Ferill 605. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 1046 — 605. mál.
Álit stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar
um eftirfylgniskýrslu Ríkisendurskoðunar um tollframkvæmd vegna landbúnaðarafurða.
Með bréfi, dags. 11. febrúar 2026, sendi forseti Alþingis eftirfylgniskýrslu Ríkisendurskoðunar um tollframkvæmd vegna landbúnaðarafurða til umfjöllunar stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í samræmi við 2. gr. reglna um þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar, sbr. 8. tölul. 1. mgr. 13. gr. laga um þingsköp Alþingis. Í skýrslunni er að finna niðurstöður eftirfylgni með þeim niðurstöðum og tillögum til úrbóta sem Ríkisendurskoðun setti fram í skýrslu um tollframkvæmd vegna landbúnaðarafurða. Nefndin fjallaði um þá skýrslu á 152. og 153. löggjafarþingi. Í ljósi þess að ríkisendurskoðandi hugðist ráðast í eftirfylgni fyrr en áætlað var ákvað nefndin að ljúka umfjöllun sinni með bókun.
Nefndin hefur fjallað um eftirfylgniskýrsluna á fundum sínum og fengið til sín gesti frá Ríkisendurskoðun, fjármála- og efnahagsráðuneyti og Skattinum.
Niðurstöður eftirfylgniskýrslu.
Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um tollframkvæmd vegna landbúnaðarafurða setti stofnunin fram fimm tillögur til úrbóta. Í eftirfylgniskýrslunni kemur fram að Skatturinn hafi unnið að ýmsum úrbótum og komið hafi verið með afgerandi hætti til móts við þrjár af fimm úrbótatillögum. Að mati Ríkisendurskoðunar eru þó frekari ráðstafanir nauðsynlegar vegna tillagna sem lúta að þróun upplýsingakerfa annars vegar og skipulagi tolleftirlits hins vegar. Ríkisendurskoðun tekur þó fram að þeir þættir séu í eðli sínu viðvarandi verkefni við tollframkvæmd Skattsins og viss úrbótaskref hafi verið stigin varðandi hvoru tveggja.
Fyrsta tillaga Ríkisendurskoðunar um upplýsingakerfi Skattsins laut að því að nauðsynlegt væri að ráðast í endurnýjun kerfisins til að auka skilvirkni og bæta þjónustu. Í eftirfylgniskýrslunni og fyrir nefndinni kom fram að vissum áföngum hefði verið náð í þeim efnum. Tollkvótakerfið er nú alfarið rafrænt. Yfirsýn yfir notkun tollkvóta er betri en áður og yfirferð tollendurskoðunardeildar með nýtingunni auðveldari. Skatturinn og fjármála- og efnahagsráðuneyti eigi í virku samtali um frekari endurnýjun og stafvæðingu þjónustu Skattsins. Nýju sviði um stafrænar umbætur hafi verið bætt við skipurit stofnunarinnar sem er ætlað að leiða þá vinnu þvert á stofnunina. Að mati nefndarinnar er um jákvæð skref að ræða og hvetur nefndin Skattinn til að halda áfram á þeirri braut í samvinnu við ráðuneytið.
Að gefnu tilefni vill nefndin vekja athygli á því að hún hefur áður fjallað um alvarlega stöðu upplýsingakerfa ríkisins þegar kemur að svokallaðri arfleifðarstöðu (sjá álit um skýrslu Ríkisendurskoðunar um innkaup ríkisaðila á upplýsingatækni á þskj. 616, 435. mál á 156. löggjafarþingi og álit um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Fjársýslu ríkisins á þskj. 423, 302. mál á 157. löggjafarþingi). Ljóst er að innviðaskuld er víða að finna í upplýsingakerfum ríkisins og því til mikils að vinna. Að mati nefndarinnar er nauðsynlegt að áfram verði unnið að eflingu stafrænnar þjónustu með markvissum og kerfisbundnum hætti og beinir nefndin því til fjármála- og efnahagsráðuneytis, sem fer fyrir umbótum í ríkisrekstri, að vinna ötullega að þessu verkefni.
Að mati Ríkisendurskoðunar hefur ekki verið brugðist við þeirri tillögu sem laut að því að endurskipuleggja þyrfti og efla tolleftirlit og tollendurskoðun. Ekki hafi verið unnið fullnægjandi áhættumat vegna innflutnings landbúnaðarvara í ljósi takmarkaðs tolleftirlits og að endurskoðun á slíkum innflutningi væri bæði veikburða og ómarkviss. Í eftirfylgniskýrslunni kemur fram að fjármála- og efnahagsráðuneyti og Skatturinn hafi vísað til þess að almenn aðhaldskrafa hafi gert stofnuninni að einhverju leyti erfiðara um vik að efla tolleftirlit og tollendurskoðun með úrræðum sem kosta fjármuni. Skatturinn hafi þó ráðist í ýmsar skipulagsbreytingar til hagræðingar sem ætlað væri að styrkja tolleftirlit, þ.m.t. eftirlit með landbúnaðarvörum, og að ráðuneytið styðji þær skipulagsbreytingar. Fyrir nefndinni kom jafnframt fram að umfangsmikill innflutningur á fíkniefnum sem tengist skipulagðri glæpastarfsemi hefði einnig kallað á breytta forgangsröðun en árið 2025 hefði Skatturinn kært þrjú hundruð mál vegna innflutnings á fíkniefnum.
Að mati nefndarinnar er mikilvægt að unnið verði áfram að því að endurskipuleggja og efla tolleftirlit og tollendurskoðun. Nefndin telur þó þá ákvörðun að forgangsraða verkefnum vegna stóraukins innflutnings fíkniefna réttlætanlega enda þarf að tryggja öflugt og skilvirkt tolleftirlit með slíkum innflutningi. Nefndin minnir þó á mikilvægi þess að þeir sem sæta athugun ríkisendurskoðanda nýti umsagnarrétt sinn og komi slíkum sjónarmiðum á framfæri. Nefndin beinir því til ráðuneytisins að styðja við Skattinn í þeirri vegferð að efla tolleftirlit og tollendurskoðun í samræmi við tillögu Ríkisendurskoðunar.
Alþingi, 25. mars 2026.
| Vilhjálmur Árnason, form., frsm. |
Jón Gnarr. | Bryndís Haraldsdóttir. |
| Ása Berglind Hjálmarsdóttir. | Ásthildur Lóa Þórsdóttir. | Eiríkur Björn Björgvinsson. |
| Nanna Margrét Gunnlaugsdóttir. | Sigmundur Ernir Rúnarsson. | Þorgrímur Sigmundsson. |
