Ferill 99. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
158. löggjafarþing 2026–2027.
Þingskjal 99 — 99. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um leiðarmerki og öryggi siglinga.
Frá innviðaráðherra.
I. KAFLI
Yfirstjórn og framkvæmd leiðarmerkja siglinga.
1. gr.
Gildissvið.
2. gr.
Markmið.
a. tryggja að leiðarmerki séu hönnuð, reist og rekin í samræmi við alþjóðlegar reglur og viðmið,
b. stuðla að samræmdri stjórnsýslu milli Vegagerðarinnar, Samgöngustofu, Landhelgisgæslu Íslands og annarra viðeigandi opinberra stofnana,
c. tryggja að áhættumat siglinga sé framkvæmt samkvæmt alþjóðlegum viðmiðum þegar þörf er á,
d. tryggja að upplýsingar og leiðbeiningar sem varða öryggi sjófarenda séu aðgengilegar, réttar og uppfærðar,
e. tryggja að svæði helguð siglingum séu skilgreind þar sem þörf er á,
f. tryggja heimildir til nauðsynlegra tímabundinna aðgerða til að gæta siglingaöryggis.
3. gr.
Yfirstjórn og ábyrgð.
Samgöngustofa hefur eftirlit með að framkvæmd Vegagerðarinnar varðandi leiðarmerki siglinga sem og upplýsingagjöf þar um, sé í samræmi við kröfur og verklag.
4. gr.
Framkvæmd.
Til slíkra leiðbeininga teljast m.a. leiðarmerki á landi, svo sem vitar og önnur föst merki, fljótandi leiðarmerki, merki til staðarákvörðunar, upplýsingar um veður og sjólag og upplýsingar um siglingaleiðir. Með leiðarmerkjum er átt við hvern þann búnað, kerfi eða þjónustu, utan skips, sem er sniðið að og starfrækt til að stuðla að öruggari og skilvirkari siglingu einstakra skipa og umferð á sjó.
Um vaktstöð siglinga gilda lög um vaktstöð siglinga.
5. gr.
Áhættumat siglinga.
Með áhættumati siglinga skal meta áhættu fyrir siglingaumferð á afmörkuðu svæði. Í áhættumatinu skal m.a. rýna umfang siglinga, aðstæður svæðis, þar á meðal alla haftengda starfsemi á því og önnur atriði sem kunna að hafa áhrif á öryggi siglingaumferðar um svæðið, svo sem staðsetningu mannvirkja. Samráð skal haft við hafnaryfirvöld ef um ræðir möguleg áhrif á aðkomu að höfn. Vegagerðin leggur mat á hvort áhættumatið hafi verið unnið með fullnægjandi hætti og staðfestir það. Sá sem óskar staðfestingar Vegagerðarinnar á áhættumati ber ábyrgð á framkvæmd og kostnaði af gerð þess, þ.m.t. kostnaði af málsmeðferð Vegagerðarinnar og þeim mildunaraðgerðum sem niðurstaða þess kann að hafa í för með sér.
Staðfesting á áhættumati siglinga felur ekki í sér heimild til breytinga á leiðarmerkjum skv. 8. gr.
Áhættumat siglinga skal framkvæma eins fljótt og unnt er, til að mynda samhliða mati á umhverfisáhrifum eða breytingum á skipulagi þegar við á.
Vegagerðin skal innan 12 vikna frá því að fullnægjandi gögn berast frá beiðanda skila staðfestingu áhættumats siglinga. Telji Vegagerðin framlögð gögn ófullnægjandi ber að tilkynna beiðanda um það svo fljótt sem verða má og leiðbeina um hvernig hann getur brugðist við. Niðurstaða áhættumats siglinga getur verið jákvæð, þ.m.t. að teknu tilliti til mildunaraðgerða, eða neikvæð.
Ráðherra skal með reglugerð setja nánari ákvæði um áhættumat siglinga, staðfestingu Vegagerðarinnar og aðkomu Samgöngustofu og Landhelgisgæslu Íslands að því.
6. gr.
Forsamráð.
Vegagerðin skal innan 12 vikna frá því að fullnægjandi gögn berast skila niðurstöðu forsamráðs.
Óski framkvæmdaraðili eftir forsamráði ber hann kostnað af því.
Forsamráð kemur ekki í stað áhættumats siglinga.
Niðurstaða forsamráðs er ekki bindandi.
II. KAFLI
Leiðarmerki.
7. gr.
Flokkar.
Landsvitar eru leiðarmerki sem þjóna almennum siglingum til landsins og með ströndinni.
Hafnarvitar eru leiðarmerki sem reist eru til að leiðbeina skipum inn til hafnar.
Önnur leiðarmerki eru þau leiðarmerki sem hvorki teljast til hafnarvita né landsvita, svo sem merkingar mannvirkja eða búnaðar, í eða á hafi.
8. gr.
Heimild, gerð og staðsetning.
Leiðarmerki skulu vera í samræmi við leiðbeiningar, tilmæli og kröfur Alþjóðastofnunar um leiðarmerki í siglingum (IALA) og Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar (IMO).
Beiðni um uppsetningu, breytingu eða niðurfellingu á leiðarmerki getur komið frá hafnarstjórn eða öðrum. Ef Vegagerðin sér um framkvæmdina er henni heimilt að krefja beiðanda um greiðslu kostnaðar sem af henni hlýst.
Vegagerðin getur krafist þess að hafnarstjórn eða aðrir aðilar sem eiga mannvirki eða búnað í eða á hafi láti gera á eigin kostnað þá vita og önnur leiðarmerki sem Vegagerðin telur nauðsynleg til að tryggja að siglingar séu öruggar eða að búnaður eða mannvirki dragi ekki úr öryggi siglinga, að höfðu samráði við hafnarstjórn eða eiganda. Til eigin kostnaðar telst einnig viðhald og rekstur slíkra vita og leiðarmerkja. Vegagerðinni er heimilt að annast uppsetningu, viðhald og rekstur leiðarmerkja á kostnað hafnarstjórnar eða eiganda mannvirkis eða búnaðar sé ekki brugðist við kröfum um framkvæmdir innan hæfilegs frests.
Leiðarmerki má ekki taka í notkun fyrr en úttekt hefur farið fram af hálfu Vegagerðarinnar sem sér einnig um að merkið verði auglýst í samræmi við ákvæði laga þessara.
9. gr.
Rekstur.
Hafnarstjórnir skulu sjá um að hafnarvitar starfi eins og til er ætlast og þeim er lýst í Vitaskrá.
Eigendur annarra leiðarmerkja skulu sjá um að þau starfi eins og til er ætlast og þeim er lýst í Vitaskrá.
10. gr.
Eftirlit.
Ef leiðarmerki er ekki haldið nægilega við að mati Vegagerðarinnar, með tilliti til öryggis siglinga, er henni heimilt að annast nauðsynlegar lagfæringar á kostnað hafnarstjórnar eða eiganda, sé ekki brugðist við áskorun um úrbætur innan hæfilegs frests.
11. gr.
Skyggt á leiðarmerki.
Óheimilt er að setja upp ljós eða önnur merki sem kynnu að villa um fyrir sjófarendum eða hafa áhrif á skýrleika leiðarmerkja.
12. gr.
Land undir leiðarmerki.
Hverjum landeiganda ber að veita Vegagerðinni aðgang að landi sínu, að vitum og öðrum leiðarmerkjum vegna viðhalds og eftirlits.
Um ákvörðun bóta skv. 1. mgr. skal farið eftir lögum um framkvæmd eignarnáms.
III. KAFLI
Svæði helguð siglingum.
13. gr.
Helgunarsvæði.
Við gerð strandsvæðisskipulags skal haft samráð við Vegagerðina, Samgöngustofu og Landhelgisgæslu Íslands um legu svæða sem ætluð eru til siglinga á hafi með það að markmiði að tryggja öryggi siglinga.
Vegagerðin, Samgöngustofa og Landhelgisgæsla Íslands geta við gerð skipulags á hafi, hver um sig eða sameiginlega, gert tillögu að afmörkun svæða sem helguð skulu siglingum. Skal sú tillaga studd gögnum sem sýna fram á mikilvægi siglinga og öryggis þeirra á svæðinu. Fallist skipulagsyfirvöld ekki á tillögu stofnananna um svæði helguð siglingum skal það rökstutt sérstaklega. Skipulagsyfirvöldum er þó óheimilt að víkja frá tillögu stofnananna ef ekki verður með öðrum hætti komist hjá því að draga úr öryggi siglinga.
Ávallt skal framkvæma áhættumat siglinga skv. 5. gr. þegar líkur eru á að breytingar á skipulagi hafi áhrif á öryggi siglinga.
Landhelgisgæslu Íslands er heimilt að loka afmörkuðum hafsvæðum tímabundið vegna framkvæmda, aðgerða eða atburða sem veitt hefur verið leyfi fyrir eða ef stofnunin telur það nauðsynlegt í þágu siglingaöryggis. Slík lokun skal hvorki taka til stærra svæðis né vara lengur en nauðsyn krefur. Sjófarendum skal gert viðvart um slík svæði með siglingaviðvörun eða í Tilkynningum til sjófarenda, eftir því sem við á.
IV. KAFLI
Farartálmi.
14. gr.
Fljótandi farartálmi.
Vegagerðin skal gera ráðstafanir til að tryggja öryggi siglinga og tryggja að upplýsingar um hættu á siglingaleið berist sjófarendum.
Eiganda farartálma er skylt að fylgja fyrirmælum Vegagerðarinnar og annarra stjórnvalda og gera þær ráðstafanir sem taldar eru nauðsynlegar til að tryggja öryggi siglinga og fiskveiða.
Að liðnum tilteknum fresti getur Vegagerðin fjarlægt hverja þá farartálma eða flök sem um ræðir. Kostnaður við að merkja eða fjarlægja farartálma skal greiddur af eiganda hans.
Sækja skal um heimild Vegagerðarinnar til þess að setja í sjó fljótandi búnað eða annað sem dregið getur úr öryggi siglinga. Vegagerðin getur bundið heimildina skilyrðum, t.d. kröfu um áhættumat siglinga skv. 5. gr. Vegagerðin skal tilkynna vaktstöð siglinga um búnaðinn og staðsetningu hans svo að koma megi upplýsingum til sjófarenda og Landhelgisgæslu Íslands og færa þær í sjókort og sjóferðagögn, eftir því sem við á.
15. gr.
Farartálmi með fasta staðsetningu.
Ef breyta þarf leiðarmerkjum í þeim tilgangi að lágmarka áhættu fyrir siglingaumferð af staðsetningu mannvirkis fer um slíkt skv. 8. gr. Slíkum breytingum skal lokið áður en framkvæmd hefst.
Sækja skal um heimild Vegagerðarinnar til þess að setja dufl eða annan búnað með fasta staðsetningu í sjó. Vegagerðin getur bundið heimildina skilyrðum, t.d. kröfu um áhættumat siglinga skv. 5. gr. eða að búnaðurinn sé merktur, og skal hún tilkynna vaktstöð siglinga um búnaðinn og staðsetningu hans svo að koma megi upplýsingum til sjófarenda og Landhelgisgæslu Íslands og færa þær í sjókort og sjóferðagögn, eftir því sem við á.
Þrátt fyrir ákvæði 3. mgr. er vaktstöð siglinga í undantekningartilfellum heimilt að veita leyfi fyrir tímabundinni lagningu eða geymslu búnaðar í sjó, svo sem vegna framkvæmda, fiskveiða eða annarra aðgerða. Búnað skal merkja eins vel og unnt er. Slíkt leyfi skal aðeins veita utan hefðbundinna siglingaleiða, telji vaktstöðin öryggi siglinga augsýnilega ekki ógnað. Slíkt leyfi getur varað í allt að 14 daga. Sjófarendum skal gert viðvart um slíkar fyrirstöður með siglingaviðvörun eða í Tilkynningum til sjófarenda, eftir því sem við á.
V. KAFLI
Upplýsingaskylda.
16. gr.
Ef upplýsingar sem varða öryggi sjófarenda eru ekki veittar með nægum fyrirvara með Tilkynningum til sjófarenda skal vaktstöð siglinga tilkynna þar um með siglingaviðvörun.
Sérhverjum sem annast rekstur leiðarmerkis er skylt að tilkynna vaktstöð siglinga um breytingar og bilanir svo fljótt sem verða má. Vaktstöð siglinga gerir Vegagerðinni og sjófarendunum viðvart eftir atvikum. Á sama hátt ber öllum sem verða varir við bilanir á leiðarmerkjum að senda tilkynningar þar um til Vegagerðarinnar, beint eða með milligöngu vaktstöðvar siglinga, svo fljótt sem verða má.
Vaktstöð siglinga skal tilkynnt um alla farartálma sem verða á almennri siglingaleið og ekki er getið í sjókortum, sjóferðagögnum eða með Tilkynningum til sjófarenda. Vaktstöð siglinga upplýsir Vegagerðina og sjófarendur, eftir atvikum.
VI. KAFLI
Vitavarsla.
17. gr.
VII. KAFLI
Öryggisgjald siglinga.
18. gr.
Almennt.
19. gr.
Ákvörðun öryggisgjalds siglinga.
Öryggisgjald siglinga, 171 kr. af hverju brúttótonni skips, skal greiða af skipum sem taka höfn hér á landi og skal hálft tonn eða þar yfir teljast heilt tonn, en minna broti sleppt. Þó skal þetta gjald aldrei vera lægra en 6.431 kr.
Undanþegin gjaldi þessu eru herskip, varðskip, tollgæslubátar, vitaskip, björgunarskip Slysavarnafélagsins Landsbjargar og lóðs- og dráttarbátar hafna. Sama gildir um skip sem leita hafnar í neyð en taka hvorki farm úr landi né úr öðrum skipum né heldur flytja farm í land eða í önnur skip, enda hafi sannast í sjóprófi eða með annarri lögfullri sönnun að þau hafi verið í nauðum stödd vegna áreksturs, sjóskemmda, veikinda, farmskekkju eða ófriðar.
Skip sem ekki er siglt við strendur Íslands á gjaldárinu eða er án haffæris allt gjaldárið er þó ekki gjaldskylt á því gjaldári. Þá er skip, sem eingöngu er í sjóflutningum á vörum milli hafna hér á landi allt gjaldárið, ekki gjaldskylt á því gjaldári.
20. gr.
Gjalddagi.
Ríkisskattstjóri annast innheimtu öryggisgjalds siglinga. Skipstjóra er skylt að sýna álagningaraðila leiðarbók skipsins og skipsskjöl og er álagningaraðila rétt að halda eftir alþjóðamælibréfi og þjóðernisskírteini, nema gjaldið hafi verið greitt.
Ágreiningi um gjaldskyldu og útreikning má skjóta til ráðherra.
VIII. KAFLI
Ýmis ákvæði.
21. gr.
Reglugerðarheimild.
1. Áhættumat siglinga, sbr. 5. gr.
2. Hönnun og fyrirkomulag leiðarmerkja, sbr. a-lið 2. gr.
3. Svæði helgað siglingum, sbr. 13. gr.
4. Takmörkun siglingaumferðar og merkingar siglingaleiða á ákveðnum svæðum, að fenginni umsögn Samgöngustofu, Landhelgisgæslu Íslands og Vegagerðarinnar, sbr. 13. gr.
22. gr.
Kæruheimild.
23. gr.
Athugasemdir og úrbætur. Dagsektir.
Krafa um úrbætur að viðlögðum dagsektum skv. 1. mgr. skal tilkynnt skriflega á sannanlegan hátt þeim aðila sem hún beinist að.
Verði aðili ekki við kröfu Vegagerðarinnar um viðeigandi úrbætur skv. 1. mgr. er heimilt að leggja dagsektir á viðkomandi þar til bætt hefur verið úr annmörkum.
Aðila sem fyrirhuguð ákvörðun um dagsektir skv. 1. mgr. beinist að skal veittur frestur til að koma að skriflegum athugasemdum áður en ákvörðun um dagsektir er tekin. Tilkynningu Vegagerðarinnar um fyrirhugaða ákvörðun um dagsektir skal fylgja skriflegur rökstuðningur.
Dagsektir geta numið frá 10.000 kr. til 1.000.000 kr. á sólarhring. Við ákvörðun fjárhæðar dagsekta skal m.a. líta til eðlis og alvarleika vanrækslu eða brots, fjárhagslegs styrkleika aðila, hvað það hefur staðið yfir lengi og hvort um ítrekað brot er að ræða.
Ákvörðun um dagsektir má skjóta til ráðherra innan 30 daga frá því að hún er kynnt þeim sem hún beinist að. Vegagerðinni ber að leiðbeina aðila sérstaklega um rétt til kæru. Ákvarðanir Vegagerðarinnar um að leggja á dagsektir eru aðfararhæfar að liðnum kærufresti. Málskot til ráðherra frestar aðför en úrskurðir ráðherra eru aðfararhæfir. Málshöfðun fyrir dómstólum frestar ekki aðför. Málshöfðun fyrir dómstólum er ekki háð því að mál hafi áður verið kært til ráðherra.
Dagsektir skulu renna í ríkissjóð að frádregnum kostnaði við álagningu og innheimtu. Óinnheimtar dagsektir falla niður þegar skyldu er fullnægt.
Heimilt er að kveða nánar á um ákvörðun um innheimtu dagsekta í reglugerð.
Um málsmeðferð fer samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga.
24. gr.
Stjórnvaldssektir.
a. uppsetningu, breytingu eða niðurfellingu á leiðarmerki, sbr. 3. mgr. 8. gr.,
b. merki sem kunna að villa um fyrir sjófarendum, sbr. 2. mgr. 11. gr.,
c. staðsetningu mannvirkja eða annars sem hindrar siglingar á helgunarsvæði, sbr. 13. gr. og
d. farartálma, sbr. 14. og 15. gr.
Sektir sem lagðar eru á einstaklinga geta numið frá 10.0000 kr. til 2.000.000 kr. Sektir sem lagðar eru á lögaðila geta numið frá 75.000 kr. til 100.000.000 kr.
Við ákvörðun sekta skal m.a. taka tillit til þess hvað brot hefur staðið lengi yfir, samstarfsvilja hins brotlega og hvort um ítrekað brot er að ræða. Vegagerðinni er heimilt að ákveða hærri sektir hafi aðili hagnast á broti. Skal upphæð stjórnvaldssektar þá ákveðin sem allt að tvöfalt margfeldi af þeim hagnaði sem aðili hefur aflað sér með broti gegn lögum þessum, þó innan ramma 2. mgr.
Gjalddagi stjórnvaldssektar er 30 dögum eftir að ákvörðun um sektina er tekin. Um ákvörðun og útreikning dráttarvaxta fer eftir lögum um vexti og verðtryggingu.
Ákvörðun Vegagerðarinnar um stjórnvaldssekt er aðfararhæf án undangengins dóms eða sáttar. Stjórnvaldssektir renna í ríkissjóð, að frádregnum kostnaði við álagningu og innheimtu.
Stjórnvaldssektum skal beitt óháð því hvort lögbrot eru framin af ásetningi eða gáleysi.
Aðili máls getur skotið ákvörðun Vegagerðarinnar um stjórnvaldssekt til ráðherra innan þriggja mánaða frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðunina. Málskot til ráðherra frestar aðför. Úrskurðir ráðherra um stjórnvaldssektir eru aðfararhæfir.
Heimild Vegagerðarinnar til að leggja á stjórnvaldssekt samkvæmt lögum þessum fellur brott þegar fimm ár eru liðin frá því að háttsemi lauk. Frestur rofnar þegar Vegagerðin tilkynnir aðila um upphaf rannsóknar á meintu broti. Rof frests hefur réttaráhrif gagnvart öllum sem staðið hafa að brotinu.
25. gr.
Refsingar.
26. gr.
Gildistaka.
27. gr.
Breyting á öðrum lögum.
Greinargerð.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.