Ferill 2. máls. Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF - Microsoft Word.
155. löggjafarþing 2024–2025.
Þingskjal 2 — 2. mál.
Stjórnarfrumvarp.
Frumvarp til laga
um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2025.
Frá fjármála- og efnahagsráðherra.
I. KAFLI
Breyting á lögum um gjald af áfengi og tóbaki, nr. 96/1995.
1. gr.
a. Í stað „147,15 kr.“ í 1. tölul. kemur: 150,85 kr.
b. Í stað „134,05 kr.“ í 2. tölul. kemur: 137,40 kr.
c. Í stað „181,40 kr.“ í 3. tölul. kemur: 185,95 kr.
2. gr.
a. Í stað „604,25 kr.“ í 1. tölul. kemur: 619,35 kr.
b. Í stað „33,60 kr.“ í 2. tölul. kemur: 34,45 kr.
c. Í stað „33,60 kr.“ í 3. tölul. kemur: 34,45 kr.
3. gr.
a. Í stað „758,95 kr.“ í 1. tölul. kemur: 777,90 kr.
b. Í stað „42,10 kr.“ í 2. tölul. kemur: 43,15 kr.
II. KAFLI
Breyting á lögum um bifreiðagjald, nr. 39/1988.
4. gr.
a. Í stað „20.000 kr.“ og „176 kr.“ í 1. málsl. 2. mgr. kemur: 20.500 kr.; og: 181 kr.
b. Í stað „20.000 kr.“ og „145 kr.“ í 2. málsl. 2. mgr. kemur: 20.500 kr.; og: 149 kr.
c. Í stað „20.000 kr.“ og „145 kr.“ í 3. málsl. 2. mgr. kemur: 20.500 kr.; og: 149 kr.
d. Í stað „69.425 kr.“, „2,91 kr.“ og „108.625 kr.“ í 4. mgr. kemur: 71.160 kr.; 2,99 kr.; og: 111.340 kr.
III. KAFLI
Breyting á lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og skilavald, nr. 99/1999.
5. gr.
6. gr.
a. Í stað „4.500.000 kr.“ í 1. tölul. 1. mgr. kemur: 4.770.000 kr.
b. Í stað „0,03290%“ í a-lið 1. tölul. 1. mgr. kemur: 0,03250%.
c. Í stað „0,3670%“ og „4.500.000 kr.“ í 2. tölul. 1. mgr. kemur: 0,3500%; og: 4.770.000 kr.
d. Í stað „1.000.000 kr.“ í 3. tölul. 1. mgr. kemur: 1.060.000 kr.
e. Í stað „2.500.000 kr.“ í 4. tölul. 1. mgr. kemur: 2.650.000 kr.
f. Í stað „2.500.000 kr.“ í 6. tölul. 1. mgr. kemur: 2.650.000 kr.
g. Í stað „4.500.000 kr.“ í 7. tölul. 1. mgr. kemur: 4.770.000 kr.
h. Í stað „4.500.000 kr.“ í 8. tölul. 1. mgr. kemur: 4.770.000 kr.
i. Í stað „0,0061%“, „4.510.000 kr.“, „6.000.000 kr.“, „10.230.000 kr.“, „13.200.000 kr.“ og „16.500.000 kr.“ í 9. tölul. 1. mgr. kemur: 0,0059%; 4.780.000 kr.; 6.360.000 kr.; 10.844.000 kr.; 13.992.000 kr.; og: 17.490.000 kr.
j. Í stað „4.500.000 kr.“ í 12. tölul. 1. mgr. kemur: 4.770.000 kr.
k. Í stað „1.000.000 kr.“ í 13. tölul. 1. mgr. kemur: 1.060.000 kr.
l. Í stað „1.000.000 kr.“ í 14. tölul. 1. mgr. kemur: 1.060.000 kr.
m. Í stað „1.500.000 kr.“ í 15. tölul. 1. mgr. kemur: 1.590.000 kr.
n. Í stað „1.000.000 kr.“ í 2. mgr. kemur: 1.060.000 kr.
o. Í stað „2.035.000 kr.“ í 5. mgr. kemur: 2.157.000 kr.
p. Í stað „545.000 kr.“, „1.452.000 kr.“, „4.356.000 kr.“, „7.986.000 kr.“ og „11.495.000 kr.“ í 6. mgr. kemur: 567.000 kr.; 1.510.000 kr.; 4.530.000 kr.; 8.305.000 kr.; og: 11.955.000 kr.
q. Í stað „182.000 kr.“, „305.000 kr.“, „670.000 kr.“, „1.090.000 kr.“, „1.575.000 kr.“ og „1.815.000 kr.“ í 7. mgr. kemur: 189.000 kr.; 317.000 kr.; 697.000 kr.; 1.134.000 kr.; 1.638.000 kr.; og: 1.888.000 kr.
r. Í stað „1.000.000 kr.“ í 9. mgr. kemur: 1.060.000 kr.
s. Í stað „1.000.000 kr.“ í 10. mgr. kemur: 1.060.000 kr.
t. Í stað „1.000.000 kr.“ í 11. mgr. kemur: 1.060.000 kr.
u. Í stað „0,00183%“ í 13. mgr. kemur: 0,00174%.
v. Í stað „0,00183%“ í 14. mgr. kemur: 0,00174%.
w. Í stað „485.000 kr.“ í 15. mgr. kemur: 514.000 kr.
x. Í stað „485.000 kr.“ í 16. mgr. kemur: 514.000 kr.
y. Í stað „726.000 kr.“ í 1. og 2. málsl. 17. mgr. kemur: 770.000 kr.
7. gr.
8. gr.
a. Í stað „2.500.000 kr.“ í 1. tölul. 2. mgr. kemur 3.200.000 kr.
b. Í stað „1.000.000 kr.“ í 2. tölul. 2. mgr. kemur 1.280.000 kr.
c. Í stað „300.000 kr.“ í 3. tölul. 2. mgr. kemur 330.000 kr.
d. Í stað „300.000 kr.“ í 3. mgr. kemur 330.000 kr.
e. Í stað „1.500.000 kr.“ í 4. mgr. kemur 1.800.000 kr.
IV. KAFLI
Breyting á lögum um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, nr. 166/2011.
9. gr.
V. KAFLI
Breyting á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999.
10. gr.
11. gr.
12. gr.
Vegna útreiknings á dvalarframlagi skv. 21. gr. er á tímabilinu 1. janúar 2025 til og með 31. desember 2025 unnt að óska eftir því að Tryggingastofnun ríkisins beri saman útreikning dvalarframlags fyrir og eftir gildistöku laga um breytingu á lögum um almannatryggingar og lögum um málefni aldraðra, nr. 166/2006, og laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, lögum um félagslega aðstoð, lögum um Ábyrgðasjóð launa, lögum um fæðingar- og foreldraorlof, lögum um málefni aldraðra og lögum um húsnæðismál, nr. 120/2009. Ef samanburðurinn sýnir aukna kostnaðarþátttöku heimilismanns frá því sem var fyrir gildistöku þeirra laga skal leiðrétta dvalarframlag vegna framangreinds tímabils til samræmis við það.
VI. KAFLI
Breyting á lögum um almannatryggingar, nr. 100/2007.
13. gr.
14. gr.
a. Í stað „2024 til og með 31. desember 2024“ í 1. tölul. og 1. málsl. 3. tölul. kemur: 2025 til og með 31. ágúst 2025.
b. Í stað „á árinu 2024“ í 1. málsl. 3. tölul. kemur: 1. janúar 2025 til og með 31. ágúst 2025.
c. Í stað „83,83%“ í 1. málsl. 3. tölul. kemur: 93,01%.
VII. KAFLI
Breyting á lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007.
15. gr.
a. Í stað „1. janúar 2024“ kemur: 1. janúar 2025.
b. Í stað „31. desember 2024“ kemur: 31. ágúst 2025.
c. Í stað „á árinu 2024“ kemur: 1. janúar 2025 til og með 31. ágúst 2025.
d. Í stað „83,83%“ kemur: 93,01%.
VIII. KAFLI
Breyting á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997.
16. gr.
17. gr.
18. gr.
IX. KAFLI
Breyting á lögum um sóknargjöld o.fl., nr. 91/1987.
19. gr.
Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. skal gjald sem rennur til þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga vera 1.133 kr. á mánuði árið 2025 fyrir hvern einstakling 16 ára og eldri í lok næstliðins árs á undan gjaldári.
X. KAFLI
Breyting á lögum um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, nr. 96/2023.
20. gr.
XI. KAFLI
Breyting á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, nr. 23/2013.
21. gr.
XII. KAFLI
Breyting á lögum um tryggingagjald, nr. 113/1990.
22. gr.
Þrátt fyrir ákvæði 4. tölul. 2. mgr. 3. gr. og 18. gr. skal ráðstöfun hluta tryggingagjalds til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða, sbr. VI. kafla, vera 0,107% af gjaldstofni skv. III kafla á árinu 2024.
Þrátt fyrir ákvæði 17., 18. og 19. gr. skal fjárframlag til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða á árinu 2025 eingöngu renna til lífeyrissjóða þar sem hlutfall örorkuskuldbindingar af framtíðarskuldbindingu er einu prósentustigi hærra en meðaltal örorkuskuldbindingar sjóðanna, miðað við næstliðið ár. Hjá lífeyrissjóðum sem veita lágmarkstryggingarvernd með blöndu af samtryggingu og séreign skal framtíðarverðmæti iðgjalda til bundinnar séreignar talið með skuldbindingum. Fyrir lífeyrissjóð sem öðlast rétt til jöfnunar örorkubyrði skal reikna örorkuskuldbindingu sjóðsins umfram meðaltalið og ákvarðar sú stærð hluta lífeyrissjóðsins í framlagi ársins.
23. gr.
XIII. KAFLI
Breyting á lögum um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, nr. 60/2012.
24. gr.
XIV. KAFLI
Breyting á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003.
25. gr.
a. Í stað „og 2024“ í 1.–5. mgr. kemur: 2024 og 2025.
b. Í stað „og 2023“ í 1.–5. mgr. kemur: 2023 og 2024.
26. gr.
Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. A-liðar 68. gr. skal ákvarða og greiða barnabætur við álagningu opinberra gjalda á árinu 2025 á eftirfarandi hátt:
Greiða skal tekjutengdar barnabætur með hverju barni innan 18 ára aldurs á tekjuárinu sem árlega skulu nema 345.000 kr. Tekjutengdar barnabætur með hverju barni einstæðra foreldra skulu vera 514.500 kr. Barnabætur samkvæmt þessari málsgrein skerðast í jöfnu hlutfalli við tekjuskattsstofn umfram 11.688.000 kr. hjá hjónum og umfram 5.844.000 kr. hjá einstæðu foreldri. Með tekjuskattsstofni í þessu sambandi er átt við tekjur skv. II. kafla að teknu tilliti til frádráttar skv. 1., 3., 4., 5. og 7. tölul. A-liðar 1. mgr. og 2. mgr. 30. gr. og frádráttar skv. 31. gr. Skerðingarhlutfallið skal vera 4% með öllum börnum óháð fjölda þeirra. Til viðbótar barnabótum samkvæmt þessari málsgrein skal greiða tekjutengdar barnabætur með hverju barni yngra en sjö ára á tekjuárinu. Skulu þær árlega nema 130.000 kr. og skal skerðingarhlutfall þeirra vera 4% með hverju barni af tekjuskattsstofni umfram 11.688.000 kr. hjá hjónum og umfram 5.844.000 kr. hjá einstæðu foreldri.
XV. KAFLI
Breyting á lögum um úrvinnslugjald, nr. 162/2002.
27. gr.
a. Í stað „42 kr./kg“ kemur: 65 kr./kg.
b. Í stað ,,10 kr./kg“ kemur: 15 kr./kg.
c. Í stað „82 kr./kg“ kemur: 65 kr./kg.
28. gr.
29. gr.
30. gr.
a. Í stað „26 kr./kg“ kemur hvarvetna: 15 kr./kg.
b. Í stað „150 kr./kg“ kemur hvarvetna: 75 kr./kg.
31. gr.
32. gr.
33. gr.
3212.1000 25 kr./kg.
3215.1110 5 kr./kg.
3215.1190 25 kr./kg.
3215.1910 5 kr./kg.
3215.1990 25 kr./kg.
3215.9000 25 kr./kg.
34. gr.
a. Í stað „8 kr./kg“ undir tollskrárnúmerinu 8507.2021 kemur: 7 kr./kg.
b. Í stað „8 kr./stk.“ undir tollskrárnúmerinu 8506.1010 kemur: 7 kr./stk.
c. Í stað „11 kr./kg“ undir tollskrárnúmerinu 8507.2022 kemur : 9 kr./kg.
d. Í stað „130 kr./kg“ kemur hvarvetna: 110 kr./kg.
e. Í stað „245 kr./kg“ undir tollskrárnúmerinu 8506.5000 kemur: 210 kr./kg.
f. Í stað „289 kr./kg“ kemur hvarvetna: 242 kr./kg.
g. Í stað „800 kr./kg“ þrívegis kemur: 680 kr./kg.
35. gr.
a. Í stað „8 kr./kg“ þrívegis kemur: 6 kr./kg.
b. Í stað „11 kr./kg“ undir tollskrárnúmerinu 8507.1009 kemur: 8 kr./kg.
c. Í stað „44 kr./tæki“ kemur hvarvetna: 33 kr./tæki.
d. Í stað „133 kr./tæki“ kemur hvarvetna: 100 kr./tæki.
e. Í stað „177 kr./tæki“ kemur hvarvetna: 133 kr./tæki.
f. Í stað „265 kr./tæki“ þrívegis kemur: 199 kr./tæki.
g. Í stað „354 kr./tæki“ kemur hvarvetna: 266 kr./tæki.
h. Í stað „707 kr./tæki“ kemur hvarvetna: 530 kr./tæki.
36. gr.
a. Í stað „8 kr./kg“ kemur hvarvetna: 4 kr./kg.
b. Í stað „11 kr./kg“ undir tollskrárnúmerinu 8507.2032 kemur: 6 kr./kg.
c. Í stað „11 kr./kg“ undir tollskrárnúmerinu 8507.9001 kemur: 6 kr./kg.
d. Í stað „20 kr./kg“ kemur hvarvetna: 10 kr./kg.
e. Í stað „130 kr./kg“ kemur hvarvetna: 65 kr./kg.
f. Í stað „289 kr./kg“ undir tollskrárnúmerinu 8507.3090 kemur: 145 kr./kg.
g. Í stað „500 kr./tæki“ kemur hvarvetna: 250 kr./tæki.
37. gr.
a. Eftirfarandi tollskrárnúmer og samsvarandi upphæð úrvinnslugjalds fellur brott:
8716.3101 3.900 kr./tæki.
b. Við viðaukann bætast fjögur ný tollskrárnúmer og samsvarandi upphæð úrvinnslugjalda, svohljóðandi:
1. 8716.3111 2.600 kr./tæki.
2. 8716.3112 3.900 kr./tæki.
3. 8716.3121 2.600 kr./tæki.
4. 8716.3122 3.900 kr./tæki.
38. gr.
a. Í stað „30 kr./kg“ kemur hvarvetna: 24 kr./kg.
b. Í stað „47 kr./kg“ kemur hvarvetna: 38 kr./kg.
c. Í stað „70 kr./kg“ kemur hvarvetna: 56 kr./kg.
d. Við viðaukann bætast tvö ný tollskrárnúmer og samsvarandi upphæð úrvinnslugjalda, svohljóðandi:
1. 8541.4200 5 kr./tæki.
2. 8541.4300 5 kr./tæki.
XVI. KAFLI
Breyting á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, nr. 49/1997.
39. gr.
XVII. KAFLI
Breyting á lögum um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989.
40. gr.
XVIII. KAFLI
Breyting á lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992.
41. gr.
Þrátt fyrir 2. mgr. 11. gr. er stjórn stofnunarinnar heimilt til 1. janúar 2035 að innheimta iðgjöld vegna eigna skv. 1. og 2. mgr. 5. gr. með allt að 50% álagi fari hrein eign niður fyrir 4‰ af áætluðum vátryggingarfjárhæðum í lok almanaksárs þar til 4‰-markinu er náð. Um innheimtu álagsins fer skv. 11. gr.
XIX. KAFLI
Brottfall laga um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, nr. 51/1995.
42. gr.
XX. KAFLI
Breyting á lögum um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006.
43. gr.
44. gr.
Greinargerð.
Frumvarp þetta er samið í fjármála- og efnahagsráðuneytinu samhliða frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2025. Tillögur þess hafa bæði áhrif á tekju- og gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins.
2. Meginefni frumvarpsins.
Í frumvarpinu er að finna eftirfarandi tillögur að lagabreytingum:
– Hækkanir á bifreiðagjaldi og gjaldi af áfengi og tóbaki verði 2,5% í samræmi við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2025. Sama gildir um gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og sérstakt gjald til Ríkisútvarpsins.
– Breytingar á eftirlitsgjaldi til að standa undir áætluðum kostnaði við rekstur Fjármálaeftirlits og skilavalds innan Seðlabanka Íslands.
– Hækkun gjaldhlutfalls vegna greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara í samræmi við áætlaðan rekstrarkostnað stofnunarinnar.
– Framlenging á bráðabirgðaákvæði þar sem kveðið er á um að Framkvæmdasjóði aldraðra sé heimilt að verja fé til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða.
– Bráðabirgðaákvæði sem koma skal í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tengingar við tekjur maka voru afnumdar.
– Að B-deildum Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Brúar lífeyrissjóðs verði ekki gert skylt að eiga eignir í sama gjaldmiðli og skuldbindingar sem jafngilda væntum lífeyrisgreiðslum sameignarhluta sjóðanna til næstu þriggja ára.
– Framlenging á ákvæði til bráðabirgða til að sporna við því að víxlverkanir örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris lífeyrissjóða hefjist að nýju.
– Framlenging á bráðabirgðaákvæðum um hækkun á frítekjumarki örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar.
– Hækkun almenns frítekjumarks ellilífeyrisþega úr 300.000 kr. í 438.000 kr. á ári.
– Lækkun á sóknargjöldum.
– Breytingar á fjárhæð losunargjalds samkvæmt lögum um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir.
– Framlenging á bráðabirgðaákvæðum þar sem kveðið er annars vegar á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi út árið 2025 og hins vegar að atvinnurekendur sem stunda sjálfstæða starfsemi og lífeyrissjóðir greiði áfram sama hlutfall af stofni til iðgjalds út árið 2025, eða 0,10%.
– Tímabundnar útreikningsreglur og viðmiðunarfjárhæðir vaxtabóta verði framlengdar óbreyttar um eitt ár.
– Hækkun á fjárhæðum og skerðingarmörkum barnabóta.
– Hækkun á úrvinnslugjaldi sem lagt er á umbúðir úr pappír/pappa, umbúðir úr viði og smurolíu. Lækkun á úrvinnslugjaldi sem lagt er á umbúðir úr plasti og heyrúlluplasti, leysiefni, ísócýanöt og pólyúretön, málningu, prentliti, færanlegar rafhlöður og rafgeyma, startrafhlöður, iðnaðarrafhlöður og -geyma, kælitæki, skjá og lítil tæki.
– Bráðabirgðaákvæði sem kveður á um heimild til að nota fé ofanflóðasjóðs til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða er framlengt um eitt ár.
– Lækkun á framlagi ríkissjóðs til jöfnunar örorkubyrgði lífeyrissjóða.
– Hækkun skilagjalds á innfluttar drykkjarvörur í einnota umbúðum úr stáli, áli, gleri og plastefni.
– Tímabundin breyting á heimild Náttúruhamfaratryggingar Íslands til innheimtu álags á iðgjöld til náttúruhamfaratryggingar.
– Brottfall laga um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks og breyting á lögum um atvinnuleysistryggingar sem tryggir fiskvinnslufólki sömu réttindi innan atvinnuleysistryggingakerfisins og aðrir þátttakendur á vinnumarkaði sem eru tímabundið án atvinnu hafa.
3. Nánar um einstaka liði frumvarpsins.
3.1. Verðlagsuppfærsla krónutöluskatta.
Í frumvarpinu er miðað við að krónutöluskattar hækki um 2,5% í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands þrátt fyrir að verðbólga sé áætluð 5,2% á þessu ári samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofu Íslands. Hækkunin nær til áfengis- og tóbaksgjalda, bifreiðagjalds, gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra og útvarpsgjalds. Um er að ræða aðgerð stjórnvalda á tekjuhlið ríkisfjármálanna sem tekur mið af samkomulagi ríkis og sveitarfélaga í tengslum við langtímakjarasamninga á vinnumarkaði í mars 2024. Í samkomulaginu kemur fram að til að stuðla að verðstöðugleika muni ríki og sveitarfélög halda aftur af gjaldskrárhækkunum og gjaldskrár ríkis almennt ekki hækka umfram 2,5% á árinu 2025. Áætlað er að verðlagsuppfærslan skili ríkissjóði samtals um 1,4 milljörðum kr. að meðtöldum hliðaráhrifum á virðisaukaskatt. Þessar hækkanir munu óhjákvæmilega hafa áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs og eru þau áhrif áætluð 0,04%. Breytingar á útvarpsgjaldi og gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra hafa þó ekki áhrif á vísitölu neysluverðs. Ekki er gert ráð fyrir hækkun á vörugjaldi af bensíni, olíugjaldi og kílómetragjaldi í frumvarpi þessu þar sem til stendur að fella þau gjöld niður í tengslum við upptöku kílómetragjalds vegna notkunar ökutækja í öðru frumvarpi. Jafnframt verður kveðið á um breytingar á kolefnisgjaldi í síðarnefnda frumvarpinu.
3.2. Greiðsla kostnaðar vegna reksturs Fjármálaeftirlits og skilavalds.
Lagt er til að gjöld vegna Fjármálaeftirlitsins og skilavalds Seðlabanka Íslands skv. 5. gr. laga um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og skilavald, nr. 99/1999, taki breytingum, að mestu leyti til hækkunar, nema hvað hlutfallsleg greiðsla viðskiptabanka, vátryggingarfélaga og lífeyrissjóða lækkar örlítið. Breytingarnar eru í samræmi við tillögur Seðlabankans og kveður stofnunin þær skýrast af almennum verðlagshækkunum á árinu 2024 og spá fyrir verðlags- og launaþróun á næsta ári.
3.3. Greiðsla kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara.
Lögð er til hækkun á gjaldhlutfalli af álagningarstofni skv. 4. gr. laga um greiðslu kostnaðar við rekstur umboðsmanns skuldara, nr. 166/2011. Gjaldinu er ætlað að standa undir kostnaði við rekstur stofnunarinnar og er lagt á gjaldskylda aðila, sbr. 1. mgr. 5. gr. laganna. Í 7. gr. laganna er kveðið á um að tekið skuli tillit til rekstrarafgangs eða rekstrartaps af starfsemi umboðsmanns skuldara við ákvörðun á fjárhæð gjalds fyrir næsta almanaksár. Útlán gjaldskyldra aðila 31. desember 2023 voru um 4.997 milljarðar kr. og áætlaður kostnaður vegna reksturs umboðsmanns skuldara var um 350 millj. kr. Álagningarprósentan verður því 0,007% á árinu 2025. Álagningarstofn gjaldsins er öll útlán gjaldskyldra aðila.
3.4. Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra.
Lögð er til 2,5% hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2025. Samkvæmt því verður gjaldið 14.093 kr. á hvern gjaldanda við álagningu opinberra gjalda á árinu 2025 vegna tekna ársins 2024. Áætlað er að hækkunin skili ríkissjóði um 86 millj. kr. viðbótartekjum á ári.
3.5. Rekstrarkostnaður hjúkrunarrýma og kostnaðarþátttaka heimilismanna.
Lagt er til nýtt ákvæði til bráðabirgða við lög um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Er það gert til að koma í veg fyrir að kostnaðarþátttaka heimilismanna á dvalar- og hjúkrunarheimilum aukist við það að tenging við tekjur maka var afnumin. Jafnframt er lagt til að gildistími ákvæðis til bráðabirgða VII verði framlengdur. Það leiðir til þess að heimilt verður að verja fé úr Framkvæmdasjóði aldraðra til að standa straum af rekstrarkostnaði hjúkrunarrýma fyrir aldraða á árinu 2025.
3.6. Lífeyrissjóðir sem njóta bakábyrgðar ríkis og sveitarfélaga.
Lagt er til að B-deildir Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Brúar lífeyrissjóðs verði, til viðbótar við þau ákvæði sem talin eru upp í gildandi ákvæði 51. gr. laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, undanþegnar ákvæði 3. mgr. 36. gr. d laganna. Tillagan á rætur að rekja til þess að árið 2023 voru gerðar breytingar á fjárfestingarheimildum lífeyrissjóða sem snúa að gjaldeyrisáhættu, sbr. lög nr. 12/2023. Breytingarnar lögðu m.a. þá skyldu á lífeyrissjóði að eiga eignir í sama gjaldmiðli og skuldbindingar sem jafngilda væntum lífeyrisgreiðslum sameignarhluta hans til næstu þriggja ára og miðast sá árafjöldi við áhættu sem felst í sveiflum í raungengi krónunnar. B-deildir Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Brúar lífeyrissjóðs eru sérstæðar að því leyti að þær eru ekki að fullu fjármagnaðar og að mestu leyti gegnumstreymissjóðir þar sem deildirnar eru lokaðar fyrir nýliðun. Það felur í sér að innflæði iðgjalda er minna en útflæði greiðslna sem leiðir til þess að eignir deildanna minnka jafnt og þétt. B-deildir sjóðanna eru því ólíkar flestum öðrum lífeyrissjóðum og sjóðsdeildum auk þess að njóta bakábyrgðar ríkis og sveitarfélaga. Þar sem B-deildir sjóðanna eru í útgreiðsluferli er ljóst að sú staða mun innan tíðar koma upp að eignir þeirra í innlendum gjaldmiðli standa ekki undir væntum lífeyrisgreiðslum til næstu þriggja ára. Í stað þess að skylda B-deildir sjóðanna til að losa um erlendar eignir sjóðsdeildanna, sem almennt hafa gefið góða ávöxtun, til að uppfylla skilyrði 3. mgr. 36. gr. d til kaupa á innlendum lausum eignum til nota við lífeyrisgreiðslur á næstu þremur árum, er lagt til að B-deildir sjóðanna verði undanþegnar ákvæði 3. mgr. 36. gr. d. Verði ekkert að gert kann hlutfallslegt vægi eigna með lægri væntri ávöxtun hjá B-deildum sjóðanna að aukast sem getur valdið því að ríkissjóður og sveitarfélög þurfa að standa skil á hærri fjárhæðum sem bakábyrgðaraðilar.
3.7. Samspil örorkugreiðslna almannatrygginga og lífeyrissjóða.
Með lögum nr. 106/2011, sem samþykkt voru í kjölfar yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar og Landssamtaka lífeyrissjóða um víxlverkun örorkulífeyris almannatrygginga og lífeyris úr lífeyrissjóðum annars vegar og hins vegar hækkun frítekjumarks ellilífeyrisþega í áföngum frá 3. desember 2010, var tímabundið komið í veg fyrir víxlverkun milli örorkubóta frá almannatryggingum og örorkulífeyris úr lífeyrissjóðum sem orðið hafði í samspili þessara tveggja meginstoða í lífeyristryggingum.
Víxlverkun þessi lýsir sér þannig að samkvæmt lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð lækka lífeyrisgreiðslur og bætur félagslegrar aðstoðar í mörgum tilfellum vegna greiðslna úr lífeyrissjóðum. Þá er mælt fyrir um það í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða að sjóðfélagi í lífeyrissjóði eigi rétt á örorkulífeyri úr viðkomandi sjóði hafi hann orðið fyrir tekjuskerðingu af völdum orkutaps sem er metið 50% eða meira. Ákvæðið hefur verið útfært nánar í samþykktum lífeyrissjóða þar sem kveðið er á um að heildartekjur örorkulífeyrisþega eftir orkutap verði ekki umfram þær tekjur sem hann hafði fyrir. Við samanburð á heildartekjum fyrir og eftir orkutap líta lífeyrissjóðir m.a. til greiðslna almannatrygginga sem oft hefur leitt til þess að greiðslur til örorkulífeyrisþega úr lífeyrissjóðum hafa lækkað eða jafnvel fallið niður. Við þá tekjulækkun öðlast hinir sömu einstaklingar aukin réttindi innan almannatryggingakerfisins sem aftur leiðir til enn frekari lækkunar á greiðslum frá lífeyrissjóðunum við næsta samanburð og síðan koll af kolli. Gagnkvæm tekjutenging almannatrygginga og greiðslna úr lífeyrissjóðum getur því leitt til tíðra breytinga á örorkulífeyrisgreiðslum og tilsvarandi óöryggis lífeyrisþega sem fyrst og fremst hefur komið örorkulífeyrisþegum illa.
Undanfarin ár hefur staðið yfir vinna við heildarendurskoðun örorkuhluta almannatryggingakerfisins og voru á vorþingi 2024 samþykktar breytingar á örorkuhlutanum. Nýtt greiðslukerfi almannatrygginga mun taka gildi 1. september 2025. Til að komið verði í veg fyrir að framangreind víxlverkun eigi sér stað á árinu 2025 er lagt til að gildistími bráðabirgðaákvæða í lögum um almannatryggingar og lögum um félagslega aðstoð og ákvæðis til bráðabirgða XI í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða verði framlengdur um átta mánuði eða þar til nýtt greiðslukerfi örorku tekur gildi. Ef ekki væri gripið til þess að framlengja ákvæðin er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs lækki lítillega.
Gert er ráð fyrir að fjárhæð frítekjumarks vegna atvinnutekna örorkulífeyrisþega við útreikning tekjutryggingar og heimilisuppbótar verði óbreytt fram að gildistöku nýs greiðslukerfis örorku, eða til og með 31. ágúst 2025. Frítekjumarkið er nú 2.400.000 kr. á ári sem jafngildir 200.000 kr. á mánuði. Verði ákvæðið ekki framlengt mun frítekjumark örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna lækka úr 2.400.000 kr. á ári í 300.000 kr. og leiða til lækkunar bóta þeirra örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega sem hafa atvinnutekjur yfir frítekjumarkinu. Að óbreyttu hefðu útgjöld ríkissjóðs lækkað um 1,7 milljarða kr. á árinu 2025, eða um 2,5 milljarða kr. á ársgrunni.
3.8. Hækkun almenns frítekjumarks ellilífeyrisþega.
Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að almennt frítekjumark ellilífeyrisþega hækki úr 300.000 kr. á ári í 438.000 kr. á ári frá og með 1. janúar 2025. Almennt frítekjumark ellilífeyrisþega hefur ekki hækkað frá upptöku þess árið 2017, en það nemur 25.000 kr. á mánuði. Frá sama tíma hafa bætur almannatrygginga hækkað um 45,6% og þykir sanngjarnt að almenna frítekjumarkið fylgi þeirri þróun. Það verður því 438.000 kr. á ári eða 36.500 kr. á mánuð í stað 25.000 kr.
3.9. Sóknargjöld.
Í frumvarpinu er lagt til að föst krónutala sóknargjalda lækki úr 1.192 kr. á mánuði samkvæmt lögum um sóknargjöld o.fl., nr. 91/1987, í 1.133 kr. fyrir árið 2025. Lögboðið framlag til sókna þjóðkirkjunnar og annarra trúfélaga breytist að öllu jöfnu í samræmi við áætlaða breytingu á meðaltekjuskattsstofni einstaklinga 16 ára og eldri, sem og fjölgun einstaklinga. Nú er hins vegar, eins og í fjárlögum fyrir árið 2024, með breytingu á lögum um sóknargjöld o.fl., gert ráð fyrir að fastsetja fjárhæð sóknargjalda. Í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 3.230,3 millj. kr. framlagi til þeirra liða sem sóknargjald reiknast á að teknu tilliti til almennra aðhaldskrafna í forsendum frumvarpsins og nemur heildarlækkun sóknargjaldsins frá gildandi fjárlögum því 153,6 millj. kr. Lækkunin kemur til af því að við gerð fjárlagafrumvarps fyrir árið 2024 á 154. löggjafarþingi gerði Alþingi tillögu um 241,1 millj. kr. tímabundna hækkun sóknargjalda í samræmi við tillögur efnahags- og viðskiptanefndar í frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2024 (2. mál, þskj. 2). Í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2024 var gert ráð fyrir því að sóknargjöld yrðu 1.107 kr. á mánuði, en eftir tillögu Alþingis var gert ráð fyrir 85 kr. hækkun á sóknargjöldum sem leiddi alls til 241,1 millj. kr. hækkunar. Nú hefur þessi tímabundna hækkun verið felld niður.
3.10. Gjaldskyld losun gróðurhúsalofttegunda.
Í frumvarpinu er lagt til að færa inn fjárhæð losunargjalds skv. 4. mgr. 20. gr. laga um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, nr. 96/2023, þar sem kveðið er á um losunargjald sem lagt er á rekstraraðila starfsstöðva sem undanskildar hafa verið gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir samkvæmt greininni, fyrir gjaldskylda losun sem á sér stað árið 2025. Í ljósi þess að losunargjaldið hefur einkenni skatts, sbr. 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar, þarf að kveða á um fjárhæð þess í lögum og uppfæra gjaldið árlega og er því mælt fyrir um fjárhæð gjaldsins í frumvarpinu.
Nauðsynlegt er að lögfesta fjárhæð losunargjalds vegna losunar á árinu 2025 í síðasta lagi 31. desember 2024 svo að rekstraraðilum starfsstöðva sem hafa verið undanskildar gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir verði ljóst fyrir upphaf árs 2025 hver fjárhæð gjaldsins verður vegna losunar á því ári. Lagt er til að fjárhæð losunargjalds vegna gjaldskyldrar losunar gróðurhúsalofttegunda sem fram fer á árinu 2025 verði 10.511 kr. fyrir hvert tonn.
Samkvæmt 5. mgr. 20. gr. laga um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir skal Umhverfisstofnun fyrir 31. maí ár hvert afhenda innheimtumanni ríkissjóðs skýrslu um magn gjaldskyldrar losunar á undangengnu ári. Innheimtumaður ríkissjóðs í umdæmi starfsstöðvar skal því næst, fyrir 1. júlí ár hvert, leggja á og innheimta losunargjald af starfsstöðvum sem hafa verið undanþegnar gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir.
Samkvæmt skýrslu Umhverfisstofnunar, frá 30. maí 2024, um gjaldskylda losun gróðurhúsalofttegunda árið 2023, voru fjórar starfsstöðvar undanþegnar gildissviði viðskiptakerfis Evrópusambandsins með losunarheimildir. Þrjár starfsstöðvar losuðu meira en sem samsvarar því sem þær hefðu fengið úthlutað endurgjaldslaust í viðskiptakerfinu og bar þeim því að greiða fyrir umframlosun sína árið 2023. Fjárhæð losunargjalds nam hæst 84.771.003 kr. en lægst 19.815.478 kr. Ein starfsstöð losaði minna en hún hefði fengið úthlutað endurgjaldslaust í viðskiptakerfinu og bar því ekki að greiða losunargjald vegna losunar fyrir árið 2023.
Í skýringum við 20. gr. frumvarps þess er varð að lögum um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, nr. 96/2023, kemur fram að losunargjald taki mið af meðalverði losunarheimilda á árstímabili sem lýkur 31. júlí árið áður en hin gjaldskylda losun á sér stað. Til að fá traustar og hlutlægar upplýsingar um markaðsverðið var samið við KPMG ehf. um að útbúa minnisblað um meðalverð losunarheimilda á tímabilinu 1. ágúst 2023 til 31. júlí 2024.
Í minnisblaði frá KPMG, dags. 11. ágúst 2024, kemur fram að meðalverð losunarheimilda á tímabilinu 1. ágúst 2023 til 31. júlí 2024 hafi verið 70,7 evrur sem samsvarar 10.511 ísl. kr. miðað við meðaltal af miðgengi dagslokagengis evru hjá Seðlabanka Íslands á sama tímabili. Við útreikning meðalverðs var stuðst við söguleg gögn um viðskipti með losunarheimildir í kauphöllinni Intercontinental Exchange (ICE).
Frá því að síðasti útreikningur var gerður vegna fjárhæðar losunargjalds 2024 hefur meðalverð losunarheimilda lækkað um 12,5 evrur, eða um 15,0%. Á sama tíma hefur meðalverð losunarheimilda í íslenskum krónum lækkað um 1.801 kr., eða um 14,6%. Meðalgengi EUR á síðasta tímabili var 147,7 kr. en hafði hækkað upp í 148,6 kr. á þessu tímabili, sem samsvarar hækkun upp á 0,6%.
Á tímabilinu 1. ágúst 2023 til 31. júlí 2024 voru 255 dagar þar sem viðskipti áttu sér stað. Meðalverð tímabilsins er reiknað út sem meðaltal af vegnu meðalverði dagsviðskipta, ef einhver voru.
Lagt er til að framangreindir útreikningar KPMG verði lagðir til grundvallar við ákvörðun losunargjalds vegna gjaldskyldrar losunar á árinu 2025. Rekstraraðilar starfsstöðva sem undanskildar hafa verið gildissviði viðskiptakerfisins, skv. 20. gr. í lögum um viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir, skulu samkvæmt því greiða 10.511 kr. fyrir hvert tonn losunar gróðurhúsalofttegunda frá viðkomandi starfsstöð á tímabilinu 1. janúar 2024 til 31. desember 2024.
3.11. Sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins.
Lagt er til að sérstakt gjald vegna Ríkisútvarpsins hækki um 2,5% og fari úr 20.900 kr. í 21.400 kr. Áætlaðar viðbótartekjur af breytingunni nema um 157 millj. kr. árlega.
3.12. Starfsendurhæfingarsjóðir.
Lögð er til framlenging á ákvæðum til bráðabirgða við lög um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða og lög um tryggingagjald, sem kveða á um að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi út árið 2025. Sambærileg ákvæði hafa verið í gildi fyrir árin 2013–2024. Eftir sem áður er gert ráð fyrir óbreyttri fjármögnun frá atvinnurekendum og lífeyrissjóðum, eða 0,10%. Þá er gert ráð fyrir því að samkomulagi milli fjármála- og efnahagsráðherra og félags- og vinnumarkaðsráðherra annars vegar og VIRK starfsendurhæfingarsjóðs ses. hins vegar verði breytt til samræmis og að á árinu 2025 leggi ríkissjóður starfsendurhæfingarsjóði til framlag á fjárlögum.
3.13. Vaxtabætur.
Í lok árs 2010 voru gerðar margvíslegar breytingar á útreikningsreglum vaxtabóta. Þessar reglur áttu að gilda í tvö ár en hafa síðan verið framlengdar óbreyttar ár frá ári. Þá voru eignarmörk bótanna hækkuð um 10% og vaxtagjalda- og vaxtabótafjárhæðir um 5% í lok árs 2018. Jafnframt voru eignamörk bótanna hækkuð um 50% í lok árs 2022 með gildistöku 1. janúar 2023 sem hluti af aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að liðka fyrir gerð kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Verði þessar útreikningsreglur ekki framlengdar nú taka eldri reglur við frá og með næstu áramótum með þeim afleiðingum að stuðningur ríkissjóðs í formi vaxtabóta dreifist á fleiri fjölskyldur, þ.e. fjölskyldur sem ekki njóta bóta í dag, en á sama tíma lækka bætur þeirra fjölskyldna sem notið hafa hámarksbóta (tekjulágar og eignalitlar fjölskyldur). Í ljósi þess að enn er unnið að heildarendurskoðun á húsnæðisstuðningi stjórnvalda á ýmsum sviðum (vaxtabótakerfi, húsaleigubótakerfi, félagslegri aðstoð o.fl.) er lagt til að útreikningsreglur vaxtabóta verði framlengdar um eitt ár í viðbót sem þýðir að reiknireglur og viðmiðunarfjárhæðir kerfisins verði þær sömu á árinu 2025 og á þessu ári. Á þeim forsendum er áætlað að útgjöld vegna vaxtabóta nemi 2,1 milljarði kr. á árinu 2025. Mikil hækkun fasteignamats ásamt hærri tekjum mun leiða til aukinna skerðinga á árinu 2025 og mun hækkun vaxta hafa takmörkuð áhrif vegna mikilla skerðinga.
3.14. Barnabætur.
Um ákvörðun barnabóta er fjallað í A-lið 68. gr. laga um tekjuskatt, nr. 90/2003. Barnabætur eru tekjutengdar bætur sem greiddar eru með börnum yngri en 18 ára. Fjárhæð barnabóta ræðst af fjölda og aldri barna á heimili, hjúskaparstöðu foreldra og tekna þeirra. Barnabætur eru tekjutengdar til að ná því fram að stuðningur barnabóta sé mestur hjá þeim fjölskyldum sem þurfa mest á stuðningi að halda en meginmarkmið barnabóta er að styðja við efnaminni foreldra.
Með lögum um breytingu á lögum um tekjuskatt, nr. 36/2024, voru gerðar ívilnandi og afturvirkar lagabreytingar á barnabótum sem tóku gildi í ársbyrjun 2024. Breytingar þessar voru hluti af stuðningi ríkisstjórnarinnar vegna langtímakjarasamninga á vinnumarkaði í mars 2024. Með breytingunum voru árleg framlög til stuðnings við barnafjölskyldur í gegnum barnabótakerfið aukin um 3 milljarða kr. á árinu 2024, til viðbótar við þegar lögfest áform og námu framlögin þá 19 milljörðum kr. Fram kom í frumvarpi því er varð að lögum nr. 36/2024 að á árinu 2025 væri gert ráð fyrir því að grunnfjárhæðir og skerðingarmörk barnabóta yrðu hækkuð til samræmis við þróun verðlags og launa og heildarútgjöld til barnabóta yrðu þá orðin 21 milljarður kr. á árinu 2025.
Þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpi þessu á fjárhæðum og skerðingarmörkum barnabóta eru hluti af stórefldum stuðningi við barnafjölskyldur. Með því að hækka barnabætur og draga úr tekjuskerðingum munu mun fleiri foreldrar njóta stuðnings í formi barnabóta.
Eftirfarandi má sjá breytingar á fjárhæðum og skerðingarmörkum barnabóta á árinu 2025 sem lagðar eru til með bráðabirgðaákvæði til eins árs.
| Barnabætur 2025 | Einstætt foreldri | Hjón og sambýlisfólk |
| Barnabætur með hverju barni | 514.500 | 345.000 |
| Skerðingarmörk vegna tekna umfram | 5.844.000 | 11.688.000 |
3.15. Úrvinnslugjald.
Markmið Úrvinnslusjóðs er að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnotkun og endurnýtingu úrgangs í þeim tilgangi að draga úr magni úrgangs sem fer til endanlegrar förgunar og tryggja viðeigandi förgun spilliefna. Til að stuðla að endurvinnslu og endurnýtingu er úrvinnslugjald (kr./kg) lagt á vörur sem falla undir lög um úrvinnslugjald, hvort sem þær eru fluttar til landsins eða framleiddar hér á landi. Stjórn sjóðsins leggur, eftir því sem við á, fram tillögu til umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra um breytingar á fjárhæð úrvinnslugjalds í samræmi við áætlun um tekjur af úrvinnslugjaldinu og kostnað við úrvinnslu hvers flokks til að tryggja að tekjur og gjöld standist á. Í skýringum við einstakar greinar frumvarpsins verður nánar vikið að þessum atriðum. Úrvinnslusjóður sendi umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra tillögur um breytingar á fjárhæðum úrvinnslugjalda 28. júní sl. í samræmi við samþykki þess efnis á fundi stjórnar Úrvinnslusjóðs 25. júní sl.
Tillögurnar taka mið af áætlun um kostnað við úrvinnslu úrgangs þeirra vöruflokka sem falla undir lögin í samræmi við ákvæði um að hver vöruflokkur skuli vera fjárhagslega sjálfstæður líkt og kveðið er á um í 4. gr. laganna. Vöruflokknum raf- og rafeindatæki, sbr. viðauka XIX, er skipt upp í sex uppgjörsflokka, eftir þeim ólíku markmiðum sem sett eru í þeim uppgjörsflokkum, enda álagning úrvinnslugjalda ólík eftir þessum flokkum. Umbúðir eru einnig tilgreindar sérstaklega eftir gjaldi og tegund umbúða. Tillögurnar miða við að ná viðunandi sjóðstöðu vöruflokka á þremur til fimm árum. Bæði er um tillögur til lækkunar og hækkunar úrvinnslugjalda að ræða. Tillögur eru um hækkun á úrvinnslugjaldi sem lagt er á umbúðir úr pappír/pappa, umbúðir úr viði og smurolíu. Tillögur um lækkun úrvinnslugjalda eru á umbúðir úr plasti og heyrúlluplasti, leysiefni, ísócýanöt og pólyúretön, málningu, prentliti, færanlegar rafhlöður og rafgeyma, startrafhlöður, iðnaðarrafhlöður og -geyma og lækkun á þremur flokkum raf- og rafeindatækja, þ.e. kælitækjum, skjám og litlum tækjum.
3.16. Framlenging á heimild til að greiða fé úr ofanfljóðasjóði vegna hættumats á eldgosum, vatnsflóðum og sjávarflóðum.
Með lögum nr. 22/2012, um breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum, nr. 49/1997, var ofanflóðasjóði fyrst heimilt að styrkja hættumat eldgosa. Hinn 1. janúar 2015 tóku gildi lög nr. 127/2014 sem lögfestu ákvæði til bráðabirgða II um að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða frá 1. janúar 2015 til 31. desember 2017. Með gildistöku laga nr. 92/2017 var sú heimild framlengd til ársins 2022 þar sem um mjög viðamikið verkefni var að ræða og talið mikilvægt að því yrði fram haldið og með lögum nr. 129/2022 um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2023 var heimildin framlengd til loka árs 2023. Heimildin var síðan aftur framlengd til loka ársins 2024 með lögum nr. 100/2023, um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2024. Á komandi árum og næstu áratugum má gera ráð fyrir að verkefni tengd hættumati muni áfram skipa stórt hlutverk í starfsemi Veðurstofu Íslands.
Meðal verkefna sem nauðsynlegt er að halda áfram með og ráðast í á næsta áratug eru eldgosahættumat nálægt þéttbýli, að greina áhrif og áhrifasvæði skotbombna frá eldgosum, meta áhrif loftslagsbreytinga á eldgosavá og hættu af völdum jökla sem hopa, ítarleg flóðagreining og hættumat ýmissa vatnasviða, mat á áhrifum loftslagsbreytinga á stærð og endurkomutíma flóða, reikningar á sjávarflóðum og sjávarföllum, útreikningar á flóðhæðum með ítarlegri skoðun fyrir nokkur svæði, endurskoðun mats á líklegri sjávarstöðuhækkun og að betrumbæta flóðbylgjureikninga. Ísland er aðili að Sendai-sáttmála Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir til að draga úr áhrifum hamfara 2015–2030 og þau verkefni sem hér eru talin upp eru til þess fallin að Ísland uppfylli markmið sáttmálans. Vinnu við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða lýkur þó ekki á árinu 2030 en eftir þann tíma þarf að vinna áfram að hættumati vegna jökulhlaupa, hættumati vegna flóða á landinu, þá sérstaklega í og við þéttbýlisstaði, auk reglulegrar endurskoðunar á hættu- og áhættumati sem liggur fyrir miðað við þær breytingar sem eiga sér stað á sjávarstöðu vegna loftslagsbreytinga og einnig vegna tækniframfara.
Unnið er að hættumatsviðum vegna eldgosa, vatns- og sjávarflóða sem eru þau grunngildi sem þurfa að vera til staðar fyrir regluverk um náttúruvá. Í framhaldi af þeirri vinnu verða tekin næstu skref við gerð regluverks um aðra náttúruvá en ofanflóð þar sem kveðið verður á um hvernig fjármögnun þessara verkefna verður háttað. Þar sem fyrirséð er hins vegar að tímabundin heimild til að nota fé ofanflóðasjóðs til að taka þátt í greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða rennur út 31. desember 2024 er mikilvægt að framlengja þá heimild. Í frumvarpinu er því lagt til að framlengd verði heimild samkvæmt ákvæði til bráðabirgða II í lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum til að nota fé ofanflóðasjóðs til greiðslu kostnaðar við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða til 31. desember árið 2025.
3.17. Lækkun á framlagi ríkissjóðs til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða.
Í tengslum við breytingar á örorkuhluta almannatryggingarkerfisins er lagt til að framlag ríkissjóðs til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða fyrir árið 2024 verði lækkað úr 0,325% í 0,107% af gjaldstofni tryggingagjalds. Þá er lagt til að á árinu 2025 renni framlagið eingöngu til lífeyrissjóða með þyngstu örorkubyrðina en þar er átt við lífeyrissjóði þar sem hlutfall örorkuskuldbindingar af framtíðarskuldbindingu er einu prósentustigi yfir meðaltali örorkuskuldbindingar sjóðanna.
Fyrirhugaðar eru breytingar á örorkuhluta almannatryggingakerfisins sem samþykktar voru á Alþingi vorið 2024, sem gert er ráð fyrir að auki útgjöld ríkissjóðs um 18 milljarða kr. á ári frá og með árinu 2026. Fjármagna á breytingar að hluta með því að fella niður framlag úr ríkissjóði til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóðanna og hækka samsvarandi hlutdeild lífeyris- og slysatrygginga almannatrygginga í tryggingagjaldinu í kjölfarið.
Breytingar á örorkuhluta almannatryggingakerfisins fela í sér þríþætta nálgun sem snýr að upptöku samþætts sérfræðimats í stað örorkumats og þörf fyrir endurhæfingarþjónustu, aukna áherslu á snemmtæka íhlutun og breytingar á greiðslukerfinu. Samhliða einföldun greiðslukerfisins og innleiðingu þverfaglegs matskerfis í stað núverandi örorkumats á að fara í fyrirbyggjandi aðgerðir sem auka eiga hvata til virkni og draga úr útgjöldum vegna skertrar starfsgetu. Með aðgerðum sem eiga að draga úr samfélagslegum kostnaði vegna ótímabærs brotthvarfs af vinnumarkaði liggur fyrir að ráðstafa þarf markvissar fjármunum sem runnið hafa úr ríkissjóði til jöfnunar á örorkubyrði lífeyrissjóða til að ná þeim árangri sem að er stefnt. Hlutfall örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum nemur hátt í fjórðungi af heildarörorkugreiðslum lífeyrissjóða og Tryggingastofnunar. Er því mikilvægt að í samvinnu við lífeyrissjóðina verði samhliða breytingum á örorkukerfinu horft til þess að samræma viðmið til örorkumats almannatrygginga og lífeyrissjóða og varanleg lausn fundin á víxlverkunum milli almannatrygginga og greiðslna lífeyrissjóða.
Síðari ár hefur þörf lífeyrissjóðanna til jöfnunar örorkubyrði minnkað auk þess sem fjárhagsstaða sjóðanna hefur almennt batnað. Því eru rök fyrir því að jöfnunarframlaginu verði fremur varið til breytinga á örorkukerfi almannatrygginga auk þess sem vægi skuldbindinga vegna örorkulífeyris í heildarskuldbindingum lífeyrissjóða hefur á síðustu árum farið lækkandi.
3.18. Hækkun skilagjalds.
Lagt er til að skilagjald á innfluttar drykkjarvörur í einnota umbúðum úr stáli, áli, gleri og plastefni hækki úr 20 kr. á einingu í 22 kr. á einingu, með virðisaukaskatti, um næstu áramót. Tilefni og nauðsyn þessarar breytingar er ósk Endurvinnslunnar hf. um breytingu á skilagjaldinu.
Ástæða tillögunnar er sú að skilagjald hefur lækkað að verðgildi frá því að lög um ráðstafanir gegn umhverfismengun af völdum einnota umbúða fyrir drykkjarvörur, nr. 52/1989, voru sett. Almennt er gert ráð fyrir að skilagjaldið fylgi verðlagi til að viðhalda hvata til að skila umbúðum í réttan farveg. Með lögum nr. 30/2021, sem breyttu lögum nr. 52/1989, var afnumin heimild ráðherra til að hækka fjárhæðir í samræmi við vísitölu neysluverðs. Rökin fyrir breytingunni voru þau að fram hefði komið sjónarmið um að skilagjald bæri einkenni skatta fremur en þjónustugjalda og því væri óvarlegt að hækka fjárhæðir með reglugerð. Réttara þótti að hækkanir á gjöldum yrðu áfram gerðar með lögum. Í umfjöllun um breytinguna í greinargerð með frumvarpi til laga nr. 30/2021 var þó tekið fram að eftir sem áður mætti stefna á að skilagjaldið héldi verðgildi sínu til að stuðla að hvata fyrir skilum og rétt væri að Endurvinnslan gerði stjórnvöldum áfram grein fyrir þörf á hækkun gjaldsins ef tilefni væri til.
Forsvarsmenn Endurvinnslunnar telja mikilvægt að hvati skilagjalds haldi sér til að ná markmiðum félagsins um 90% skil á notuðum umbúðum úr áli og plasti í skilakerfinu og 85% á umbúðum úr gleri. Því miður hafi það ekki tekist. Samkvæmt upplýsingum frá Endurvinnslunni voru heildarskil árið 2023 tæp 87% en vonir stóðu til að með aukinni flokkun úrgangs og betri þjónustu myndu skil aukast.
Gera má ráð fyrir að breytingin muni hækka tekjur til að standa undir rekstri Endurvinnslunnar vegna ósóttra skilagjalda um 10%, komi ekkert annað til, en eins og áður segir er það vilji forsvarsmanna Endurvinnslunnar að skilahlutfall hækki og hefur með auknum fjárfestingum verið unnið að því að bæta þjónustuna með því að fjölga móttökustöðvum, talningarvélum og söfnunarkössum og fyrirhuguð er áframhaldandi uppbygging.
3.19. Hækkun iðgjalda til Náttúruhamfaratryggingar Íslands.
Lagt er til að heimild Náttúruhamfaratryggingar Íslands (NTÍ) til þess að innheimta iðgjöld með 50% álagi verði rýmkuð. Jarðhræringarnar á Reykjanesi hafa haft neikvæð áhrif á gjaldþol NTÍ og fyrirséð er að þau áhrif verði langvarandi. Eigið fé stofnunarinnar hefur dregist saman og greiðslugeta hennar því versnað. Samkvæmt lögum um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 55/1992, er greiðsluskylda NTÍ í einstökum tjónsatburði 1% af samanlögðum vátryggingarfjárhæðum. Að mati stofnunarinnar er að óbreyttu útlit fyrir að greiðslugeta stofnunarinnar muni fara lækkandi á næstu árum í hlutfalli við greiðsluskyldu hennar. Hækkun iðgjalda sé nauðsynleg til þess að tryggja að tekjur stofnunarinnar haldi í við gjöld hennar, jafnvel þótt enginn stór tjónsatburður myndi eiga sér stað á næstu árum.
Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. laga nr. 55/1992 er stjórn heimilt, fari hrein eign stofnunarinnar niður fyrir 1‰ af áætluðum vátryggingarfjárhæðum í lok almanaksárs, að innheimta iðgjöld með 50% álagi þar til 2‰ hlutfalli er náð. Þótt hrein eign stofnunarinnar hafi minnkað að undanförnu er hún enn hærri en 1‰ af áætluðum vátryggingarfjárhæðum. Í frumvarpinu er lagt til að heimild stjórnar taki gildi fyrr en samkvæmt gildandi lögum, þ.e. þegar hrein eign NTÍ er hærra hlutfall áætlaðra vátryggingarfjárhæða, eða 4‰ í stað 1‰, og að heimildin til innheimtu álagsins gildi lengur en samkvæmt gildandi lögum, þ.e. þar til 4‰ hlutfalli hreinnar eignar af áætluðum vátryggingarfjárhæðum er náð í stað 2‰. Miðað við núverandi fjárhagsstöðu myndi stofnunin öðlast heimild til þess að innheimta iðgjöld með 50% álagi taki breytingin gildi.
Samkvæmt lögum nr. 55/1992, sbr. reglugerð um Náttúruhamfaratryggingu Íslands, nr. 770/2023, nemur iðgjald vegna vátryggðra húseigna almennt 0,025% af brunabótamati og iðgjald vegna vátryggðs lausafjár 0,025% af þeirri fjárhæð sem tilgreind er í vátryggingarskírteini. Með breytingunni fær NTÍ heimild til að hækka iðgjald vegna húseigna og lausafjár sem nemur 0,0125% af þessu eða í 0,0375% á meðan heildareignir stofnunarinnar eru innan þeirra marka sem að framan greinir. Iðgjald vegna tiltekinna annarra mannvirkja sem tilgreind eru í 2. mgr. 5. gr. laganna nemur 0,02% af áætluðu endurstofnvirði að viðbættum niðurrifskostnaði og hækkar um 0,01% eða í 0,03% nýti stofnunin sér þá heimild sem lögð er til.
3.20. Greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs til fiskvinnslufólks.
Í lögum um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, nr. 51/1995, er kveðið á um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs til fiskvinnslufyrirtækja sem greiða starfsmönnum laun meðan á tímabundinni vinnslustöðvun stendur, enda séu uppfyllt skilyrði laganna fyrir slíkum greiðslum. Lagt er til að lög þessi verði felld úr gildi og telst það til eins liðs í afkomubætandi ráðstöfunum stjórnvalda á árinu 2025. Samhliða er lagt til að felld verði brott 2. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, nr. 54/2006. Er þannig gert ráð fyrir því að fiskvinnslufólk njóti sömu réttinda innan atvinnuleysistryggingakerfisins og aðrir þátttakendur á vinnumarkaði sem eru tímabundið án atvinnu.
4. Samræmi við stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar.
Efni frumvarpsins gefur ekki tilefni til að ætla að tillögur þess stangist á við stjórnarskrá eða alþjóðlegar skuldbindingar. Þess var gætt við samningu frumvarpsins að efni þess og framsetning samrýmdist ákvæðum 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar.
5. Samráð.
Við vinnslu þessa frumvarps var stuðst við forsendur fjárlagafrumvarps fyrir árið 2025. Við gerð þess var haft samráð við félags- og vinnumarkaðsráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið, umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið, Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, Náttúruhamfaratryggingu Íslands og Seðlabanka Íslands. Þá var haft samráð við Landssamtök lífeyrissjóða, Samtök atvinnulífsins og Alþýðusamband Íslands að því er varðar breytingar á framlagi til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða.
Í frumvarpinu er að finna breytingar á lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2025. Vegna eðlis málsins og tengsla við frumvarp til fjárlaga voru frumvarpsáform, frummat á áhrifum og frumvarpsdrög ekki sett í samráðsferli samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar um undirbúning og frágang stjórnarfrumvarpa og stjórnartillagna, sbr. 9. gr. reglna um starfshætti ríkisstjórnar, þar sem kveðið er á um að heimilt sé að víkja frá þessu ef mál eru sérlega brýn eða aðrar gildar ástæður eru fyrir hendi. Sjá ákvæði 2. málsl. 1. mgr. 1. gr., 2. málsl. 1. mgr. 3. gr. og 2. málsl. 2. mgr. 9. gr. samþykktarinnar.
6. Mat á áhrifum.
6.1. Mat á fjárhagsáhrifum.
Tillögur frumvarpsins eru af margvíslegum toga og sama má segja um áhrif þeirra á ráðstöfunartekjur, verðlag og kaupmátt.
Í frumvarpinu er miðað við að krónutöluskattar hækki um 2,5% í samræmi við verðbólgumarkmið Seðlabanka Íslands þrátt fyrir að verðbólga sé áætluð 5,2% á þessu ári samkvæmt þjóðhagsspá Hagstofu Íslands. Hækkunin nær til áfengis-, tóbaks- og bifreiðagjalds ásamt gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra og útvarpsgjaldi. Áætlað er að verðlagsuppfærslan skili ríkissjóði samtals um 1,4 milljörðum kr. að meðtöldum hliðaráhrifum á virðisaukaskatt. Af því nemur hækkun útvarpsgjalds og gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra samtals 243 millj. kr. en þau gjöld hafa ekki áhrif á vísitölu neysluverðs. Þá mun verðlagsuppfærsla krónutölugjalda (áfengis-, tóbaks- og bifreiðagjalda) auka tekjur ríkissjóðs um 1,2 milljarða kr. og hækkun iðgjalda Náttúruhamfaratryggingar Íslands (NTÍ) samkvæmt þeirri heimild sem lögð er til með frumvarpinu eykur tekjur stofnunarinnar um 2,7 milljarða kr. Þessar hækkanir munu óhjákvæmilega hafa áhrif til hækkunar á vísitölu neysluverðs og eru þau áhrif áætluð 0,14%. Í því samhengi ber að líta til þess að ráðstafanir sem auka tekjur ríkissjóðs draga úr þenslu í hagkerfinu og þar með úr almennum verðbólguþrýstingi. Þannig styður ríkisfjármálastefnan við verðstöðugleika og dregur úr þörf fyrir hækkun stýrivaxta. Auk þess draga þessar ráðstafanir úr halla ríkissjóðs og styrkja stöðu NTÍ og stjórnvöld verða þannig betur í stakk búin til að mæta áföllum og milda niðursveiflur. Þessi almennu áhrif vega þyngra gagnvart efnahagslegum stöðugleika en bein áhrif verðlagsuppfærslu krónutölugjalda á vísitölu neysluverðs.
Gjöld til að standa straum af kostnaði við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og skilavaldi taka nokkrum breytingum. Gjöldin eru ýmist ákvörðuð sem hlutfall af eignum eða tekjum eftirlitsskyldra aðila eða sem föst fjárhæð. Gjaldhlutföll lækka að meðaltali um 3,79%. Fastar fjárhæðir sem taka breytingum hækka að meðaltali um 5,39%. Áætlaður rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins árið 2025 er 3.357 millj. kr. Áætlað eftirlitsgjald vegna fjármögnunar Fjármálaeftirlitsins sama ár er 3.298 millj. kr. og áætlað er að aðrar tekjur verði 59 millj. kr. Áætlað gjald vegna fjármögnunar skilavalds er 94,5 millj. kr. sem endurspeglar áætlaðan rekstrarkostnað þess árið 2025. Til samanburðar var áætlaður rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins árið 2024 3.134 millj. kr. Áætlað var að það yrði fjármagnað með 3.108 millj. kr. eftirlitsgjaldi og öðrum tekjum upp á 26 millj. kr. en misræmi varð við vinnslu fjárlaga fyrir árið 2024 sem leiddi til lækkunar á eftirlitsgjaldi í 3.089 millj. kr. Áætlað gjald vegna fjármögnunar skilavalds var samtals 94,5 millj. kr. sama ár sem endurspeglaði áætlaðan kostnað vegna skilavaldsins. Áætluð gjöld hækka því um 6,57% milli ára sem er raunlækkun miðað við meðalverðbólgu á tímabilinu.
Tillaga í frumvarpinu um óbreyttar viðmiðanir vaxtabótakerfisins leiðir til þess að útgjöld vegna vaxtabóta nema 2,1 milljarði kr. á árinu 2025. Jafnframt leiðir tillaga um lækkun framlags ríkissjóðs til jöfnunar örorkubyrði lífeyrissjóða af gjaldstofni tryggingagjalds fyrir árið 2024 til þess að framlag ríkissjóðs lækkar úr rúmum 7,1 milljarði kr. árið 2024 í um 2,5 milljarða kr. á árinu 2025 en framlagið hefur hækkað um 6 milljarða kr. frá árinu 2007 samhliða auknum tekjum ríkissjóðs af gjaldstofni tryggingagjalds. Alls hafa lífeyrissjóðir því fengið sem nemur 68 milljörðum kr. úr ríkissjóði frá árinu 2007 til ársins í ár.
Árleg framlög til stuðnings við barnafjölskyldur í gegnum barnabótakerfið verða aukin um 2 milljarða kr. á árinu 2025 og munu þau þá nema um 21 milljarði kr. á árinu 2025. Grunnfjárhæðir og tekju- og skerðingamörk hækka til að auka stuðning og fjölga þeim fjölskyldum sem fá barnabætur. Verði frumvarp þetta óbreytt að lögum ætti það að hafa jákvæð áhrif á ráðstöfunartekjur heimila og þá sérstaklega barnafólks og lág- og millitekjuhópa. Áhrif þess á stjórnsýslu ríkisins og stofnanir þess eru talin hverfandi. Á hinn bóginn mun ríkissjóður verða af nokkrum tekjum, a.m.k. til skemmri tíma, sem veikir afkomu hans. Þau áhrif ættu þó að óbreyttu að minnka þegar litið er yfir lengra tímabil með auknum ráðstöfunartekjum fjölskyldna sem skila munu auknum veltusköttum.
Gert er ráð fyrir að hlutur ofanflóðasjóðs í kostnaði við vinnu við næsta áfanga hættumats vegna eldgosa verði allt að 65 millj. kr. á ári miðað við verðlag við framlagningu frumvarpsins. Hlutur ofanflóðasjóðs í kostnaði við vinnu við gerð hættumats vegna vatnsflóða verður allt að 50 millj. kr. á ári miðað við verðlag við framlagningu frumvarpsins og við gerð hættumats vegna sjávarflóða allt að 25 millj. kr. á ári miðað við verðlag við framlagningu frumvarpsins. Framangreindar upphæðir eru þó allar með fyrirvara um árlegar fjárheimildir ofanflóðasjóðs. Ef vinna við hættumat vegna eldgosa, vatnsflóða og sjávarflóða frestast er hætta á að í náinni framtíð verði byggt á svæðum þar sem áhætta er talin of mikil fyrir slíka landnotkun, með ófyrirséðum afleiðingum.
Gera má ráð fyrir að hækkun skilagjalds á innfluttar drykkjarvörur í einnota umbúðum úr stáli, áli, gleri og plastefni muni hækka tekjur til að standa undir rekstri Endurvinnslunnar hf. vegna ósóttra skilagjalda um 10%, komi ekkert annað til.
Áætlað er að tekjur Náttúruhamfaratryggingar Íslands árið 2025 verði 2,7 milljörðum kr. meiri nýti stofnunin sér þá heimild sem felst í frumvarpinu. Áætlað er að þar af séu 1,4 milljarðar kr. vegna iðgjalda einstaklinga og 1,3 milljarðar kr. vegna iðgjalda lögaðila og opinberra aðila. Þessi breyting hefur ekki bein áhrif á tekjur eða afkomu A1-hluta ríkissjóðs. Hún kann þó að hafa óbein áhrif að því leyti að minni líkur eru á að greiðslugeta NTÍ reynist ófullnægjandi komi á ný til náttúruhamfara sem valda svipuðu eða jafnvel meira tjóni en jarðhræringarnar við Grindavík. Reynist greiðslugeta stofnunarinnar ófullnægjandi kann það að kalla á útgjöld úr ríkissjóði sem minni líkur eru á eftir því sem greiðslugetan er meiri. Í því samhengi er vert að minnast á það mat vísindamanna að nýtt skeið eldvirkni á Reykjanesskaga sé nú hafið. Breytingin styrkir þannig viðnámsþrótt hins opinbera, og þjóðarbúsins í heild, gagnvart náttúruhamförum, sérstaklega upp að því marki sem hún styrkir getu stofnunarinnar til þess að kaupa endurtryggingar af erlendum aðilum.
Nýti stofnunin þá heimild sem felst í frumvarpinu til hækkunar á þeim hluta iðgjalda sem renna til hennar má gera ráð fyrir því, sem dæmi, að gjaldið fyrir íbúð sem er vátryggð fyrir 100 millj. kr. hækki úr 25.000 kr. á ári í 37.500 kr. á ári.
Aðrar breytingar hafa ýmist áhrif á tekju- og/eða gjaldahlið en samanlögð áhrif af þeim breytingum á afkomu ríkissjóðs eru talin óveruleg.
| 2025 | ||
| Tekjuráðstafanir | Tekjuáhrif á ríkissjóð (millj. kr.) | Áhrif á VNV (%) |
| Verðlagsuppfærsla krónutölugjalda | 1.200 | 0,04 |
| Hækkun nefskatta | 240 | – |
| Álag á iðgjöld til NTÍ | 2.700 | 0,1 |
| Samtals | 4.140 | 0,14 |
6.2. Mat á jafnréttisáhrifum.
Ekki hefur farið fram ítarleg greining á jafnréttisáhrifum frumvarpsins. Þó má leiða að því líkur að einhverjar tillögur þess geti haft ólík áhrif á karla og konur enda eru konur að meðaltali með lægri tekjur en karlar. Samkvæmt álagningarskrá ársins 2024 var 51% kvenna í neðri helmingi tekjudreifingarinnar og konur eru aðeins 29% einstaklinga í efstu tekjutíundinni. Hækkun krónutöluskatta og annarra skatta og gjalda kemur því að meðaltali hlutfallslega verr niður á konum en körlum.
Hvað hækkanir á bifreiðagjaldi varðar verður að hafa í huga að mun fleiri karlar en konur eru skráðir eigendur fólksbíla og lítill munur er þar á eftir hjúskaparstöðu. Konur eiga almennt minni og sparneytnari fólksbíla og eignarhald þeirra er mjög lágt þegar kemur að öðrum tegundum ökutækja en mikill kynjamunur er í samgöngum sem atvinnugrein. Þá eru karlar líklegri til að ferðast lengri vegalengdir til og frá vinnu og gefa erlendar rannsóknir einnig vísbendingar um sambærileg samgöngumynstur þar sem athafnasvæði karla er stærra en kvenna. Þessar niðurstöður má m.a. finna í stöðugreiningu þáverandi samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytis um samgöngur og jafnrétti frá ágúst 2021 og áfangaskýrslu um kynbundinn mun í notkun samgöngukerfisins frá apríl 2018. Í skýrslunni kemur einnig fram að konur vinni nær heimili en karlar og virðist þannig almennt ferðast styttri vegalengdir. Það má því ætla að karlar aki meira en konur og taki samkvæmt framansögðu í meira mæli á sig áðurnefnda krónutöluhækkun.
Hækkun krónutöluskatta felur jafnframt í sér hækkun á gjöldum af áfengi og tóbaki. Samkvæmt upplýsingum á vef landlæknis neyta karlar meira áfengis en konur, bæði hvað varðar neyslu á a.m.k. einu glasi af áfengum drykk einu sinni í viku eða oftar síðustu 30 daga og ölvunardrykkju (fimm eða fleiri áfengir drykkir á einum degi síðustu 30 daga) en sá munur virðist þó fara minnkandi. Kynjamunur meðal þeirra sem reykja daglega virðist hins vegar ekki vera mikill.
Gera má ráð fyrir því að framlenging á tímabundnum útreikningsreglum og viðmiðunarfjárhæðum vaxtabóta hafi einhver jafnréttisáhrif í för með sér. Samkvæmt álagningarskrá einstaklinga á árinu 2024 vegna tekjuársins 2023 er lítillega algengara að karlar séu á leigumarkaði en konur. Hvað eignarhald á fasteignum varðar eru einhleypar konur líklegri til að eiga fasteign en karlar sem eiga frekar fasteign í sambúð. Með tilliti til tekjutengingar vaxtabóta er líklegra að framlenging ákvæðisins gagnist þeim konum betur en körlum sem tekið hafa lán vegna kaupa á fasteign.
Aukin framlög til barnabóta stuðla að auknum ráðstöfunartekjum tekjulægri barnafjölskyldna og stuðla jafnframt að jafnrétti kynjanna. Gera má ráð fyrir því að hækkun grunnfjárhæða og tekju- og skerðingamarka barnabóta komi til með að auka ráðstöfunartekjur kvenna í meiri mæli en ráðstöfunartekjur karla.
Gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra og útvarpsgjald er lagt á einstaklinga sem eru 16 ára til og með 69 ára og eru með tekjustofn yfir reiknuðum skattleysismörkum. Þar sem konur eru að meðaltali með lægri tekjur en karlar má búast við að hlutfallslega greiði þær konur sem eru með tekjur yfir skattleysismörkum að jafnaði hærri prósentu af launum sínum en karlar.
Um einstakar greinar frumvarpsins.
Um 1.–3. gr.
Um 4. gr.
Um 5. gr.
Um 6. gr.
Þær breytingar sem lagðar eru til endurspegla almennar verðlagshækkanir sem orðið hafa á árinu og spá fyrir verðlags- og launaþróun ársins 2025. Áætlaður rekstrarkostnaður Fjármálaeftirlitsins árið 2025 er 3.357 millj. kr. Áætlað eftirlitsgjald 2025 vegna fjármögnunar Fjármálaeftirlitsins er samtals 3.298 millj. kr. Rekstraráætlun gerir ráð fyrir að mismuninum verði mætt með öðrum tekjum sem nemi 59 millj. kr. Hækkun á eftirlitsgjaldinu hefur að mestu verið skipt hlutfallslega niður á flokka eftirlitsskyldra aðila að teknu tilliti til umfangs eftirlits og breytinga á álagningarstofnum einstakra aðila á milli ára.
Áætlað gjald vegna fjármögnunar skilavalds er samtals 94,5 millj. kr. sem endurspeglar áætlaðan kostnað vegna skilavaldsins. Áætlað gjald er óbreytt milli ára.
Um 7. gr.
Um 8. gr.
Um 9. gr.
Um 10. gr.
Um 11. og 12. gr.
Þá er gert ráð fyrir nýju ákvæði til bráðabirgða við lög um málefni aldraðra. Í ákvæðinu er kveðið á um að á tímabilinu frá 1. janúar 2025 til og með 31. desember 2025 sé unnt að óska eftir því við Tryggingastofnun ríkisins að stofnunin geri samanburð á útreikningi á kostnaðarþátttöku heimilismanna fyrir og eftir gildistöku breytingalaga nr. 166/2006 og nr. 120/2009. Með lögum nr. 166/2006 var dregið úr tengingum við tekjur maka heimilismanna og þær síðar afnumdar með lögum nr. 120/2009. Sýni samanburðurinn aukna kostnaðarþátttöku heimilismanns frá því sem var fyrir gildistöku þeirra laga skal leiðrétta dvalarframlag vegna ársins 2025 til samræmis við það sem lægra reynist. Hér er um sams konar bráðabirgðaákvæði að ræða og er í gildi vegna ársins 2024. Gildandi ákvæði um heimild til samanburðar á útreikningi á kostnaðarþátttöku heimilismanna samkvæmt eldri og yngri lögum fellur úr gildi 31. desember 2024.
Um 13. gr.
Um 14. gr.
Samkvæmt a-, b- og c-lið skal við útreikning tekjutryggingar örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega, sem fá greiðslur úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum á tímabilinu 1. janúar 2025 til og með 31. ágúst 2025, gera samanburð á útreikningi tekjutryggingar, annars vegar samkvæmt reglum sem gilda 1. janúar 2025 til og með 31. ágúst 2025 og hins vegar reglum sem giltu árið 2013 auk 93,01% hækkunar og að teknu tilliti til þess tekjumarks sem myndast hefur við framkvæmd 2. tölul. ákvæðisins. Þeirri reglu sem leiðir til hærri greiðslna fyrir lífeyrisþega skal beitt.
Um 15. gr.
Um 16. gr.
Um 17. og 18. gr.
Þá er einnig lagt til að ákvæði til bráðabirgða XV í lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, verði framlengt um eitt ár og gildi út árið 2025. Það mun leiða til þess að framlag lífeyrissjóða samkvæmt lögum um atvinnutengda starfsendurhæfingu og starfsemi starfsendurhæfingarsjóða, nr. 60/2012, á árinu 2025 verður ekki núvirt við tryggingafræðilega athugun á fjárhag sjóðanna.
Um 19. gr.
Um 20. gr.
Um 21. gr.
Um 22. gr.
Um 23. gr.
Um 24. gr.
Um 25. gr.
Um 26. gr.
Á árinu 2025 er jafnframt gert ráð fyrir því að skerðingarmörk tekna vegna barnabóta einstæðra foreldra verði hækkuð úr 5.500.000 kr. á ársgrundvelli í 5.844.000 kr. Fyrir foreldra í sambúð verða skerðingarmörkin 11.688.000 kr. á ársgrundvelli í stað 11.000.000 kr.
Um 27. gr.
Í a-lið er gerð til laga um að hækka úrvinnslugjald sem lagt er á umbúðir úr pappír og pappa úr 42 kr./kg í 65 kr./kg til að laga sjóðstöðu uppgjörsflokksins. Úrvinnslugjald var hækkað úr 22 kr./kg í 42 kr./kg 1. janúar 2023 samhliða innleiðingu ákvæða laga um breytingu á lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir, lögum um meðhöndlun úrgangs og lögum um úrvinnslugjald, nr. 103/2021, um sérstaka söfnun á úrgangi úr pappír og pappa. Nauðsynlegt er að hækka úrvinnslugjaldið til að bregðast við auknum kostnaði við úrvinnslu umbúða úr pappír og pappa, sem hefur verið umfram það sem áætlanir gerðu ráð fyrir.
Í b-lið er gerð tillaga um að hækka úrvinnslugjald sem lagt er á umbúðir úr viði úr 10 kr./kg í 15 kr./kg til að laga sjóðstöðu þessa uppgjörsflokks. Álagning á viðarumbúðir hófst 1. mars 2023 í kjölfar fullrar gildistöku laga nr. 103/2021 þegar vöruflokkurinn var færður undir framlengda framleiðendaábyrgð. Úrvinnslugjald sem lagt var á viðarumbúðir var þá ákveðið 10 kr./kg. Árlegur kostnaður árið 2023 var nokkuð umfram álagt úrvinnslugjald sem lagt var á viðarumbúðir fyrir þetta 10 mánaða tímabil og nauðsynlegt er að hækka úrvinnslugjaldið til að rétta sjóðstöðuna af.
Í c-lið er gerð tillaga um lækkun á úrvinnslugjaldi sem lagt er á umbúðir úr plasti úr 82 kr./kg í 65 kr./kg til að lagfæra sjóðstöðu uppgjörsflokksins. Úrvinnslugjald í þessum flokki var hækkað úr 30 kr./kg í 82 kr./kg 1. janúar 2023 á grundvelli áætlunar um kostnað við innleiðingu ákvæða laga nr. 103/2021 sem snúa að sérstakri söfnun á plastúrgangi. Um nýmæli var að ræða og ekki mögulegt að komast hjá nokkurri óvissu við áætlanagerð. Sérstök söfnun innan lóðar á umbúðum úr plasti hófst þó almennt ekki fyrr en um eða upp úr miðju ári 2023 og ekki síst af þeim sökum reyndist kostnaður lægri en áætlað hafði verið. Þess vegna er nú svigrúm til lækkunar en Úrvinnslusjóður mun fylgjast náið með kostnaði og þróun í þessum uppgjörsflokki.
Um 28. gr.
Um 29. gr.
Um 30. gr.
Um 31. gr.
Um 32. gr.
Um 33. gr.
Um 34. gr.
Um 35. gr.
Um 36. gr.
Um 37. gr.
Um 38. gr.
Í a-lið er gerð tillaga um að úrvinnslugjald á lítil raf- og rafeindatæki verði lækkað um 20% og fari því úr 30 kr./kg í 24 kr./kg til að laga sjóðstöðu uppgjörsflokksins. Ekki eru fyrirséð aukin útgjöld í þessum flokki.
Í b-lið er gerð tillaga um að fjárhæð úrvinnslugjalds á kælitæki lækki um 20% og fari því úr 47 kr./kg í 38 kr./kg en úrvinnsla kælitækja er að mati sjóðsins komin í ásættanlega ráðstöfun þar sem kælitækin eru ekki lengur pressuð heldur hafa verið flutt út ópressuð frá og með 1. janúar 2022.
Í c-lið er lagt til að fjárhæð úrvinnslugjalda á skjái verði lækkað um 20% og fari því úr 70 kr./kg í 56 kr./kg. Líftími skjáa er orðinn lengri og þar af leiðandi kemur minna inn til úrvinnslu. Túbuskjám hefur fækkað en þeir eru dýrari í endurvinnslu. Nú koma aðallega flatskjáir til úrvinnslu og árlegur kostnaður vegna skjáa hefur því farið lækkandi undanfarin ár.
Í d-lið er lagt til að úrvinnslugjald verði lagt á sólarsellur með því að bæta inn tveimur tollskrárnúmerum við viðauka XIX. Hingað til hefur gjaldið ekki verið lagt á sólarsellur en þær eru tilgreindar í flokki 4 og 5, sbr. I. viðauka B í reglugerð um raf- og rafeindatækjaúrgang, nr. 1061/2018. Sólarsellur eru hluti af raf- og rafeindatækjum sem samkvæmt tilskipun 2012/19/ESB eiga að falla undir framlengda framleiðendaábyrgð, sbr. flokk 4 (stór tæki) ljósspennuplötur og flokk 5 (lítil tæki) lítill búnaður með innbyggðar ljósspennuplötur. Lagt er til að svo stöddu að bæta tilgreindum tollskrárnúmerum við viðauka XIX, þ.e. 8451.4200 ljósrafhlöður, hvorki í samsettum einingum né í töflum, og 8541.4300 ljósrafhlöður, einnig í samsettum einingum og í töflum. Samkvæmt upplýsingum frá þjónustuaðilum hefur ekki verið tekið á móti úrgangi í þessum flokki og lagt er til að leggja 5 kr./kg á sólarsellur í tveimur tollskrárnúmerum, að sinni. Fylgst verður áfram með kostnaði við úrvinnslu þessa búnaðar og álagningin aðlöguð eða leiðrétt eftir því sem við á þegar betri upplýsingar um kostnað við úrvinnslu liggja fyrir.
Um 39. gr.
Um 40. gr.
Um 41. gr.
Um 42. og 43. gr.
Um 44. gr.
