttúruhamfaratryggingar Íslands sé stjórn hennar heimilt að ákvarða álag á iðgjöld vegna þeirra. Í þeirri síðari, sem verður 7. mgr., er sett fram viðmið um hvernig álag á iðgjöld skuli ákvarðað. Horft skuli til annars vegar til þeirrar áhættu sem í vátryggingunni felst og hins vegar til þess kostnaðar sem fellur til við endurtryggingu munanna. Gert er ráð fyrir að forsendur þessa viðmiðs verði gerðar aðgengilegar, m.a. á vef stofnunarinnar.
Um 26. gr.
Um 27. gr.
Um 28. gr.
Í b-lið er mælt fyrir um við hvaða tímamark skuli miða gjaldskyldu tollfrjálsra verslana sem falla undir 2. mgr. 104. gr. tollalaga. Efni liðarins er í samræmi við breytingu skv. 15. gr. frumvarpsins um að umræddum tollfrjálsum verslunum verði gert að hafa til umráða geymslusvæði fyrir ótollafgreiddar vörur.
Í c-lið er lagt til að tveimur nýjum málsgreinum verði bætt við 5. gr. laganna, í stað 3. og 4. mgr. Annars vegar málsgrein um heimild ríkisskattstjóra til að veita innflytjanda áfengis og tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga greiðslufrest, lengd hvers uppgjörstímabils og gjalddaga uppgjörstímabils. Hins vegar málsgrein sem kveður á um uppgjörstímabil hjá innlendum framleiðendum, skýrsluskil og gjalddaga hvers uppgjörstímabils. Ákvæði um greiðslufrest, uppgjörstímabil og gjalddaga áfengisgjalds er að finna í 5. og 6. gr. reglugerðar um áfengisgjald, nr. 505/1998. Til að skjóta styrkari stoðum undir skattlagningu er lagt til að ákvæði sama efnis verði bætt við lögin.
Um 29. gr.
Með b-lið eru lagðar til breytingar á 3. mgr. 5. gr. a til samræmis við þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði á 5. gr. laganna, sbr. 28. gr. frumvarpsins.
Í c-lið er lagt til að í stað tilvísunar til framleiðanda áfengis verði vísað til tollfrjálsra verslana sem falla undir 2. mgr. 104. gr. tollalaga. Það eru innflytjendur og tollfrjálsar verslanir sem njóta greiðslufrests. Greiði þeir ekki áfengisgjald á gjalddaga fellur niður heimildin til greiðslufrests. Fyrirkomulag við uppgjör á áfengisgjaldi hjá innflytjendum og tollfrjálsum verslunum er sambærilegt því fyrirkomulagi sem gildir um greiðslufrest aðflutningsgjalda hjá innflutningsaðilum sem skráðir eru á virðisaukaskattsskrá, sbr. XV. kafla tollalaga, nr. 88/2005. Innlendir framleiðendur njóta hins vegar ekki greiðslufrests líkt og innflytjendur og tollfrjálsar verslanir. Fyrirkomulag uppgjörs á áfengisgjaldi hjá framleiðendum innan lands er sams konar og hjá skattskyldum aðilum samkvæmt lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988. Uppgjörstímabil áfengisgjalds hjá innlendum framleiðendum er ákveðið tveir mánuðir. Sé áfengisgjald ekki greitt á gjalddaga ber þeim að greiða álag sem nemur 1% fyrir hvern dag umfram gjalddaga, að hámarki 10%.
Um 30. gr.
Um 31. gr.
Um 32. gr.
Með b-lið er enn fremur tekinn af allur vafi um að Áfengis- og tóbaksverslun leggur á og innheimtir tóbaksgjald af tóbaksvöru sem er flutt hingað til lands eða framleidd hér á landi til sölu eða vinnslu. Það er í samræmi við einkarétt ÁTVR til heildsölu á tóbaki hér á landi, sbr. 2. mgr. 7. gr. laga um verslun með áfengi og tóbak, nr. 86/2011, og VI. kafla reglugerðar um tóbaksgjald og merkingar tóbaks, nr. 1082/2004.
Með c-lið er ætlunin að kveða skýrt á um við hvaða tímamark skuli miða gjaldskyldu vegna tóbaksvara sem Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins selur til smásala hér á landi.
Í d-lið er tekinn af allur vafi um að ríkisskattstjóri leggi á og innheimti tóbaksgjald af tóbaksvöru sem ætluð er til sölu í tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga, nr. 88/2005. Enn fremur er þar mælt fyrir um við hvaða tímamark skuli miða gjaldskylduna.
Breytingar skv. e- og f-lið eru til komnar vegna nýrra málsgreina, sbr. a- og d-lið.
Í g-lið felast þrenns konar viðbætur. Í fyrsta lagi ákvæði sem heimilar ríkisskattstjóra að veita tollfrjálsri verslun greiðslufrest líkt og gildir fyrir innflytjendur og tollfrjálsar verslanir vegna innflutnings á áfengi. Í sama ákvæði er kveðið á um lengd uppgjörstímabils og gjalddaga þess. Í öðru lagi ákvæði um skyldu til að greiða dráttarvexti ef tóbaksgjald er ekki greitt á gjalddaga. Í þriðja lagi ákvæði um brottfall á greiðslufresti tollfrjálsrar verslunar ef vanskil verða á greiðslu tóbaksgjalds.
Breyting skv. h-lið er einnig til komin vegna nýrra málsgreina í 9. gr. laganna, sbr. a- og d-lið.
Um 33. gr.
Um 34. gr.
Um 35. gr.
Um 36. gr.
Í b-lið er lagt til að ný málsgrein komi á eftir 1. mgr. gildandi ákvæðis, sem verður 3. mgr., þar sem kveðið verði á um tímamark gjaldskyldu vegna vara skv. 10. gr. b sem ætlaðar eru til sölu í tollfrjálsri verslun skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga.
Með c-lið er lagt til að í stað 3. mgr. gildandi ákvæðis, sem verður 5. mgr., komi tvær nýjar málagreinar. Í fyrri nýju málsgreininni er kveðið á um heimild ríkisskattstjóra til að veita innflytjendum og tollfrjálsum verslunum skv. 2. mgr. 104. gr. tollalaga greiðslufrest ef aðilar eru í skilum og mælt fyrir um uppgjörstímabil og gjalddaga. Jafnframt er þar að finna heimild fyrir ráðherra til að setja í reglugerð nánari ákvæði um skilyrði fyrir greiðslufresti. Í síðari nýju málsgreininni er kveðið á um uppgjörstímabil til handa framleiðenda innan lands og gjalddaga. Um er að ræða sama fyrirkomulag og gildir um álagningu og innheimtu á áfengisgjaldi hjá sömu aðilum.
Um 37. gr.
Um 38. gr.
Um 39. gr.
