Ferill 318. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Word Perfect.
157. löggjafarþing 2025–2026.
Þingskjal 444 — 318. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um menningarframlag streymisveitna til að efla íslenska menningu og íslenska tungu.
Frá menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra.
1. gr.
Markmið.
Með menningarframlagi er stefnt að því að efla íslenska menningu og íslenska tungu með því að styðja við og hvetja til framleiðslu á nýju, innlendu efni.
2. gr.
Orðskýringar.
1. Bein fjárfesting er fjárfesting í framleiðslu, samframleiðslu eða sýningarréttindum eða samsvarandi á nýju innlendu efni og fjárfesting í textun og talsetningu erlends efnis á íslensku.
2. Fjölmiðill er aðili sem veitir reglubundna fjölmiðlaþjónustu, sbr. 2. gr. laga um fjölmiðla, nr. 38/2011.
3. Fjölmiðlaþjónusta er þjónusta þar sem megintilgangur eða aðskiljanlegur hluti hennar er tileinkaður miðlun á efni, undir ritstjórnarlegri ábyrgð fjölmiðilsins, til almennings í þeim tilgangi að upplýsa, fræða eða skemmta.
4. Innlent efni er leiknar kvikmyndir og stuttmyndir, leikið sjónvarpsefni, leikja- og skemmtidagskrá og heimildarmyndir, þar sem meira en helmingur talmáls er á íslensku og efni uppfyllir þar að auki aðra af eftirfarandi kröfum:
a. 50% eða hærra hlutfall framleiðslukostnaðar fellur til hér á landi.
b. 50% eða hærra hlutfall af upptökum á viðkomandi myndefni fer fram hér á landi.
5. Menningarframlag er skattur af heildartekjum streymisveitna af sölu áskrifta hér á landi.
6. Myndmiðlun eftir pöntun er þjónusta sem streymisveita býður, án tillits til þess viðtækis sem er notað til móttöku efnisins, þannig að notandi getur horft á dagskrárliði þegar hann svo kýs, að sérstakri beiðni hans á grundvelli efnisskrár streymisveitu.
7. Nýtt efni vísar til þess að framleiðsla eða samframleiðsla, sbr. 1. tölul., standi yfir eða hafi lokið á yfirstandandi eða næstliðnu almanaksári.
8. Ritstjórn felur í sér stjórn á vali og skipan þess efnis sem miðlað er, sbr. 2. gr. laga um fjölmiðla, nr. 38/2011.
9. Streymisveita er fjölmiðill sem lýtur ritstjórn og þar sem notendur geta nálgast myndefni sem miðlað er eftir pöntun, þegar þeim hentar, halað efninu niður eða streymt því á netinu.
3. gr.
Skattskyldir aðilar.
4. gr.
Undanþegnir aðilar.
a. Ríkisútvarpið ohf. og aðrir fjölmiðlar sem heyra undir lög um almannaþjónustufjölmiðla í því aðildarríki Evrópska efnahagssvæðisins þar sem þeir hafa staðfestu.
b. Streymisveitur með ársveltu undir 20 millj. kr. hér á landi eða áskrifendafjölda undir 1% af fjölda heimila.
c. Streymisveitur sem eingöngu miðla íþróttaefni, fréttum eða trúarlegu efni.
5. gr.
Tilkynningarskylda.
Hafi streymisveita, sem að mati ríkisskattstjóra er skráningarskyld skv. 1. mgr., ekki tilkynnt starfsemi sína til skráningar, skal ríkisskattstjóri úrskurða hana sem skattskyldan aðila skv. 3. gr. og tilkynna henni þar um. Ríkisskattstjóra er heimilt að leita umsagnar hjá fjölmiðlanefnd um það hvort aðili teljist streymisveita skv. 9. tölul. 2. gr.
6. gr.
Skattstofn, skatthlutfall, frádráttur o.fl.
Skatthlutfall menningarframlags er 5% af stofni til útreiknings menningarframlags, að teknu tilliti til 4. og 5. mgr.
Bein fjárfesting í framleiðslu á innlendu efni og talsetningu og textun erlends efnis á íslensku kemur til lækkunar á menningarframlagi í samræmi við umfang fjárfestingar. Frádráttur er bundinn því skilyrði að Kvikmyndamiðstöð Íslands hafi staðfest að fjárfest hafi verið í innlendu efni eða talsetningu og textun erlends efnis á íslensku, sbr. 7. gr.
Heimilt er að dreifa kostnaði við beina fjárfestingu í innlendu efni, sem er umfram 5% af stofni til útreiknings menningarframlags, á allt að þrjú ár, enda séu skilyrði 9. gr. uppfyllt.
Hafi skattskyldur aðili hlotið styrk, endurgreiðslu eða annað fjárframlag frá opinberum aðilum hér á landi vegna verkefnis sem fjárfest var í, sbr. 1. tölul. 2. gr., dregst styrkurinn frá kostnaði vegna fjárfestinga í allt að fjögur ár.
7. gr.
Fjárfesting í innlendu efni og talsetningu og textun erlends efnis á íslensku.
Innan átta vikna frá móttöku fullnægjandi umsóknar skal Kvikmyndamiðstöð Íslands ákvarða hvort fallist verði á umsókn. Sé fallist á umsókn gildir sú staðfesting í allt að fimm ár að umsóknarárinu meðtöldu.
Kvikmyndamiðstöð Íslands skal hafa eftirlit með staðfestum verkefnum og skal afturkalla staðfestingu að hluta eða öllu leyti komi í ljós að umsókn hafi byggst á röngum eða villandi upplýsingum sem leitt hefðu til þess að staðfesting hefði ekki verið veitt hefðu réttar upplýsingar legið fyrir. Afturköllun getur tekið til yfirstandandi almanaksárs og tveggja undanfarandi.
Streymisveitu er skylt að veita Kvikmyndamiðstöð Íslands allar upplýsingar og gögn sem nauðsynleg eru til að staðreyna hvort forsendur séu til staðar fyrir veitingu staðfestingar skv. 2. mgr. eða hvort breyting hafi orðið frá því að staðfesting var veitt þannig að afturköllun sæti.
Kvikmyndamiðstöð Íslands skal tilkynna skattskyldum aðila og ríkisskattstjóra um ákvarðanir sínar samkvæmt þessari grein.
8. gr.
Heimild til að miðla upplýsingum.
Á Kvikmyndamiðstöð Íslands hvílir þagnarskylda á grundvelli X. kafla stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sbr. 1. mgr. 117. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, vegna upplýsinga sem veittar eru samkvæmt lögum þessum.
9. gr.
Bókhald og skýrslugjöf.
Tekjum vegna sölu áskrifta skal haldið aðgreindum frá annarri starfsemi lögaðila í reikningsskilum streymisveitu, sbr. 1. mgr. 6. gr., og skulu gögn vera aðgengileg skattyfirvöldum þegar þau óska þess, sbr. X. kafla laga um tekjuskatt, nr. 90/2003.
Fjárhæðir og forsendur þeirra skulu vera staðfestar af óháðum, löggiltum endurskoðanda.
10. gr.
Álagning.
Skili skattskyld streymisveita ekki skýrslu innan tilskilins frests skv. 9. gr. skal ríkisskattstjóri áætla stofn menningarframlags svo ríflega að ekki sé hætt við að fjárhæðir séu áætlaðar lægri en þær eru í raun og veru og ákvarða menningarframlag í samræmi við þá áætlun.
11. gr.
Gjalddagi og eindagi.
Beri eindaga upp á helgidag eða almennan frídag færist hann yfir á næsta virka dag á eftir. Ef gjaldskyldur aðili hefur ekki greitt á eindaga skal greiða ríkissjóði dráttarvexti skv. 1. mgr. 6. gr. laga um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001, af þeirri fjárhæð sem gjaldfallin er frá gjalddaga.
12. gr.
Álag.
13. gr.
Kæruheimild.
Ákvarðanir Kvikmyndamiðstöðvar Íslands skv. 7. gr. eru kæranlegar til ráðherra og skal hann að jafnaði úrskurða í málinu innan sex vikna.
Kærufrestur skv. 1. og 2. mgr. er 30 dagar frá dagsetningu ákvörðunar.
14. gr.
Nánar um málsmeðferð.
15. gr.
Ráðstöfun menningarframlags.
16. gr.
Reglugerðarheimild.
17. gr.
Gildistaka.
Ákvæði til bráðabirgða.
Greinargerð.
Frumvarp þetta er samið í menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytinu í samvinnu við sérfræðinga frá fjármála- og efnahagsráðuneyti og Skattinum. Það byggist að nokkru leyti á frumvarpsdrögum um menningarframlag streymisveitna sem birt voru í samráðsgátt stjórnvalda í maí 2024 en gerðar hafa verið breytingar á frumvarpinu sem taka mið af athugasemdum og tillögum frá fjármála- og efnahagsráðuneyti og Skattinum.
Lagt er til að lögfest verði krafa um að innlendar og erlendar streymisveitur sem beina þjónustu sinni til einstaklinga og lögaðila hér á landi, greiði menningarframlag í formi skatts sem renni í ríkissjóð, sbr. 37. gr. laga um opinber fjármál, nr. 123/2015. Jafnframt er lagt til að lögbundið framlag sömu fjárhæðar renni til Kvikmyndasjóðs, samkvæmt ákvörðun Alþingis í fjárlögum ár hvert. Með því móti verði tryggt að tekjur af innheimtu menningarframlags renni til framleiðslu á innlendu efni í samræmi við markmið frumvarpsins.
Efni frumvarpsins fellur undir málefnasvið 19 Fjölmiðlun, í fjármálaáætlun fyrir árin 2026–2030 og er í samræmi við helstu áherslur á málefnasviðinu, sem eru burðugt Ríkisútvarp, sterkir einkareknir fjölmiðlar og viðspyrna í alþjóðlegri samkeppni. Í stefnu málefnasviðsins segir að ein helsta áskorun íslenskra fjölmiðla um þessar mundir sé erfitt rekstrarumhverfi sem stafi m.a. af alþjóðlegri samkeppni og örri tækniþróun sem feli bæði í sér tækifæri og áskoranir.
Efni frumvarpsins samræmist einnig stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 21. desember 2024 en þar segir að ríkisstjórnin leggi áherslu á að styðja við listir og menningu með myndarlegum hætti og hlúa að íslenskri tungu og menningu til að varðveita og styrkja sjálfsmynd þjóðarinnar. Ríkisstjórnin leggi jafnframt áherslu á að auka verðmætasköpun í skapandi greinum.
2. Tilefni og nauðsyn lagasetningar.
2.1. Tilkoma alþjóðlegra streymisveitna á fjölmiðlamarkað.
Framboð og aðgengi að kvikmyndum og sjónvarpsefni á alþjóðlegum streymisveitum hefur haft margvísleg áhrif á kvikmynda- og sjónvarpsmarkað og á rekstrarumhverfi hefðbundinna fjölmiðla. Fjölmiðlar um allan heim glíma við fjárhagslegar afleiðingar þess að auglýsinga- og áskriftartekjur renna í auknum mæli til erlendra tæknifyrirtækja og streymisveitna.
Meðal ríkja heims hefur farið fram mikil umræða um skattlagningu á alþjóðlegar streymisveitur og tæknifyrirtæki m.a. á vettvangi Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD). Hafa nokkur aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins (EES) þegar tekið upp slíka skatta eða gjöld. Þá hafa mörg EES-ríki tekið upp sérstaka gjaldheimtu á streymisveitur, svokallað menningarframlag, eða tilkynnt að það verði gert á næstu misserum.
Hér á landi hefur einnig borið á umræðu um skattlagningu á streymisveitur og tæknifyrirtæki þar sem innkoma erlendra streymisveitna og tæknifyrirtækja á fjölmiðla- og auglýsingamarkað hefur veikt stöðu fjölmiðla og dregið úr áhrifum þeirra á lýðræðislega umræðu. Þetta er áhyggjuefni á tímum upplýsingaóreiðu. Lengi vel voru hefðbundnir fjölmiðlar helsta uppspretta upplýsinga til almennings en sífellt fleiri nýta samfélagsmiðla, leitarvélar og gervigreind til að nálgast fréttir. Á sama tíma hefur upplýsingaóreiða færst í aukana á slíkum miðlum. Þá er aðgengi að fjölmiðlum, kvikmyndum og sjónvarpsþáttum á íslensku ein forsenda þess að tryggja megi vernd íslenskrar tungu og menningar.
Streymisveitur eru fjölmiðlar sem miðla hljóð- og myndefni ólínulega á netinu, aðallega sjónvarpsþáttum, kvikmyndum og heimildarmyndum. Þar geta notendur nálgast myndefni þegar þeim hentar og halað því niður eða streymt því á netinu. Nægir að hafa nettengingu í gegnum 4G farsímanet til að nálgast myndefnið. Almenningur getur því auðveldlega nálgast sjónvarpsefni í gegnum snjalltæki, eins og snjallsíma og snjallsjónvörp, en ekki eingöngu í gegnum myndlykla sem taka við sjónvarpsútsendingu í gegnum loftnet, ljósleiðara, gervihnött eða eftir öðrum leiðum. Gert er ráð fyrir að 5G farsímanetið muni á komandi árum auka enn frekar möguleika heimila á öflugum tengingum við netið.
Alþjóðlegar streymisveitur eru ýmist fjármagnaðar með auglýsingatekjum, áskriftartekjum eða hvoru tveggja og geta boðið þjónustu sína á lægra verði en innlendir fjölmiðlar í krafti stærðar sinnar. Starfsemi þeirra byggist á lóðréttri samþættingu, þar sem framleiðsla efnis, réttindaöflun og dreifing er öll innan sama fyrirtækis. Stærstu erlendu streymisveiturnar, eins og Netflix, Amazon Prime, Apple TV+, Hulu og HBO Max, framleiða og dreifa myndefni gegn greiðslu áskriftargjalds, og eru í ráðandi stöðu á alþjóðlegum markaði. Aðgengi almennings að alþjóðlegum streymisveitum á ólíkum heimssvæðum gerir þeim kleift að ná til mikils fjölda áhorfenda.
Streymisveitur geta nýtt sér hugbúnað og greiningartæki til að flokka notendur eftir ýmsum breytum og kortleggja hegðun þeirra, bæði í þeim tilgangi að halda notendum við efnið og til að selja auglýsingar. Í þessu felast mikil tækifæri og verðmæti fyrir auglýsendur. Aðgangur að gögnum og ítarlegum gagnagreiningum um áhorfsvenjur dregur úr líkum á að gerð séu dýrkeypt mistök þegar teknar eru ákvarðanir um framleiðslu myndefnis. Þá geta streymisveitur nýtt sér ítarlegar gagnagreiningar til að skilgreina markhópa og sérsníða meðmælakerfi að áhugasviði hvers og eins notanda, byggt á gögnum um fyrra áhorf.
Þessi tækniþróun hefur fært erlendum streymisveitum og tæknifyrirtækjum samkeppnisforskot á fjölmiðlamarkaði og leitt til breytinga á fjölmiðlanotkun, framboði efnis og rekstrarumhverfi hefðbundinna fjölmiðla, sem ekki sér enn fyrir endann á.
2.2. Skýrsla starfshóps um gjaldtöku á erlendar streymisveitur og tæknifyrirtæki í maí 2024.
Forsaga málsins er sú að í júní 2023 skipaði þáverandi menningar- og viðskiptaráðherra starfshóp sem fékk það hlutverk að skoða gjaldtöku á streymisveitur og tæknifyrirtæki. Starfshópinn skipuðu fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytis og menningar- og viðskiptaráðuneytis. Starfshópurinn hafði samráð við helstu hagaðila og voru meginskilaboð þeirra flestra að nauðsynlegt væri að grípa til aðgerða til þess að jafna stöðu íslenskra fjölmiðla gagnvart erlendum aðilum svo að samkeppni ætti sér stað á réttlátum forsendum.
Starfshópurinn skilaði af sér skýrslu um gjaldtöku á streymisveitur og tæknifyrirtæki til þáverandi menningar- og viðskiptaráðherra, sem birt var í maí 2024. Á meðal tillagna var að innleitt yrði ákvæði 2. mgr. 13. gr. hljóð- og myndmiðlunartilskipunar (ESB) 2010/13, með síðari breytingum, með lögum um menningarframlag streymisveitna, að m.a. danskri fyrirmynd. Lagt var til að lögin fælu í sér að innlendar og erlendar streymisveitur yrðu skyldaðar til að fjárfesta í innlendu efni fyrir tiltekið hlutfall af áskriftartekjum eða greiða samsvarandi fjárframlag í Kvikmyndasjóð. Voru frumvarpsdrög um menningarframlag streymisveitna, í samræmi við tillögur hópsins, birt í samráðsgátt stjórnvalda í maí 2024 og jafnframt tilkynnt til Eftirlitsstofnunar EFTA á grundvelli tilskipunar (ESB) 2015/1535 um tæknilegar reglur um vöru og fjarþjónustu.
Í maí 2024 bárust athugasemdir frá skrifstofu skattamála í fjármála- og efnahagsráðuneytinu um að menningarframlag streymisveitna fæli í sér skatt, eða ígildi skatts, og að ekki samræmdist lögum um opinber fjármál, nr. 123/2015, að mæla fyrir um mörkun skatttekna, þ.e. að menningarframlag rynni í Kvikmyndasjóð. Í kjölfar ríkisstjórnarskipta í desember 2024 var ákveðið að hverfa frá fyrri fyrirætlunum um innleiðingu 2. mgr. 13. gr. hljóð- og myndmiðlunartilskipunar ESB en vinna málið áfram með hliðsjón af athugasemdum fjármála- og efnahagsráðuneytis.
2.3. Vinnuhópur menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra 2025 um menningarframlag streymisveitna.
Skipaður var nýr vinnuhópur í febrúar 2025 sem falið var að semja drög að frumvarpi um skattlagningu á streymisveitur í þágu menningar í samræmi við lög um opinber fjármál, nr. 123/2015. Hópinn skipuðu fulltrúar frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneyti og Skattinum. Hópurinn lauk störfum í september 2025 og voru frumvarpsdrög um menningarframlag streymisveitna í kjölfarið kynnt í samráðsgátt stjórnvalda.
Frumvarp þetta byggist um margt á fyrra frumvarpi og hefur sama markmið, sem er að efla íslenska menningu og íslenska tungu með því að hvetja til framleiðslu á innlendu efni á íslensku. Frumvarpinu er einnig ætlað að stuðla að jafnara samkeppnisumhverfi fjölmiðla með því að leggja erlendum streymisveitum, með starfsemi á innlendum fjölmiðlamarkaði, auknar skyldur á herðar.
2.4. Almennt um þörf á breytingum.
Innlendir fjölmiðlar keppa við erlendar streymisveitur á áskriftamarkaði sem skerðir samkeppnisstöðu innlendra fjölmiðla, kemur niður á framleiðslu innlends efnis og veikir stöðu íslenskrar tungu. Samkvæmt könnun Maskínu í ársbyrjun 2024 voru um 73% heimila með áskrift að Netflix, um 46% heimila með áskrift að Disney+, 34% voru áskrifendur að Viaplay og 19% voru áskrifendur að Amazon Prime Video. Sama ár voru 42% heimila með áskrift að Sjónvarpi Símans Premium og 30% heimila með áskrift að Stöð 2+ (nú Sýn+). Þá starfrækir Ríkisútvarpið ohf. streymisveitu í formi RÚV appsins og vefspilara, sem streymir hljóð- og myndefni eftir pöntun á netinu.
Í ljósi framangreinds hafa innlendir aðilar kallað eftir því að stórar, alþjóðlegar streymisveitur með starfsemi hér á landi leggi sitt af mörkum til að styðja við framleiðslu á innlendu myndefni og styrkja þannig sjónvarps- og kvikmyndaiðnaðinn hér á landi. Sjónarmið um að starfsemi erlendra streymisveitna hafi raskað jafnvægi á fjölmiðlamarkaði hafa m.a. komið fram í umsögnum einkarekinna fjölmiðla um fjölmiðlafrumvörp á síðustu árum. Hafa innlendir umsagnaraðilar verið sammála um að samkeppni á fjölmiðlamarkaði hafi harðnað með tilkomu erlendra streymisþjónusta til landsins og að brýnt sé að jafna samkeppnisstöðu innlendra og erlendra miðla. Þá hefur Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda lengi kallað eftir gjaldtöku á erlendar streymisveitur í þágu sjálfstæðra framleiðenda, sem samtökin telja mikilvægt skref til að efla og tryggja sjálfstæða framleiðslu á íslensku sjónvarpsefni og kvikmyndum.
2.5. Markmið lagasetningar.
Markmið lagasetningar er að efla íslenska menningu og íslenska tungu með því að hvetja til fjárfestingar í framleiðslu kvikmynda, stuttmynda, leikins sjónvarpsefnis og heimildarmynda á íslensku. Þá er frumvarpið liður í því að jafna samkeppnisstöðu innlendra fjölmiðla gagnvart erlendum streymisveitum og að streymisveitur sem hagnast á aðgangi að innlendum fjölmiðlamarkaði leggi sitt af mörkum til að styðja við framleiðslu á innlendu efni.
Lagt er til að menningarframlagið nemi 5% af áskriftartekjum streymisveitna hér á landi sem gæti skilað um 140–150 millj. kr. árlega samkvæmt áhrifamati. Kröfur um fjárfestingu í innlendu efni ættu ekki að teljast of íþyngjandi fyrir innlendar streymisveitur þar sem þær fjárfesta nú þegar í innlendu efni og talsetningu og textun á íslensku eða kunna að falla undir undanþáguákvæði á grundvelli lítillar veltu eða fárra notenda.
2.6. Mat á mögulegum leiðum við lagasetningu.
Við mat á mögulegum leiðum við lagasetningu kom m.a. til skoðunar sá valkostur að aðhafast ekkert. Ljóst þótti að ef ekkert yrði aðhafst hvað varðar skattlagningu á alþjóðlegar streymisveitur yrði minna fjármagni varið til innlendrar sjónvarps- og kvikmyndaframleiðslu, þar sem ekki kæmi til fjárframlags frá erlendum streymisveitum með starfsemi hér á landi. Af því myndi jafnframt leiða ójafnara samkeppnisumhverfi fjölmiðla.
Til skoðunar kom hvort byggja ætti lagasetningu á innleiðingu 2. mgr. 13. gr. hljóð- og myndmiðlunartilskipunar (ESB) 2010/13, með síðari breytingum. Höfðu frumvarpsdrög þess efnis verið birt í samráðsgátt stjórnvalda og tilkynnt til Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, í samræmi við ákvæði tilskipunar (ESB) 2015/1535 um tilhögun upplýsingaskipta vegna tæknilegra reglna. Horfið var frá þessum fyrirætlunum eftir að athugasemdir um mörkun skatttekna bárust frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu vorið 2024, sbr. umfjöllun í kafla 2.2. Þess í stað var frumvarpið endurskoðað og fært í form skattalöggjafar með hliðsjón af lögum um opinber fjármál, nr. 123/2015.
2.8. Löggjöf á sviði skattaréttar.
Frumvarp þetta grundvallast á því að menningarframlag streymisveitna teljist skattur sem skv. 37. gr. laga um opinber fjármál, nr. 123/2015, skuli renna í ríkissjóð en ekki í Kvikmyndasjóð, líkt og lagt hafði verið til í fyrri frumvarpsdrögum.
Gert er ráð fyrir að skatturinn lækki í samræmi við umfang beinna fjárfestinga í framleiðslu á innlendu efni og falli niður þegar beinar fjárfestingar í framleiðslu á innlendu efni nema 5% af skattstofni. Heimilt verði að dreifa kostnaði við beina fjárfestingu í innlendu efni sem er umfram 5% af stofni til útreiknings menningarframlags á allt að þrjú ár.
Í 51. gr. laga um opinber fjármál, nr. 123/2015, er kveðið á um að tekjur, aðrar en rekstrartekjur stofnana, skuli eingöngu færast sem tekjur ríkissjóðs. Með samþykkt laganna var alfarið fallið frá mörkun skatttekna. Þannig var lögfest að í stað þess að markaðar skatttekjur rynnu til viðkomandi rekstraraðila eða verkefna rynnu þær í ríkissjóð og í stað mörkuðu teknanna kæmu bein framlög úr ríkissjóði samkvæmt ákvörðun Alþingis.
Tekjustofn er því tengdur málaflokki í heild sinni, en ekki einstökum aðilum sem annast framkvæmd hans, og af því leiðir að tekjurnar af honum ber að láta renna í ríkissjóð. Það er hlutverk Alþingis að ákveða hversu miklu skuli ráðstafað til viðkomandi málaflokks í fjárlögum hverju sinni.
Í lögum um breytingu á ýmsum lagaákvæðum um markaðar tekjur, nr. 47/2018, má m.a. sjá breytingar í þá veru að ákveðin gjaldtaka skuli renna í ríkissjóð en tryggt verði lögbundið framlag í fjárlögum ár hvert sem nemi ákveðnum forsendum hverju sinni. Þannig gerðu lögin ráð fyrir eins konar gegnumstreymi ýmissa gjalda úr ríkissjóði til viðkomandi ríkisaðila í stað þess að þau væru mörkuð með beinum hætti. Með því að taka upp viðlíka nálgun í vinnslu frumvarps til laga um menningarframlag streymisveitna telur ráðuneytið, að höfðu samráði við fjármála- og efnahagsráðuneytið, að unnt sé að tryggja framlag til lögbundinna sjóða, sbr. Kvikmyndasjóð, og að tekjur af innheimtunni geti þannig runnið til framleiðslu á innlendu efni.
Til að unnt verði að afla ríkinu tekna, sem runnið geti til framleiðslu á innlendu efni, er talið að samspil greiðsluleiðar og beinnar fjárfestingarleiðar sé best til þess fallið að ná því markmiði sem að er stefnt, án þess að fela í sér of íþyngjandi skyldur fyrir innlenda aðila á fjölmiðlamarkaði.
Hvort sem streymisveitur greiða skatt eða fjárfesta með beinum hætti í framleiðslu á innlendu efni má vænta þess að frumvarpið leiði til þess að auknu fé verði varið til innlendrar sjónvarps- og kvikmyndaframleiðslu og öflun réttinda að íslensku hljóð- og myndefni. Að sama skapi má vænta þess að framboð á innlendu fjölmiðlaefni á íslensku aukist. Aukin fjárfesting í framleiðslu á innlendu efni kann að leiða til fleiri atvinnutækifæra fagfólks sem starfar við sjónvarps- og kvikmyndaframleiðslu hér á landi.
2.9. Samspil menningarframlags við gildandi ívilnanir íslenskra stjórnvalda (endurgreiðslukerfi).
Í skýrslu starfshóps um gjaldtöku á erlendar streymisveitur og tæknifyrirtæki, sem birt var á vef Stjórnarráðsins í maí 2024, var skoðað samspil menningarframlags við núgildandi ívilnanir íslenskra stjórnvalda, þ.e. endurgreiðslukerfi kvikmynda.
Frá árinu 1999 hafa verið í gildi ívilnanir til að styðja við kvikmyndaframleiðslu hér á landi, sbr. lög um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999. Nær ívilnun til framleiðslu á kvikmyndum og sjónvarpsefni hér á landi sem ætlað er að stuðla að eflingu innlendrar menningar og kynningar á sögu landsins og náttúru. Ívilnunin er í formi endurgreiðslu á 25–35% af útlögðum kostnaði sem fellur til hér á landi. Á árinu 2024 voru 6,15 milljarðar kr. endurgreiddir vegna 68 verkefna, þar af 4,6 milljarðar kr. vegna 13 verkefna erlendra aðila. Þess ber þó að geta að þar af fóru 4 milljarðar kr. í eitt verkefni. Á árinu 2023 voru um 2,5 milljarðar kr. endurgreiddir vegna 64 verkefna, þar af 772 millj. kr. vegna 12 verkefna erlendra aðila. Á árinu 2022 voru endurgreiðslur um 3,4 milljarðar kr. vegna 83 verkefna, þar af um 1,9 milljarðar kr. vegna 19 verkefna erlendra aðila. Skilyrði fyrir því að falla undir endurgreiðslukerfið eru nokkur en það sem snýr að tengingu við Ísland og menningu landsins er tilgreint í a-lið 1. mgr. 4. gr. laganna, en þar segir: „að viðkomandi framleiðsla sé til þess fallin að koma íslenskri menningu á framfæri, kynna sögu lands eða náttúru eða að viðkomandi framleiðsla sé til þess fallin að stuðla að aukinni reynslu, þekkingu og listrænum metnaði þeirra sem að framleiðslunni standa“. Nánar er fjallað um skilyrðin í reglugerð um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 450/2017.
Þrátt fyrir að almennt hafi verið ánægja með endurgreiðslukerfið og telja megi að það hafi skipt miklu máli við uppbyggingu á þeirri sérfræðiþekkingu og þeim iðnaði sem nú þrífst hér á landi er álitaefni hvort núverandi fyrirkomulag nægi sem stuðningur við framleiðslu á innlendu efni. Í því sambandi ber að hafa í huga að árið 2024 fengu 56 innlend verkefni um 1,55 milljarð kr. í endurgreiðslu á útlögðum kostnaði og árið þar á undan voru verkefnin 52 sem fengu um 1,7 milljarða kr. Ljóst er hins vegar að erlendar streymisveitur hafa að takmörkuðu leyti fjárfest í framleiðslu á efni sem telja má að sé til þess fallið að styðja við íslenska tungu eða menningu, líkt og gengið er út frá að menningarframlaginu sé ætlað að mæta. Þannig hafi tengsl erlendra verkefna aðallega verið við íslenskt landslag eða náttúru, þótt undantekningar séu á slíku, sbr. m.a. þættina Kötlu sem streymisveitan Netflix framleiddi. Samráð við hagaðila, við undirbúning frumvarps þessa, hefur jafnframt gefið til kynna að hvorki standi til né að áhugi sé fyrir hendi af hálfu erlendra streymisveitna að fjárfesta í innlendu efni í nánustu framtíð, heldur sé fremur stefnt að efni með alþjóðlegri skírskotun sem beinist að stærri notendahópi.
Í áðurnefndri skýrslu var á það bent að grundvallarmunur væri á aðstöðu innlendra framleiðenda og stórra streymisveitna. Hinir fyrrnefndu hefðu takmarkaðan aðgang að markaði fyrir framleiðsluvöru sína á meðan viðskiptalíkan hinna síðarnefndu, svo og samkeppnisforskot, sneri fyrst og fremst að því aðgengi sem stórar streymisveitur hefðu að notendum á alþjóðavísu. Ólíkir hvatar stæðu þannig að baki framleiðslu innlendra og erlendra framleiðenda á innlendu efni og telja yrði að menningarframlag væri vel til þess fallið að koma til móts við sjónarmið um jafna stöðu hvað þetta varðaði. Þá mætti telja að núverandi endurgreiðslukerfi, sem erlendar streymisveitur telji að gefið hafi góða raun, geti gert þeim auðveldara að uppfylla kröfur um fjárfestingu í innlendu efni.
Samkvæmt framangreindu þykir mega draga þá ályktun að það endurgreiðslukerfi sem fyrir er styðji vissulega við innlenda framleiðslu. Hins vegar styðji það einnig við framleiðslu á erlendu efni sem stuðli ekki að því að efla íslenska tungu eða menningu, þótt efnið uppfylli skilyrði um skírskotun í íslenska náttúru eða arfleifð. Hagaðilar hafa bent á að endurgreiðslukerfið hafi í einhverjum tilfellum haft neikvæð áhrif á aðgengi smærri innlendra framleiðenda að fagfólki, þar sem áhrif erlendra verkefna leiði til þess að erfitt geti reynst að fá fagfólk til framleiðslunnar og/eða hækki launakostnað við hana. Sams konar ábendingar komu fram í úttekt breska ráðgjafafyrirtækisins Olsberg SPI fyrir menningar- og viðskiptaráðuneytið árið 2024, um efnahagsleg áhrif endurgreiðslukerfis í kvikmyndagerð á Íslandi, þótt úttektin hafi sýnt fram á jákvæð áhrif endurgreiðslukerfisins á kvikmyndageirann í heild.
Er því talið að núgildandi endurgreiðslukerfi falli vel að gjaldtöku í formi menningarframlags streymisveitna, með hliðsjón af því að endurgreiðslukerfið, eins og það er nú, er ekki til þess fallið að styðja sérstaklega við framleiðslu efnis á íslenskri tungu.
3. Meginefni frumvarpsins.
3.1. Almennt.
Með frumvarpi þessu er lagt til að innlendum og erlendum streymisveitum, sem falla undir gildissvið laganna, verði frumvarpið óbreytt að lögum, verði skylt að greiða svokallað menningarframlag. Menningarframlag verði í formi skatts sem nemi 5% af heildartekjum streymisveitna af sölu áskrifta hér á landi. Skatturinn lækki í samræmi við umfang beinna fjárfestinga í framleiðslu á innlendu efni og falli niður þegar beinar fjárfestingar í framleiðslu á innlendu efni nema 5% af skattstofni. Í 2. gr. er skilgreint hvað telst til innlends efnis. Lagt er til í 6. gr. að skattstofn verði heildartekjur streymisveitna af sölu áskrifta hér á landi. Til skattstofns teljist ekki áskriftartekjur af streymisveitum sem eingöngu miðla íþróttaefni og fréttum, áskriftartekjur af línulegri dagskrá sem gerð er aðgengileg í myndmiðlun eftir pöntun og tekjur af erlendu endurvarpi. Þá teljist tekjur af þáttasölusjónvarpi, þ.e. sölu á stökum kvikmyndum, þáttum og viðburðum (e. pay per view), ekki til skattstofns. Dæmi um slíka þjónustu er Síminn Bíó og Leiga Sýnar hér á landi en það eru þjónustur þar sem hægt er að kaupa tímabundinn aðgang að stökum kvikmyndum.
Innheimtar tekjur renna í ríkissjóð skv. 37. gr. laga um opinber fjármál, nr. 123/2015. Til að unnt verði að ná því markmiði sem að er stefnt með lagasetningu miðast tillagan við þá grundvallarforsendu að framlag ríkisins í Kvikmyndasjóð verði hækkað sem sömu fjárhæð nemur, með ákvörðun Alþingis sem ákveður skiptingu fjárheimilda til málefnasviða og málaflokka í fjárlögum ár hvert.
Lagt er til að streymisveitur með veltu undir 20 millj. kr. á ári hér á landi eða áskrifendafjölda undir 1% af fjölda heimila verði undanþegnar greiðslu menningarframlags.
Jafnframt er lagt til að Ríkisútvarpið verði undanþegið greiðslu menningarframlags, með vísan til þeirra skyldna sem nú þegar hvíla á Ríkisútvarpinu um þátttöku þess í kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerð, m.a. með kaupum af sjálfstæðum framleiðendum. Hið sama gildi um aðra sambærilega fjölmiðla sem heyra undir lög um um almannaþjónustufjölmiðla í öðrum EES-ríkjum.
Þá er lagt til að heimilt verði að dreifa kostnaði við beina fjárfestingu í innlendu efni sem umfram er 5% af stofni til útreiknings menningarframlags á allt að þrjú ár, enda hafi fullnægjandi skil verið gerð á skýrslu til Skattsins, með upplýsingum um stofn til útreiknings menningarframlags hér á landi á næstliðnu almanaksári og upplýsingum um kostnað við beina fjárfestingu í hljóð- og myndefni.
3.2. Gildandi lög og reglur sem efni frumvarpsins byggist á.
Fjölmiðlar hér á landi starfa á grundvelli laga um fjölmiðla, nr. 38/2011, sem gilda um allar tegundir fjölmiðla í íslenskri lögsögu, hljóð- og myndmiðla, línulegt og ólínulegt efni þeirra, prentmiðla og netmiðla, þar á meðal um Ríkisútvarpið. Að auki gilda sérlög um starfsemi Ríkisútvarpsins, lög um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013.
Þá gilda lög um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, um starfsemi lögaðila, þ.e. atvinnufyrirtækja, bæði hér á landi og fyrirtækja með heimilisfesti eða fasta starfsstöð erlendis sem selja þjónustu sem veitt er rafrænt, þ.m.t. útvarps- og sjónvarpsþjónustu, til annarra en atvinnufyrirtækja hér á landi. Ber fyrirtækjum sem selja slíka þjónustu að tilkynna starfsemi sína til Skattsins á grundvelli 5. mgr. 35. gr. laganna.
Alþjóðlegar streymisveitur með staðfestu í öðrum ríkjum innan EES falla almennt ekki undir gildissvið laga um fjölmiðla, nr. 38/2011, heldur gildissvið fjölmiðlalaga í þeim EES-ríkjum þar sem þær hafa staðfestu, á grundvelli tilskipunar (ESB) 2010/13 um hljóð- og myndmiðlun, eins og henni var breytt með tilskipun (ESB) 2018/1808. Þær bera því ekki skyldur samkvæmt lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011, þótt starfsemi þeirra kunni að vera skráningarskyld hér á landi samkvæmt lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988. Með frumvarpi þessu er lagt til að allar streymisveitur, sem beina þjónustu sinni til einstaklinga og lögaðila hér á landi, verði skyldaðar til greiðslu menningarframlags, óháð því hvort þær hafa staðfestu hér á landi eða í öðru ríki innan EES.
3.3. Samanburður við önnur ríki.
Menningarframlag streymisveitna hefur verið bundið í lög í mörgum nágrannaríkjum Íslands. Í nóvember 2025 höfðu lög sem skylda innlendar og alþjóðlegar streymisveitur til að fjárfesta í framleiðslu á evrópskum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum tekið gildi í a.m.k. 14 ríkjum í Evrópu, þar á meðal í Danmörku og Noregi. Þá er vinna við undirbúning sambærilegra frumvarpa hafin í Finnlandi og Svíþjóð. Auk þess hafa þrjú Evrópuríki til viðbótar lögfest slíkar kröfur gagnvart innlendum streymisveitum eingöngu.
Í flestum tilfellum er um að ræða valkvæða innleiðingu á ákvæði 2. mgr. 13. gr. hljóð- og myndmiðlunartilskipunar (ESB) 2010/13, sbr. breytingar sem gerðar voru með tilskipun (ESB) 2018/1808. Tilskipunin var innleidd í landsrétt hér á landi með lögum nr. 27/2024, um breytingu á lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011, en innleiðing ákvæðis 2. mgr. 13. gr. tilskipunarinnar var ekki hluti af þeirri lagabreytingu.
Tilgangur og markmið 2. mgr. 13. gr. hljóð- og myndmiðlunartilskipunarinnar er fyrst og fremst að styðja við framleiðslu á evrópsku efni og/eða hvetja til kaupa á réttindum að evrópsku efni. Útfærsla menningarframlags hefur verið með ýmsum hætti í þeim EES-ríkjum sem valið hafa að innleiða ákvæði 2. mgr. 13. gr. tilskipunarinnar í landsrétt.
Hugtakið tekjur hefur verið skilgreint með fjölbreytilegum hætti þar sem ákvæðið hefur verið lögfest, eða frumvörp þess efnis lögð fram, m.a. sem tekjur af sölu myndefnis, auglýsingatekjur eða áskriftartekjur. Fer það m.a. eftir því hvernig viðskiptalíkön streymisveitna í viðkomandi ríki eru uppbyggð og starfsemi þeirra er háttað.
Fjárhæð menningarframlags, sbr. 6. gr., reiknast almennt sem tiltekið hlutfall af tekjum fjölmiðlaveitunnar í viðkomandi ríki á ársgrundvelli en hlutfallið er mishátt milli landa. Þá hefur streymisveitum verið gert að fjárfesta í framleiðslu með ólíkum hætti.
Samkvæmt kortlagningu við undirbúning frumvarps þessa hafa frumvörp til laga um menningarframlag í öðrum EES-ríkjum einkum byggst á eftirfarandi leiðum til að fjárfesta í framleiðslu:
a. greiðslu gjalds sem rennur í sjóð (t.d. kvikmyndasjóð) (Þýskaland og Pólland,
b. beinni fjárfestingu í framleiðslu á evrópsku (innlendu) efni, með öflun réttinda að evrópsku (innlendu) efni og/eða með framleiðslu/samframleiðslu á evrópsku (innlendu) efni (Ítalía og Holland),
c. vali um beina fjárfestingu eða greiðslu gjalds (Belgía og Grikkland),
d. samspili gjaldtöku og beinnar fjárfestingar (Danmörk, Frakkland, Portúgal og Króatía).
Danmörk.
Lög um menningarframlag streymisveitna tóku gildi 1. júlí 2024. Var þetta þriðja frumvarpið til laga um menningarframlag streymisveitna sem fram kom í Danmörku á tímabilinu 2022–2024 en hið fyrsta kom fram árið 2022, í tíð þáverandi ríkisstjórnar.
Samkvæmt dönsku lögunum er menningarframlag streymisveitna í Danmörku fast gjald á ársgrundvelli, auk þess sem viðbótarskyldur eru lagðar á fjölmiðlaveitur sem fjárfesta lítið eða takmarkað í dönsku efni. Bein, árleg lágmarksfjárfesting í framleiðslu á dönsku efni er því meginforsenda þess að ekki þurfi að greiða viðbótargjald. Öllum streymisveitum með starfsemi í Danmörku, bæði innlendum veitum og streymisveitum í lögsögu annarra EES-ríkja, er skylt að greiða árlegt menningarframlag sem nemur 2% heildartekna af starfseminni í Danmörku á ársgrundvelli. Streymisveitum sem fjárfesta árlega í dönsku efni fyrir minna en 5% heildartekna af starfsemi þeirra í Danmörku á ársgrundvelli er skylt að greiða árlegt viðbótarframlag sem nemur 3% heildartekna af starfsemi þeirra í Danmörku (menningarframlag er þá alls 5%). Til fjárfestinga í dönsku efni teljast allar fjárfestingar í framleiðslu og samframleiðslu á nýjum, dönskum kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og heimildarþáttum en fjárfestingar í fréttum og íþróttaefni teljast ekki til slíkra fjárfestinga. Þá er skilgreint í lögunum hvað telst vera dönsk framleiðsla.
Streymisveitur með árstekjur undir 15 millj. danskra kr. (um 300 millj. kr.) eða streymisveitur með lægri en 1% hlutdeild áskrifta á dönskum fjölmiðlamarkaði eru undanþegnar greiðslu menningarframlags. Fjölmiðlar sem starfa á grundvelli danskra laga um fjölmiðlun í almannaþjónustu eða sambærilegra laga í öðru EES-ríki eru undanþegnir greiðslu menningarframlags. Það sama á við um myndveitur sem starfa eingöngu í þágu menntunar eða bókasafna.
Slots- og kulturstyrelsen (dönsk ríkisstofnun sem annast m.a. stjórnsýslu fjölmiðlamála) sér um innheimtu menningarframlags árlega, byggt á ársreikningi næstliðins reikningsárs vegna starfsemi fjölmiðlaveitna í Danmörku. Fjölmiðlaveitur skrá sig hjá stofnuninni og skila þangað skýrslu einu sinni á ári um fjárfestingu sína í framleiðslu á nýju, dönsku efni. Heimilt er að dreifa fjárhæðum á þriggja ára tímabil.
Framangreint fjárframlag streymisveitna, að frádregnum kostnaði við umsýslu, rennur annars vegar beint í danskan sjóð sem styður við þróun og framleiðslu danskra, leikinna sjónvarpsþátta og heimildarmynda og efni fyrir börn og unglinga og hins vegar beint í danska kvikmyndasjóðinn.
Sinni streymisveitur ekki lögbundnum greiðsluskyldum fer um innheimtu menningarframlags samkvæmt dönskum lögum um innheimtu opinberra skatta og gjalda.
Fjórtán alþjóðlegar streymisveitur hafa tilkynnt starfsemi sína á grundvelli dönsku laganna, samkvæmt upplýsingum á vef danska menningarmálaráðuneytisins í nóvember 2025.
Noregur.
Í febrúar 2025 samþykkti norska þingið breytingar á norskri löggjöf um innleiðingu breytinga frá 2018 á hljóð- og myndmiðlunartilskipun ESB. Breytingarnar tóku gildi 1. maí 2025 en gildistöku tveggja ákvæða um skyldur streymisveitna til að fjárfesta í norsku hljóð- og myndefni, fyrir 4% af tekjum þeirra í Noregi, sbr. 2 mgr. 13. gr. tilskipunarinnar, var frestað. Samkvæmt upplýsingum frá norska menningar- og jafnréttisráðuneytinu í nóvember 2025 hafa ákvæðin um fjárfestingarskyldu streymisveitna nú tekið gildi í Noregi en eru ekki komin til framkvæmda, þar sem nánari reglur um framkvæmdina hafa ekki verið settar, m.a. reglur um undanþágur frá fjárfestingarskyldu, útreikning og upplýsingagjöf til norsku fjölmiðlanefndarinnar.
Svíþjóð.
Sérfræðingahópur á vegum sænskra stjórnvalda skilaði nýverið skýrslu, Publiken I focus – reformer för ett starkare filmland, þar sem lagt er til að lögfestar verði skyldur um fjárfestingar innlendra og alþjóðlegra streymisveitna í sænskum kvikmyndum og sjónvarpsefni fyrir u.þ.b. 1,5% af heildarveltu streymisveitna af starfseminni í Svíþjóð (þ.m.t. auglýsinga- og áskriftartekjum). Undanþegnir verði almannaþjónustumiðlar og smærri streymisveitur með veltu undir tilteknum mörkum (20 millj. sænskra kr. á ári) eða undir tiltekinni markaðshlutdeild (1%). Einnig verði undanþegnir aðilar sem fjárfesta í nýjum sænskum kvikmyndum eða sjónvarpsþáttum fyrir 10% eða meira af heildarveltu á ársgrundvelli. Skýrslan, ásamt drögum að lagafrumvarpi, var í umsagnarferli í september 2025, samkvæmt upplýsingum frá sænska menningarmálaráðuneytinu.
Finnland.
Í Finnlandi hefur á síðustu árum farið fram ítarleg greiningarvinna um hugsanlegar útfærslur og hagræn áhrif menningarframlags, í tíð fyrri og núverandi ríkisstjórnar, sem tók við stjórnartaumunum sumarið 2023. Samkvæmt upplýsingum frá finnska menningarmála-ráðuneytinu í september 2025 samþykkti finnska ríkisstjórnin á árlegum fjárlagafundi sínum að hefja undirbúning að framlagningu frumvarps um menningarframlag streymisveitna hið fyrsta. Er sá undirbúningur því að hefjast í ráðuneytinu.
Frakkland.
Í nágrannaríkjum Íslands hefur almennt ekki verið litið svo á að menningarframlag streymisveitna teljist til skattlagningar. Í Frakklandi er menningarframlagið þó bæði í formi beinnar fjárfestingarskyldu (15–25%) og í formi skatts (5,15%) sem innheimtur er af þarlendum skattyfirvöldum samkvæmt almennum skattalögum frá árinu 2003. Fjárhæð sem nemur innheimtu skattfé rennur í franska kvikmyndasjóðinn sem styrkir sjónvarpsþátta- og kvikmyndagerð. Erlendir þjónustuveitendur með starfsemi í Frakklandi hafa verið skattlagðir frá 2018.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Efni frumvarpsins gefur tilefni til að meta hvort tillögur þess stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar. Við vinnslu þess hefur þess m.a. verið gætt að efni þess og framsetning samrýmist 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem kveðið er á um að skattamálum skuli skipað með lögum. Við samningu frumvarpsins hefur einnig verið horft til samræmis við 73. gr. stjórnarskrárinnar og 10. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem fjalla um tjáningarfrelsi, og áhersla lögð á að ekki verði vegið að tjáningarfrelsi og sjálfstæði þeirra fjölmiðla sem falla undir gildissvið frumvarpsins. Í því tilliti hefur verið litið til meðalhófs- og jafnræðisreglu og m.a. gætt að því að sömu reglur gildi um innlendar og erlendar fjölmiðlaveitur með starfsemi hér á landi.
Þar sem um er að ræða frumvarp á sviði skattaréttar er það ekki tilkynningarskylt til Eftirlitsstofnunar EFTA á grundvelli ákvæða EES-samningsins um ríkisaðstoð, tæknilegar reglur um vöru og fjarþjónustu eða frelsi til að veita þjónustu.
Við samningu frumvarpsins hefur auk þess verið höfð hliðsjón af skuldbindingum Íslands á vettvangi OECD. Með alþjóðlegum skuldbindingum Íslands á vettvangi OECD er vísað til þess að aðildarríki OECD hafa frá árinu 2013 unnið að sameiginlegri aðgerðaráætlun sem kennd er við BEPS (e. Base Erosion and Profit Shifting) sem ætlað er að berjast gegn alþjóðlegri skattasniðgöngu með það að markmiði að skattur verði greiddur af hagnaði þar sem hann myndast. Tvær aðgerðir sem enn hafa ekki tekið gildi fela annars vegar í sér skattlagningu stórra tæknifyrirtækja í markaðsríkjum, þ.e. stafrænan þjónustuskatt, svokallaða stoð 1 (e. Pillar One) og hins vegar 15% alheimslágmarksskatt á fjölþjóðlegar samstæður með tekjur umfram 750 milljónir evra, svokallaða stoð 2 (e. Pillar Two). Ísland er meðal þeirra þjóða sem undirgengust yfirlýsingu OECD-ríkja í október 2021 og júlí 2023 og skuldbundu sig til ársloka 2024 til að taka ekki upp stafrænan þjónustuskatt á alþjóðleg tæknifyrirtæki meðan fram færi vinna við útfærslu sameiginlegra reglna OECD um skattlagningu stafræna hagkerfisins. Sérstakt samkomulag var þó gert milli Bandaríkjanna og ákveðinna ríkja sem þegar höfðu innleitt stafræna þjónustuskatta á alþjóðleg fyrirtæki, þ.e. Austurríkis, Frakklands, Ítalíu, Spánar og Bretlands. Á móti samþykktu Bandaríkin að falla frá viðskiptaþvingunum sem þau höfðu sett á tiltekinn innflutning frá ríkjunum.
Hinn 20. janúar 2025 minnkuðu líkur á því að sameiginlegri lausn yrði náð á vettvangi OECD þegar forseti Bandaríkjanna undirritaði forsetatilskipun sem dró Bandaríkin úr samstarfinu um stafrænan þjónustuskatt eða stoð 1. Síðar sama ár var samkomulag ritað milli G7 ríkjanna sem undanskilur bresk og bandarísk fyrirtæki frá samkomulaginu.
Samkvæmt þingmálaskrá 157. löggjafarþings fyrirhugar fjármála- og efnahagsráðherra að leggja fram frumvarp um 15% alheimslágmarksskatt á fjölþjóðlegar samstæður með tekjur umfram 750 milljónir evra eða svokallaða stoð 2. Frumvarpið mun fela í sér innleiðingu tilskipunar ráðsins (ESB) 2022/2523 sem mælir fyrir um sameiginlegar ráðstafanir til að tryggja 15% lágmarksskattlagningu á fjölþjóðlegar samstæður innan Evrópusambandsins. Markmið þess er að draga úr skattasniðgöngu fjölþjóðlegra stórfyrirtækja og skaðlegri skattasamkeppni á milli landa. Tilskipunin byggist á fyrrnefndum alþjóðlegum reglum OECD og G-20 og eru reglurnar birtar undir heitinu Global Anti-Base Erosion Model Rules (GloBE). Reglurnar byggjast á aðgerðaáætlun OECD í samstarfi við G-20 ríkin (áðurnefndri BEPS-áætlun) þar sem sérstök áhersla er lögð á stoð 2 um lágmarksskatthlutfall á tekjur samstæðufélaga.
Ekki er talið að áformað menningarframlag streymisveitna fari í bága við áðurnefnd áform um 15% alheimslágmarksskatt á fjölþjóðlegar samstæður, skuldbindingar Íslands á vettvangi OECD eða aðrar alþjóðlegar skuldbindingar Íslands. Verði frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra að lögum koma reglurnar ekki til með að hafa áhrif á venjuleg íslensk fyrirtæki eða einstaklinga. Ekki er gert ráð fyrir að mörg móðurfélög hér á landi muni falla undir reglurnar vegna hás tekjuþröskuldar (750 milljónir evra) en talið er að nokkrar dóttureiningar erlendra samstæðna með skattalega heimilisfesti hér á landi muni falla undir reglurnar.
5. Samráð.
Árið 2025 vann hópur skipaður fulltrúum fjármála- og efnahagsráðuneytis, menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytis og Skattsins að gerð frumvarpsins. Við gerð þess var haft samráð við fjármála- og efnahagsráðuneyti, Skattinn, Kvikmyndamiðstöð og fjölmiðlanefnd og efni frumvarpsins kynnt fyrir hagsmunaaðilum.
Efni frumvarpsins er í samræmi við hugmyndir starfshóps sem skipaður var 2023 til að skoða gjaldtöku á erlendar streymisveitur og tæknifyrirtæki. Starfshópurinn hafði samráð við fulltrúa ýmissa hagsmunaaðila við mótun þeirra hugmynda og fundaði m.a. með fulltrúum innlendra og erlendra streymisveitna. Í maí 2024 voru frumvarpsdrög birt í samráðsgátt stjórnvalda en efni þess frumvarps varðaði innleiðingu á 2. mgr. 13. gr. hljóð- og myndmiðlunartilskipunar (ESB) 2010/13, en ekki skattlagningu, og var ekki lagt fram á Alþingi.
Drög að frumvarpi voru birt í samráðsgátt undir málsnúmerinu S-174/2024 hinn 9. október 2025 og veittur frestur til að senda inn umsagnir til 24. október 2025. Tólf umsagnir bárust frá þrettán aðilum, Almannarómi, Bandalagi háskólamanna, Bandalagi íslenskra listamanna, Miðeind ehf., Motion Picture Association, Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Samtökum kvikmyndaleikstjóra á Íslandi, Sýn hf., Félagi leikskálda og handritshöfunda, Félagi kvikmyndagerðarmanna, Viðskiptaráði Íslands og ÖBÍ réttindasamtökum, auk eins einstaklings. Erlendur umsagnaraðili, Motion Picture Association, er í fyrirsvari fyrir sjö alþjóðleg fyrirtæki á sviði myndmiðlunar og framleiðslu kvikmynda- og sjónvarpsefnis: Amazon Studios LLC, Netflix Studios LLC, Paramount Pictures Corporation, Sony Pictures Entertainment Inc., Universal City Studios LLC, Walt Disney Studios Motion Pictures og Warner Bros. Entertainment Inc.
Flestir innlendir umsagnaraðilar kváðust styðja markmið frumvarpsins um að efla íslenska menningu og tungu og styðja við framleiðslu á íslensku efni. Jafnframt kom fram í nokkrum umsögnum að mikilvægt væri að tryggja að innheimt skattfé rynni úr ríkissjóði í Kvikmyndasjóð. Þá gerðu margir umsagnaraðilar athugasemdir við skilgreiningu á því hvað telst fjárfesting í innlendu efni.
Í umsögnum Bandalags íslenskra listamanna, Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Samtaka kvikmyndaleikstjóra á Íslandi, Félags leikskálda og handritshöfunda og Félags kvikmyndagerðarmanna var athugasemd gerð við skilgreiningu hugtaksins innlent efni. Lagt var til að hún yrði þrengd, til að koma í veg fyrir að fjárfesting í þáttum á borð við „Love Island“, yrðu slíkir þættir teknir upp á Íslandi og á íslensku, teldist fjárfesting í innlendu efni. Þá vildi hluti samtakanna bæta við skilyrði um aðkomu íslenskra höfunda, handritshöfunda og leikstjóra til að efni geti talist innlent efni.
Í umsögn Sýnar hf. var einnig athugasemd gerð við skilgreiningu hugtaksins innlent efni en lagt til að hún verði rýmkuð með þeim hætti að hún tæki einnig til íþróttaefnis, frétta og skemmtiefnis á borð við „Kviss“ og „Idol“. Jafnframt var athugasemd gerð við huglægt skilyrði um íslenska menningarlega og samfélagslega skírskotun innlends efnis og lagt til að það yrði fellt brott.
Í umsögnum Almannaróms og Miðeindar ehf. var lagt til að fjárfesting í skjátextun og talsetningu erlends efnis á íslensku teldist fjárfesting í innlendu efni. Talið var að breytingin myndi styrkja stöðu íslenskrar tungu og máltækni og jafna stöðu erlendra og innlendra miðla í ljósi lagaskyldu sem hvílir á innlendum fjölmiðlum um textun eða talsetningu á íslensku. Þá var vísað til þess í umsögn Miðeindar ehf. að breytingin myndi efla störf þýðenda, raddleikara og hljóðsetjara.
Í umsögn ÖBÍ réttindasamtaka var lagt til að íslensku táknmáli yrði bætt við sem fjárfestingarkosti, að streymisveitur yrðu að uppfylla kröfur um aðgengi, t.d. textun og sjónlýsingu á íslensku, og að innlend framleiðsla þyrfti að uppfylla lágmarkskröfur um aðgengi fyrir öll til að njóta opinberra styrkja.
Frumvarpinu var breytt til að koma til móts við þessar athugasemdir að nokkru leyti. Leikja- og skemmtidagskrá var bætt við í orðskýringu í 4. tölul. 2. gr. þar sem skilgreiningu á hugtakinu innlent efni er að finna. Jafnframt var fjárfesting í textun og talsetningu erlends efnis á íslensku bætt við upptalningu þeirra fjárfestinga sem komið geta til frádráttar greiðslu menningarframlags, með vísan til markmiðsákvæðis frumvarpsins um að efla íslenska menningu og íslenska tungu. Þá var skilyrði um íslenska menningarlega og samfélagslega skírskotun innlends efnis fellt brott, að höfðu frekara samráði við Kvikmyndamiðstöð Íslands. Í samráði við Kvikmyndamiðstöð Íslands var einnig ákveðið að breyta afmörkun framleiðslutímabils í 7. tölul. 2. gr. sem hefur þýðingu við afmörkun á því hvað telst nýtt efni í skilningi laganna, sbr. 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins, sbr. einnig 1. tölul. 2. gr.
Í umsögn Motion Picture Association kom fram að lagst væri gegn frumvarpinu. Skattlagning eða fjárfestingarskylda af þessu tagi kunni að fara í bága við alþjóðlegar skuldbindingar og reglur EES-réttar, fela í sér tvísköttun og fæla erlenda fjárfesta frá því að fjárfesta í kvikmynda- og sjónvarpsframleiðslu hér á landi, auk þess að auka skriffinnsku og hækka framleiðslukostnað.
Einn innlendur umsagnaraðili, Viðskiptaráð, lagðist alfarið gegn frumvarpinu og hvatti til þess að það yrði dregið til baka, þar sem skatturinn skekkti samkeppni á fjölmiðlamarkaði með því að leggjast eingöngu á einkarekna miðla sem þegar væru í veikri stöðu.
Þá komu fram aðrar athugasemdir við frumvarpið, m.a. við undanþágur frá gildissviði frumvarpsins, skattlagningarhlutfall, jafnræðissjónarmið og möguleg efnahagsleg áhrif, sem ekki þótti tilefni til að bregðast við að svo stöddu.
6. Mat á áhrifum.
6.1. Fjárhagsleg áhrif.
Áætlað er að frumvarpið muni skila tekjum í ríkissjóð og að framlag ríkisins í Kvikmyndasjóð verði hækkað sem þeim nemur. Samkvæmt upplýsingum sem aflað var frá Skattinum í september 2025 voru tekjur af erlendum streymisáskriftum um 2,62 milljarðar kr. árið 2023 og 2,88 milljarðar kr. árið 2024. Miðað við þessar tölur gæti framlagið í heild numið 399 millj. kr. miðað við 5% hlutfall. Ef gengið er út frá því að innlendar streymisveitur fjárfesti nú þegar í framleiðslu á innlendu efni, umfram fjárhæð menningarframlagsins, og að erlendar streymisveitur geri það ekki, væri réttari nálgun að miða aðeins við tekjur erlendra streymisveitna sem viðbót frá því sem nú er. Ef miðað er við 2,9 milljarða kr. tekjur væri framlagið um 144 millj. kr. miðað við 5% hlutfall. Hafa ber í huga að ef allar innlendar og erlendar streymisveitur sem falla undir gildissvið frumvarpsins velja beina fjárfestingarleið í stað þess að greiða fjárframlag skilar frumvarpið engum tekjum í ríkissjóð. Á móti ættu að aukast fjárfestingar í framleiðslu á innlendu efni, sýningarréttindum að slíku efni og talsetningu og textun erlends efnis á íslensku.
Gera má ráð fyrir kostnaði samfara gjaldtökunni. Áætlað er að vinna við umsýslu hjá starfsmönnum ríkisins geti samsvarað allt að hálfu stöðugildi á ári, þ.e. yfirferð skýrslna, samskipti, útreikningar og álagning, og gæti beinn kostnaður vegna þessa numið allt að 5-8 millj. kr. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir að tekjur vegna þeirra verði umfram þau útgjöld sem af þeim hljótast.
Þá má gera ráð fyrir að kostnaður falli á streymisveitur við að uppfylla upplýsingagjöf við gjaldtökuna. Reynt hefur verið eftir fremsta megni að halda reglubyrði í lágmarki og þar með kostnaði við reglufylgni.
Þess skal getið að samkvæmt frummati á áhrifum frumvarpsins var talið að tekjur af frumvarpinu gætu orðið 100–300 millj. kr. á ári. Byggðist það á upplýsingum sem starfshópur þáverandi menningar- og viðskiptaráðherra hafði aflað frá Skattinum árið 2024 um tekjur af erlendum streymisáskriftum 2022 og 2023. Fram kom í skýrslu starfshópsins að upplýsingarnar væru byggðar á tölum um virðisaukaskattskylda veltu af rafrænni þjónustu og að ekki væri hægt að sundurgreina þær að fullu niður á hverja þjónustu. Til að minnka líkur á að tölurnar væru ofáætlaðar voru þær lækkaðar um 10%.
Haustið 2025 bárust uppfærðar upplýsingar frá Skattinum um áætlaðar tekjur erlendra streymisveitna. Fram kom að Skatturinn teldi að tekjur af erlendum streymisáskriftum hefðu verið ofáætlaðar í frummati á áhrifum frumvarpsins, með vísan til þess að slíkar tekjur væru einungis hluti rafrænnar þjónustu sem alþjóðleg tæknifyrirtæki veita hér á landi. Því væri nauðsynlegt að miða við enn lægri upphæð.
Með vísan til framangreinds voru þær breytingar gerðar á áhrifamati frumvarpsins að fjárhæð mögulegra tekna ríkissjóðs af frumvarpinu er nú áætluð um 140–150 millj. kr. á ári.
6.2. Áhrif á sjónvarps- og kvikmyndaframleiðslu.
Efni frumvarpsins snertir einkum starfsemi innlendra og erlendra streymisveitna með starfsemi hér á landi, þ.e. fjölmiðlaveitna sem dreifa efni eftir pöntun til notenda hér á landi gegn áskriftargjaldi. Gera má ráð fyrir að áhrif frumvarpsins verði mest á streymisveitur sem fjárfesta lítið eða takmarkað í nýju, íslensku efni, t.d. erlendar streymisveitur á borð við Netflix, Viaplay, Amazon Prime, Disney+ og HBO Max, en íslenskar streymisveitur, í eigu Sýnar hf. og Símans hf., eru líklegri til að uppfylla kröfur um beina fjárfestingu í innlendu hljóð- og myndefni á íslensku nú þegar. Þá er gert ráð fyrir auknum tekjum ríkissjóðs og að framlag ríkisins í Kvikmyndasjóð geti hækkað sem þeirri fjárhæð nemur, til hagsbóta fyrir framleiðendur innlendra kvikmynda, stuttmynda, sjónvarpsefnis og heimildarmynda.
Þess má vænta að áhrif frumvarpsins verði þau að auknu fé verði varið til innlendrar sjónvarps- og kvikmyndaframleiðslu og öflunar réttinda að innlendu hljóð- og myndefni. Aukin fjárfesting í framleiðslu á innlendu efni kann að leiða til fleiri atvinnutækifæra fagfólks sem starfar við sjónvarps- og kvikmyndaframleiðslu hér á landi. Um leið ber að hafa í huga að fleiri atvinnutækifæri fagfólks hér á landi kunna að einhverju leyti að hafa neikvæð áhrif á framleiðslukostnað innlendra framleiðenda á innlendu efni, með sama hætti og endurgreiðslukerfi kvikmynda, og að erfitt eða kostnaðarsamt geti reynst fyrir innlenda framleiðendur að fá fagfólk til framleiðslunnar. Meta þarf árangur af framkvæmd laganna með m.a. þetta í huga.
Frumvarpið er liður í því að jafna samkeppnisstöðu innlendra fjölmiðla gagnvart erlendum streymisveitum en alþjóðlegar streymisveitur með starfsemi hér á landi hafa hingað til borið takmarkaðar skyldur gagnvart íslensku samfélagi.
6.3. Áhrif á neytendur.
Efni frumvarpsins er til þess fallið að hafa jákvæð áhrif á framboð innlends efnis á streymisveitum, sem neytendur munu njóta góðs af. Gjaldtakan gæti haft áhrif á verð til neytenda, að svo miklu leyti sem samkeppnisskilyrði eru þannig að streymisveitur geti velt kostnaðinum yfir á þá. Hér skiptir máli hversu hátt framlagið kemur til með að vera en því hærra sem það er þeim mun líklegra er að því verði að hluta eða öllu leyti velt yfir í verð til neytenda. Hafa ber í huga að framlagið er reiknað af heildartekjum (brúttótekjum) og tekur þannig ekki tillit til kostnaðar við framleiðslu. Framlagið kemur sér þannig sérstaklega illa í þeim aðstæðum þegar tap er af rekstri streymisveitu.
Við gerð frumvarpsins var horft til þess að reglusetning kunni að einhverju leyti að draga úr áhuga nýrra erlendra aðila til að koma inn á markaðinn. Hins vegar eru sambærilegar reglur í gildi eða í mótun víða í Evrópu, m.a. í norrænum ríkjum, og því ekki um óeðlilega aðgangshindrun að ræða. Þá eru erlendar streymisveitur sem bjóða upp á áskriftarþjónustu á íslenskum markaði almennt fjárhagslega burðug fyrirtæki og krafa um menningarframlag ekki líkleg til að hafa úrslitaáhrif á ákvörðun þeirra um að beina starfsemi sinni á þann markað. Gert er ráð fyrir að fram fari mat á framkvæmd og áhrifum laganna þremur árum eftir gildistöku þeirra, verði frumvarpið að lögum.
Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á einstaklinga eftir kyni og muni því hvorki hafa áhrif á jafnrétti né stöðu kynjanna. Þá er ekki gert ráð fyrir að frumvarpið hafi áhrif á persónuvernd.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1. gr.
Að baki ákvæðinu búa sjónarmið um menningarlega og tungumálalega fjölbreytni. Aukinn stuðningur við framleiðslu á innlendum, leiknum kvikmyndum, stuttmyndum, sjónvarpsefni og heimildarmyndum á íslensku er mikilvæg forsenda þess að unnt sé að standa vörð um íslenska tungu á litlu málsvæði.
Um 2. gr.
Hugtakið bein fjárfesting er skilgreint svo í 1. tölul. að um sé að ræða fjárfestingu í framleiðslu, samframleiðslu eða sýningarréttindum eða samsvarandi í nýju, innlendu efni og fjárfestingu í textun og talsetningu erlends efnis á íslensku. Nánari skýringu á hugtökunum nýtt efni og innlent efni er að finna í umfjöllun um 4. og 7. tölul. Með sýningarréttindum er vísað til þess fyrirkomulags að rétthafar selji streymisveitum sýningarrétt efnis sem telst til innlends efnis skv. 4. tölul. 2. gr.
Hugtakið fjölmiðill er skilgreint svo að um sé að ræða aðila sem veitir reglubundna fjölmiðlaþjónustu, í samræmi við skilgreiningu sama hugtaks í 2. gr. laga um fjölmiðla, nr. 38/2011.
Hugtakið fjölmiðlaþjónusta tekur bæði til hljóðmiðlunar og myndmiðlunar fjölmiðla-þjónustuveitenda hvort heldur sem um hefðbundnar útsendingar eða samsvarandi þjónustu eftir pöntun er að ræða. Það tekur að sama skapi til miðlunar fjölmiðlaþjónustuveitenda á ritefni hvort heldur sem er á prentuðu eða rafrænu formi. Nánara inntak hugtaksins fjölmiðlaþjónusta ræðst svo af skilgreiningu á hugtakinu fjölmiðill sem og einstökum tegundum fjölmiðlunar.
Innlent efni í 2. tölul. skilgreint sem nýjar leiknar kvikmyndir, stuttmyndir, leikið sjónvarpsefni og heimildarmyndir, þar sem meira en helmingur talmáls er á íslensku og efni uppfyllir þar að auki aðra af eftirfarandi kröfum:
a. 50% eða hærra hlutfall framleiðslukostnaðar fellur til hér á landi.
b. 50% eða hærra hlutfall af upptökum á viðkomandi myndefni fer fram hér á landi.
Afmörkun hugtaksins innlent efni við nýjar leiknar kvikmyndir, stuttmyndir, leikið sjónvarpsefni og heimildarmyndir er í samræmi við 2. gr. reglugerðar um Kvikmyndasjóð, nr. 229/2003, þar sem tilgreint er hvernig fjárveitingar Kvikmyndasjóðs skiptast milli einstakra greina kvikmyndagerðar. Lagt er til að fréttir, útsendingar frá íþróttaviðburðum, auglýsingar, textavarpsþjónusta eða fjarkaup teljist ekki til innlends efnis í skilningi frumvarpsins. Af því leiðir að fjárfesting í slíku efni telst ekki frádráttarbær frá menningarframlagi.
Til að teljast innlent efni þarf að uppfylla tiltekin skilyrði fyrir hverja og eina kvikmynd, stuttmynd eða heimildarmynd en þegar um er að ræða sjónvarpsþáttaraðir er mat lagt á þáttaröð í heild en ekki hvern og einn þátt í viðkomandi þáttaröð. Á meðal skilyrða er að meira en helmingur talmáls sé á íslensku en ef svo er ekki geta sérstakar menningarlegar ástæður leitt til þess að efnið teljist engu að síður innlent. Að auki þarf að uppfylla annað af tveimur skilyrðum, annaðhvort skilyrði um að 50% eða hærra hlutfall framleiðslukostnaðar falli til hér á landi eða skilyrði um að 50% eða hærra hlutfall af upptökum á viðkomandi myndefni fari fram hér á landi. Með framleiðslukostnaði er átt við allan almennan kostnað sem heimilt er að draga frá tekjum af atvinnurekstri samkvæmt ákvæðum laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, en ekki kostnað vegna einkanota, óeðlilegrar risnu o.s.frv. Jafnframt er það skilyrði að laun og verktakagreiðslur, sem taldar eru til framleiðslukostnaðar, verði að vera skattlagðar hér á landi svo að slíkur kostnaður fáist viðurkenndur sem framleiðslukostnaður í skilningi frumvarpsins. Skilyrðin byggjast á sjónarmiðum um að efla íslenska menningu og íslenska tungu, sbr. markmiðsákvæði frumvarpsins. Með hlutfalli af upptökum er átt við hlutfall af fjölda aðaltökudaga (e, principal photography).
Skilyrði um að meira en helmingur talmáls sé á íslensku vísar til þess að meira en helmingur talmáls í frumútgáfu kvikmynda, stuttmynda, leikins sjónvarpsefnis og heimildarmynda sé íslenska. Kvikmyndir, stuttmyndir, sjónvarpsefni og heimildarmyndir sem eru talsettar eða textaðar á íslensku teljast því ekki vera á íslensku. Skilyrðið er í samræmi við markmið frumvarpsins um að efla íslenska menningu og íslenska tungu. Það samræmist einnig ákvæðum reglugerðar um styrki vegna sýninga á kvikmyndum á íslensku í kvikmyndahúsum hér á landi, nr. 1349/2018, og þeim kröfum sem gerðar eru til framlags Íslands til Óskarsverðlauna. Ekki var talið æskilegt að gera kröfu um hærra hlutfall íslensks talmáls en 50%, þar sem fjöldi innlendra kvikmynda eru leiknar á erlendum tungumálum auk íslensku.
Menningarframlag er nýtt hugtak. Lagt er til í 5. tölul. að menningarframlag verði skattur af heildartekjum streymisveitna af sölu áskrifta hér á landi.
Skilgreining á hugtakinu myndmiðlun eftir pöntun (ólínuleg myndmiðlun, e. video on demand) er samhljóða skilgreiningu í 2. gr. laga um fjölmiðla, nr. 38/2011. Með hugtakinu er átt við þjónustu sem fjölmiðlaveita býður, án tillits til þess viðtækis sem er notað til móttöku efnisins þannig að notandi getur horft á dagskrárliði í heild eða að hluta þegar hann svo kýs og að sérstakri beiðni hans á grundvelli efnisskrár. Með efnisskrá er átt við yfirlit yfir kvikmyndir, sjónvarpsþætti o.fl. sem birtist notanda á skjáviðmóti viðkomandi streymisveitu þegar myndefni er valið.
Lagt er til að skilgreining á nýju efni feli í sér að framleiðsla eða samframleiðsla standi yfir eða henni hafi lokið á yfirstandandi eða næstliðnu almanaksári. Hafi framleiðslu eða samframleiðslu lokið fyrir þann tíma teljist ekki um nýtt efni að ræða. Fjárfesting í sýningarréttindum vegna efnis sem er eldra en þriggja ára telst ekki til fjárfestingar í nýju efni í skilningi frumvarpsins. Upphaf framleiðslutímabils miðast við fyrsta aðaltökudag og skal það staðfest með framleiðsluskýrslu. Lok framleiðslutímabils miðast við útgáfu staðfestingar á lokagerð fyrsta sýningareintaks (e. Final master/DCP) frá viðkomandi eftirvinnslufyrirtæki. Framangreint er í samræmi við reglur og viðmið flestra opinberra kvikmyndasjóða í Evrópu, þar á meðal DFI í Danmörku, SES (FFF) í Finnlandi, NFF í Hollandi, DFFF í Þýsklandi og CNC í Frakklandi.
Hugtakið ritstjórn hefur þýðingu við skilgreiningu og afmörkun allrar fjölmiðlunar og þar með við afmörkun á gildissviði frumvarpsins, sem tekur til tiltekinnar tegundar fjölmiðla, þ.e. streymisveitna. Í 13. tölul. 2. gr. laga um fjölmiðla, nr. 38/2011, er hugtakið fjölmiðill skilgreint sem aðili eða lögaðili sem veitir fjölmiðlaþjónustu með reglubundnum hætti. Eingöngu streymisveitur sem teljast til fjölmiðla falla undir gildissviðið. Hugtakið fjölmiðill nær til allra tegunda fjölmiðla svo framarlega sem ritstjórn er fyrir hendi. Með ritstjórn er átt við að fjölmiðlaþjónustuveitandi beri ritstjórnarlega ábyrgð og hafi stjórn á vali og skipan efnis, þ.e. forræði á því efni sem miðlað er, og stýri framboði þess og skipulagningu þjónustunnar að öðru leyti. Ef ekki er um slíkt að ræða er viðkomandi ekki fjölmiðlaþjónustuveitandi. Sem dæmi telst ritstjórn almennt ekki vera fyrir hendi á mynddeiliveitum á borð við YouTube, enda miðlun efnis á hendi einstakra notenda, án aðkomu ritstjórnar. Á mynddeiliveitum ber þjónustuaðilinn ekki ritstjórnarlega ábyrgð en ber þó ábyrgð á skipulagi og flokkun á efni veitunnar, þ.m.t. birtingu, röðun og merkingu með sjálfvirkum hætti eða algrími, sbr. skilgreiningu hugtaksins í 2. gr. laga um fjölmiðla, nr. 38/2011.
Lagt er til að hugtakið streymisveita verði skilgreint sem fjölmiðill sem lýtur ritstjórn og þar sem notendur geta nálgast myndefni sem miðlað er eftir pöntun, þegar þeim hentar, og halað efninu niður eða streymt því á netinu.
Um 3. gr.
Af ákvæðinu leiðir að efnislegt gildissvið laganna tekur eingöngu til miðlunar myndefnis eftir pöntun, sbr. skilgreiningu þess hugtaks í 2. gr. frumvarpsins en ekki til miðlunar á línulegri sjónvarpsdagskrá. Þá leiðir af afmörkun skattstofns við áskriftatekjur, sbr. 6. gr. frumvarpsins, að gildissvið frumvarpsins tekur ekki til þáttasölusjónvarps, þ.e. sölu á stökum þáttum og viðburðum (e. Transactional Video on Demand/Pay Per View).
Skattskyldir aðilar eru streymisveitur sem eru með starfsemi á íslenskum fjölmiðlamarkaði og eru annaðhvort skráningarskyldar samkvæmt lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011, eða ber að tilkynna starfsemi sína til Skattsins á grundvelli laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988. Skv. 5. mgr. 35. gr. laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, ber atvinnufyrirtækjum með heimilisfesti eða fasta starfsstöð erlendis sem selja þjónustu sem veitt er rafrænt, þ.m.t. útvarps- og sjónvarpsþjónustu, til annarra en atvinnufyrirtækja hér á landi, að tilkynna starfsemi sína til Skattsins.
Við mat á því hvort streymisveita, sem ekki hefur tilkynnt starfsemi sína til Skattsins, telst vera með starfsemi hér á landi og þar með undir gildissviði frumvarpsins er lagt til að fyrst og fremst verði litið til þess hvort einstaklingum og lögaðilum býðst að kaupa áskriftir af þjónustunni hér á landi. Að auki verði litið til atriða eins og aðaltungumáls fjölmiðlaþjónustunnar og þess hvort ritstjórnarefni, auglýsingum og öðru efni er með öðrum hætti beint sérstaklega til neytenda hér á landi.
Um 4. gr.
Skyldur Ríkisútvarpsins eru skilgreindar í lögum um Ríkisútvarpið og í þjónustusamningi sem ráðherra gerir við Ríkisútvarpið, sbr. 4. mgr. 2. gr. laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013. Má þar nefna skyldur sem snúa að rækt við íslenska tungu og þátttöku Ríkisútvarpsins í íslenskri kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerð, m.a. með kaupum á dagskrárefni af sjálfstæðum framleiðendum. Samkvæmt rekstrarreikningi og yfirliti um heildarafkomu ársins 2024 námu rekstrartekjur Ríkisútvarpsins af innheimtu útvarpsgjaldi 8.604 millj. kr. Ríkisútvarpið varði alls 784 millj. kr. án virðisaukaskatts til kaupa eða meðframleiðslu á dagskrárefni af sjálfstæðum framleiðendum árið 2024, sem voru um 9,1% tekna af innheimtu útvarpsgjaldi það ár.
Skipting efnis sem keypt var af sjálfstæðum framleiðendum var samkvæmt meðfylgjandi töflu, sem fengin er úr ársskýrslu Ríkisútvarpsins ohf. 2024.
Hér er efni sem sést aðeins í pdf-skjalinu.
Í 2. mgr. er lagt til að streymisveitur með veltu undir 20 millj. kr. eða áskrifendafjölda undir 1% af fjölda heimila hér á landi greiði ekki menningarframlag. Með fjölda heimila hér á landi er vísað til fjölda heimila á Íslandi samkvæmt nýjustu gögnum Hagstofu Íslands hverju sinni.
Í 3. mgr. er lagt til að streymisveitur sem eingöngu miðla íþróttaefni, fréttum eða trúarlegu efni greiði ekki menningarframlag. Ekki getur talist sanngjarnt að gera þær kröfur til streymisveitna sem bjóða eingöngu upp á efni á borð við beinar útsendingar frá íþróttakappleikjum, fréttir eða trúarlegt efni að þær fjárfesti í leiknum kvikmyndum, leiknum sjónvarpsþáttum eða heimildarmyndum.
Þá leiðir af skilgreiningu á hugtakinu fjölmiðill að mynddeiliþjónustur og mynddeiliveitur eru undanþegnar gildissviði frumvarpsins, enda miðla þær ekki efni sem lýtur ritstjórn, sbr. skýringu á hugtakinu ritstjórn í umfjöllun um 2. gr.
Um 5. gr.
Þess má geta að streymisveitur eru skráningar- og tilkynningarskyldar samkvæmt ýmsum sérlögum. Innlendum streymisveitum ber að tilkynna starfsemi sína til Skattsins á grundvelli 5. gr. laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988. Hið sama á við um erlend atvinnufyrirtæki, þ.m.t. streymisveitur, með heimilisfesti eða fasta starfsstöð erlendis sem selja þjónustu sem veitt er rafrænt, þ.m.t. útvarps- og sjónvarpsþjónustu, til annarra en atvinnufyrirtækja hér á landi, sbr. 5. mgr. 35. gr. laganna.
Auk þess ber fjölmiðlaveitum í íslenskri lögsögu að skrá starfsemi sína á grundvelli 14. eða 17. gr. laga um fjölmiðla, nr. 38/2011, eftir formi þjónustunnar. Eitt markmið þeirra ákvæða er að auðvelda fjölmiðlanefnd að annast eftirlitsskyldur sínar og hafa yfirlit yfir fjölmiðla sem falla undir gildissvið laganna.
Ljóst er að skilgreiningin á streymisveitu getur haft mikla þýðingu um réttarstöðu aðila. Ef upp koma vafatilvik við það mat er lagt til í 2. mgr. að ríkisskattstjóra verði heimilt að leita umsagnar hjá fjölmiðlanefnd um það hvort þjónustuveitandi teljist streymisveita í skilningi laganna. Helgast það af því að innan fjölmiðlanefndar er til staðar þekking og reynsla við meðferð mála sem varða skráningaskyldu fjölmiðla og mat á því hvort miðlun efnis teljist fjölmiðlun, þ.m.t. myndmiðlun eftir pöntun, í skilningi laga um fjölmiðla. Við umsögn fjölmiðlanefndar er gert ráð fyrir að svipuðum aðferðum verði beitt og við mat á því hvort miðlun efnis fellur innan eða utan gildissviðs laga um fjölmiðla. Að fenginni þeirri umsögn ákveði ríkisskattstjóri hvort mat fjölmiðlanefndar gefi tilefni til skráningar samkvæmt frumvarpinu og viðkomandi aðili verði úrskurðaður sem skattskyldur aðili.
Um 6. gr.
Lagt er til að skattur nemi 5% af skattstofni. Er framangreint hlutfall talið til þess fallið að samræmast sjónarmiðum um meðalhóf og ná því markmiði sem að er stefnt, án þess að fela í sér of íþyngjandi skyldur.
Jafnframt er lagt til að menningarframlag lækki í samræmi við umfang beinna fjárfestinga í framleiðslu á innlendu efni og talsetningu og textun erlends efnis á íslensku. Í því felst að menningarframlag fellur niður þegar beinar fjárfestingar í framleiðslu á innlendu efni eða talsetningu og textun erlends efnis á íslensku nema 5% af gjaldstofni.
Í frumvarpinu er gerð tillaga um að kostnaði við beina fjárfestingu í innlendu efni sem er umfram 5% af stofni til útreiknings menningarframlags megi dreifa á allt að þrjú ár, enda hafi fullnægjandi grein verið gerð fyrir eftirstöðvum kostnaðar á því ári sem kostnaður féll til í skýrslu til Skattsins, með upplýsingum um stofn til útreiknings menningarframlags hér á landi á næstliðnu almanaksári og upplýsingum um kostnað við beina fjárfestingu í hljóð- og myndefni. Með því að dreifa kostnaði við dýra og tímafreka framleiðslu á þriggja ára tímabil má uppfylla skilyrði um beina fjárfestingu öll þrjú árin. Þannig yrðu eftirstöðvar kostnaðar sem umfram væru 5% af stofni til útreiknings menningarframlags á því ári sem kostnaður fellur til, dregnar frá menningarframlagi næstu tveggja ára á eftir. Til dæmis gæti kostnaður vegna leikins efnis sem fyrirhugað er að frumsýna 2029 dreifst á árin 2027, 2028 og 2029 og skilyrði um beina fjárfestingu uppfyllt öll árin.
Lagt er til að hafi skattskyldur aðili hlotið styrk, endurgreiðslu eða annað fjárframlag frá opinberum aðilum hér á landi vegna verkefnis sem fjárfest var í, sbr. 1. tölul. 2. gr., dragist styrkurinn frá kostnaði vegna fjárfestinga í allt að fjögur ár. Með styrk, endurgreiðslu eða öðru fjárframlagi er t.d. átt við úthlutanir úr Kvikmyndasjóði eða endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, á grundvelli laga um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi, nr. 43/1999.
Um 7. gr.
Lagt er til í 2. mgr. að Kvikmyndamiðstöð Íslands ákvarði hvort fallist verði á umsókn innan átta vikna frá móttöku fullnægjandi umsóknar. Einnig er lagt til að staðfesting Kvikmyndamiðstöðvar Íslands vegna tilgreinds verkefnis gildi í allt að fimm ár, að umsóknarárinu meðtöldu, en reglan er sett til hagræðis fyrir skattskylda aðila til að ekki þurfi að sækja um staðfestingu árlega vegna verkefna sem kunna að taka fleiri ár í framleiðslu.
Í 3. mgr. er kveðið á um að Kvikmyndamiðstöð Íslands hafi eftirlit með staðfestum verkefnum og geti afturkallað staðfestingu að hluta eða öllu leyti komi í ljós að umsókn hafi byggst á röngum eða villandi upplýsingum sem leitt hafi til þess að staðfesting hefði ekki verið veitt hefðu réttar upplýsingar legið fyrir. Lagt er til að afturköllun geti tekið til yfirstandandi almanaksárs og tveggja undanfarandi.
Í 4. mgr. er fjallað um skyldu streymisveitu til að veita Kvikmyndamiðstöð Íslands allar upplýsingar og gögn sem nauðsynleg eru til að staðreyna hvort forsendur séu til staðar fyrir að veita staðfestingu skv. 2. mgr. eða hvort breyting hafi orðið frá því að staðfesting var veitt, þannig að afturköllun sæti.
Í 5. mgr. kemur fram að Kvikmyndamiðstöð Íslands tilkynni skattskyldum aðila og ríkisskattstjóra um ákvarðanir sínar samkvæmt greininni.
Um 8. gr.
Í fyrsta lagi er í 1. mgr. kveðið á um að ríkisskattstjóra sé heimilt, samkvæmt beiðni eða að eigin frumkvæði, að afhenda Kvikmyndamiðstöð Íslands upplýsingar og gögn sem máli skipta við afgreiðslu umsóknar og eftirfylgni með staðfestum verkefnum skv. 7. gr. Ákvæðinu er ætlað að tryggja að Kvikmyndamiðstöð Íslands geti annast mat á því hvort efni sem fjárfest var í teljist innlent efni eða erlent efni textað eða talsett á íslensku, í skilningi frumvarpsins. Greinin miðar einnig að því að stofnunin geti komið ábendingum á framfæri við ríkisskattstjóra, t.d. ef tilgreindur kostnaður við beina fjárfestingu gefur tilefni til að ætla að ekki sé fullt samræmi á milli hans og þess efnis sem fjárfest var í. Ríkisskattstjóra er eftirlátið mat á því hvort sett eru sérstök skilyrði fyrir afhendingu upplýsinga eða gagna en jafnframt kann að vera um upplýsingar eða gögn að ræða sem ekki er nauðsynlegt að farið verði með sem trúnaðarmál eða önnur sérstök skilyrði sett varðandi meðferð þeirra.
Í öðru lagi er í 2. mgr. kveðið á um þagnarskyldu Kvikmyndamiðstöðvar Íslands á grundvelli X. kafla stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, sbr. 1. mgr. 117. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003, vegna upplýsinga sem veittar eru samkvæmt lögunum.
Um 9. gr.
Kveðið er á um að tekjum vegna sölu áskrifta skuli haldið aðgreindum frá annarri starfsemi lögaðila í reikningsskilum streymisveitu og að gögn skuli vera aðgengileg skattyfirvöldum þegar þau óski þess. Þá kemur fram að fjárhæðir og forsendur þeirra skuli vera staðfestar af óháðum, löggiltum endurskoðanda.
Um 10. gr.
Um 11. gr.
Um 12. gr.
Um 13. gr.
Þá er einnig veittur 30 daga frestur til að beina kærum til ráðherra, vegna niðurstöðu Kvikmyndamiðstöðvar Íslands um mat á innlendu efni og textun og talsetningu erlends efnis á íslensku. Reiknast fresturinn frá dagsetningu tilkynningar Kvikmyndamiðstöðvar Íslands til viðkomandi skattskylds aðila. Kæra skal vera skrifleg og henni skal fylgja frumrit eða endurrit af tilkynningu Kvikmyndamiðstöðvar Íslands sem kæran tekur til. Ákvæði um 30 daga kærufrest á sér m.a. fyrirmynd í 1. og 2. mgr. 29. gr. laga um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, og í 9. tölul. 1. mgr. 4. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003.
Um 14. gr.
Um 15. gr.
Tilgreining á einstökum tegundum innlends efnis er í samræmi við 2. gr. reglugerðar 229/2003 þar sem tilgreint er hvernig fjárveitingar Kvikmyndasjóðs skiptast milli einstakra greina kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerðar.
Um 16. gr.
Um 17. gr.
Um ákvæði til bráðabirgða.
