Lagasafn.  Íslensk lög 1. september 2026.  Útgáfa 157c.  Prenta í tveimur dálkum.

---

Lög um Vatnajökulsþjóðgarð

2007 nr. 60 28. mars

---

Ferill málsins á Alþingi.    Frumvarp til laga.

Tóku gildi 1. maí 2007. Breytt með: L. 126/2011 (tóku gildi 30. sept. 2011). L. 101/2016 (tóku gildi 24. sept. 2016). L. 100/2021 (tóku gildi 13. júlí 2021). L. 54/2024 (tóku gildi 1. júlí 2024; um lagaskil sjá 11. gr. og brbákv.). L. 87/2024 (tóku gildi 11. júlí 2024 nema 6.–11. og 13. gr. sem tóku gildi 1. jan. 2026). L. 111/2024 (tóku gildi 1. jan. 2025; um lagaskil sjá 5. gr. og brbákv.). L. 52/2026 (tóku gildi 19. júní 2026; um lagaskil sjá 14. gr.).

Ef í lögum þessum er getið um ráðherra eða ráðuneyti án þess að málefnasvið sé tilgreint sérstaklega eða til þess vísað, er átt við umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra eða umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti sem fer með lög þessi. Upplýsingar um málefnasvið ráðuneyta skv. forsetaúrskurði.

---

I. kafli. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og markmið.
1. gr. Stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og gildissvið.
[Ráðherra] ¹⁾ friðlýsir með reglugerð Vatnajökul og helstu áhrifasvæði jökulsins. Friðlýsing Vatnajökulsþjóðgarðs tekur gildi við setningu reglugerðar um Vatnajökulsþjóðgarð. [Vatnajökulsþjóðgarður er hluti af Náttúruverndarstofnun.] ²⁾
Landsvæði í Vatnajökulsþjóðgarði getur verið í eigu íslenska ríkisins eða í eigu annarra aðila enda liggi fyrir samþykki eiganda viðkomandi lands um að það verði hluti Vatnajökulsþjóðgarðs. Leita skal samþykkis viðkomandi sveitarstjórnar fyrir friðlýsingu landsvæðis í sveitarfélaginu.
Lög þessi gilda um friðlýsingu, stjórn, [valdheimildir] ³⁾ og rekstur Vatnajökulsþjóðgarðs og verndun náttúrufars innan þjóðgarðsins. [Ráðherra fer með yfirstjórn mála er varða Vatnajökulsþjóðgarð, sbr. einnig ákvæði laga um Náttúruverndarstofnun. Náttúruverndarstofnun annast framkvæmd á þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið í málum þjóðgarðsins af hálfu ráðherra, svæðisstjórnar og svæðisráða.] ^{2)
    1)}L. 126/2011, 457. gr. ²⁾L. 111/2024, 6. gr. ³⁾L. 101/2016, 1. gr.
2. gr. Markmið verndunar.
[Markmið með stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs er að:
    1. Vernda náttúru svæðisins, svo sem landslag, lífríki, jarðmyndanir og menningarminjar.
    2. Gefa almenningi kost á að kynnast og njóta náttúru og sögu svæðisins.
    3. Stuðla að rannsóknum á svæðinu, fræða um það og ýta undir aukinn skilning almennings á gæðum og sérstöðu svæðisins.
    4. Leitast við að styrkja byggð og atvinnustarfsemi í nágrenni þjóðgarðsins, m.a. með því að hvetja til sjálfbærrar nýtingar gæða svæðisins.] ^{1)
    1)}L. 101/2016, 2. gr.
3. gr. Land í einkaeign innan þjóðgarðs.
Heimilt er með samþykki landeiganda að friðlýsa land sem hluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Gerður skal samningur milli [ráðherra] ¹⁾ og landeiganda um slíka friðlýsingu þar sem m.a. kemur fram hvaða landnýting er heimil á svæðinu. Stjórn þjóðgarðsins [fylgir því eftir að] ²⁾ samningar við landeigendur í þjóðgarðinum séu virtir.
Svæðisráð, sbr. 7. gr., skulu a.m.k. einu sinni á ári halda fund með eigendum lands á viðkomandi rekstrarsvæði og árlega skal halda sameiginlegan fund landeigenda, svæðisráða og stjórnar um málefni þjóðgarðsins.
    ¹⁾L. 126/2011, 457. gr. ²⁾L. 111/2024, 6. gr.

II. kafli. Stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs.
4. gr. [ Skipan og hlutverk svæðisstjórnar.
Svæðisstjórn, skipuð af ráðherra til fjögurra ára í senn, hefur umsjón með náttúruvernd á því svæði sem friðlýst hefur verið sem Vatnajökulsþjóðgarður, sbr. 1. gr. Hlutverk svæðisstjórnar er að móta stefnu fyrir svæðið samkvæmt ákvæðum þessara laga. Heimilt er að fela svæðisstjórninni umsjón með öðrum friðlýstum svæðum í nágrenni þjóðgarðsins.
Svæðisstjórnin er hluti af Náttúruverndarstofnun, eins og nánar er kveðið á um í lögum um stofnunina og skipunarbréfi ráðherra. Svæðisstjórnin kemur að þróun þeirrar þjónustu sem stofnunin annast innan Vatnajökulsþjóðgarðs og veitir forstjóra og öðrum stjórnendum ráðgjöf um áherslur í rekstri.
Í svæðisstjórn skulu sitja átta fulltrúar: formenn allra svæðisráða þjóðgarðsins, einn fulltrúi tilnefndur af náttúru- og umhverfisverndarsamtökum, einn fulltrúi tilnefndur af útivistarsamtökum og tveir fulltrúar skipaðir af ráðherra án tilnefningar og skal annar þeirra vera formaður svæðisstjórnar. Varaformaður er skipaður af ráðherra sem varamaður formanns og varamenn annarra fulltrúa skulu tilnefndir og skipaðir á sama hátt og aðalmenn. Skal annar fulltrúinn sem skipaður er án tilnefningar hafa fagþekkingu á verksviði þjóðgarða. Einn fulltrúi tilnefndur sameiginlega af ferðamálasamtökum á starfssvæði þjóðgarðsins og Samtökum ferðaþjónustunnar skal eiga áheyrnaraðild að fundum stjórnar.] ^{1)
    1)}L. 111/2024, 6. gr.
5. gr. [ Málsmeðferð á vettvangi svæðisstjórnar.
Svæðisstjórn Vatnajökulsþjóðgarðs skal funda eftir því sem ástæða þykir til en þó eigi sjaldnar en á þriggja mánaða fresti og skulu ákvarðanir hennar samkvæmt ákvæðum laga þessara teknar á fundum hennar. Svæðisráð getur, ef það telur nauðsynlegt að leita eftir afstöðu eða ákvörðun svæðisstjórnar um tiltekið málefni, óskað eftir því að haldinn sé fundur í svæðisstjórninni. Afl atkvæða ræður úrslitum mála á fundum svæðisstjórnar en atkvæði formanns sker úr ef atkvæði falla jöfn. Stjórnsýslulög gilda um meðferð mála á vettvangi svæðisstjórnar. Svæðisstjórn skal setja starfsreglur þar sem nánar skal kveðið á um framkvæmd starfa á vettvangi svæðisstjórnar og svæðisráða.] ^{1)
    1)}L. 111/2024, 6. gr.
6. gr. [ Verkefni svæðisstjórnar.]¹⁾
… ¹⁾ Helstu verkefni [svæðisstjórnar] ¹⁾ eru:
    1. Stefnumótun í málefnum þjóðgarðsins í samræmi við markmið laga þessara.
    2. Yfirumsjón með gerð tillögu að [stjórnunar- og verndaráætlun] ²⁾ og reglugerðar fyrir þjóðgarðinn.
    3. [Að samþykkja fjárhagsáætlun um rekstur þjóðgarðsins, að ráðstafa fé til rekstrarsvæða og samþykkja rekstraráætlun hvers svæðis.] ²⁾
    4. Samræming á starfsemi rekstrarsvæða þjóðgarðsins.
    5. Eftirlit með framkvæmd reglna þjóðgarðsins og [stjórnunar- og verndaráætlunar]. ²⁾
    6. Samstarf við stofnanir, sveitarfélög og hagsmunaaðila um málefni þjóðgarðsins.
    [7. … ¹⁾
    8. Yfirumsjón með gerð atvinnustefnu, þ.m.t. að móta [almenn] ¹⁾ skilyrði fyrir því að aðilar megi stunda atvinnu innan þjóðgarðsins, og samninga þar um.
    9. … ¹⁾
Ráðherra getur með reglugerð kveðið nánar á um verkefni og starfsemi [svæðisstjórnar] ¹⁾ Vatnajökulsþjóðgarðs.
    ¹⁾L. 111/2024, 6. gr. ²⁾L. 101/2016, 5. gr.
7. gr. Svæðisráð.
Vatnajökulsþjóðgarður skiptist í fjögur rekstrarsvæði sem rekin skulu sem sjálfstæðar rekstrareiningar á ábyrgð þjóðgarðsvarða. Á hverju rekstrarsvæði skal starfa svæðisráð skipað af [ráðherra] ¹⁾ til fjögurra ára í senn. Mörk rekstrarsvæða skulu tilgreind í reglugerð ²⁾ um Vatnajökulsþjóðgarð.
Í svæðisráði skulu sitja sex fulltrúar: þrír fulltrúar tilnefndir af sveitarstjórnum þeirra sveitarfélaga sem eru á viðkomandi rekstrarsvæði, einn fulltrúi tilnefndur sameiginlega af ferðamálasamtökum á viðkomandi svæði, einn fulltrúi tilnefndur af útivistarsamtökum og einn fulltrúi tilnefndur af umhverfisverndarsamtökum. [Sömu aðilar tilnefna jafnmarga varamenn sem eru skipaðir með sama hætti.] ³⁾ Svæðisráð kýs sér formann úr hópi sveitarstjórnarmanna og varaformann.
Þjóðgarðsvörður situr fundi svæðisráðs.
    ¹⁾L. 126/2011, 457. gr. ²⁾Rg. 300/2020. ³⁾L. 101/2016, 6. gr.
8. gr. Hlutverk svæðisráða.
Hlutverk svæðisráða Vatnajökulsþjóðgarðs er:
    1. Að vera þjóðgarðsverði og [svæðisstjórn] ¹⁾ Vatnajökulsþjóðgarðs til ráðgjafar um málefni þjóðgarðsins á viðkomandi rekstrarsvæði.
    2. Að [hafa yfirumsjón með gerð] ²⁾ tillögu að [stjórnunar- og verndaráætlun] ³⁾ fyrir viðkomandi svæði.
    3. Að [fjalla um] ¹⁾ tillögu að rekstraráætlun fyrir viðkomandi rekstrarsvæði innan þess fjárhagsramma sem því er ætlaður hverju sinni samkvæmt ákvörðun stjórnar.
    4. Að gera tillögu að ráðningu þjóðgarðsvarða á viðkomandi rekstrarsvæði.
Ráðherra getur með reglugerð kveðið nánar á um verkefni og starfsemi svæðisráða Vatnajökulsþjóðgarðs.
    ¹⁾L. 111/2024, 6. gr. ²⁾L. 101/2016, 7. gr. ³⁾L. 101/2016, 5. gr.
[8. gr. a. [Samstarf svæðisstjórnar og svæðisráða.]¹⁾
[Svæðisstjórn] ¹⁾ Vatnajökulsþjóðgarðs og svæðisráð einstakra rekstrarsvæða skulu vinna saman að málefnum þjóðgarðsins og markmiðum hans skv. 2. gr.
[Forstjóri Náttúruverndarstofnunar situr fundi svæðisstjórnar … ²⁾. Þjóðgarðsverðir sitja fundi svæðisráða.] ¹⁾] ^{3)
    1)}L. 111/2024, 6. gr. ²⁾L. 52/2026, 5. gr. ³⁾L. 101/2016, 8. gr.
[8. gr. b.
… ¹⁾] ^{2)
    1)}L. 111/2024, 6. gr. ²⁾L. 101/2016, 8. gr.
[8. gr. c. … ^{1)
    1)}L. 52/2026, 6. gr.
9. gr. Þjóðgarðsverðir.
[Á hverju rekstrarsvæði skal starfa þjóðgarðsvörður sem ráðinn er samkvæmt tillögu viðkomandi svæðisráðs.] ¹⁾ Á þeim rekstrarsvæðum þar sem eru tvær meginstarfsstöðvar þjóðgarðsins er heimilt að ráða tvo þjóðgarðsverði. Stjórn ákveður verkaskiptingu milli þjóðgarðsvarða á sama rekstrarsvæði í samráði við svæðisráð, þ.m.t. með hvaða hætti ábyrgð þeirra skv. 1.–3. málsl. 10. gr. er skipt, og skal verkaskiptingin koma fram í erindisbréfi þjóðgarðsvarða.
    ¹⁾L. 101/2016, 9. gr.
10. gr. Hlutverk þjóðgarðsvarða.
[Þjóðgarðsvörður annast daglegan rekstur, starfsmannahald og stjórn viðkomandi rekstrarsvæðis í umboði forstjóra Náttúruverndarstofnunar og samkvæmt starfslýsingu sem forstjórinn setur honum. Þjóðgarðsvörður ber ábyrgð á fjárreiðum og reikningshaldi gagnvart forstjóra.] ^{1)
    1)}L. 111/2024, 6. gr.
11. gr. … ^{1)    1)}L. 111/2024, 6. gr.

III. kafli. [Stjórnunar- og verndaráætlun]¹⁾ Vatnajökulsþjóðgarðs.
    ¹⁾L. 101/2016, 5. gr.
12. gr. [Stjórnunar- og verndaráætlun.]¹⁾
[Stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ skal unnin fyrir Vatnajökulsþjóðgarð svo sem nánar greinir í þessu ákvæði. [Stjórnunar- og verndaráætlun er meginstjórntæki þjóðgarðsins. Áætlunin tilgreinir nánar markmið verndunar, stefnu stjórnar og leiðir til að framfylgja stjórnun og vernd, í samræmi við markmið laga þessara.] ²⁾
[Í stjórnunar- og verndaráætlun skal nánar tiltekið gerð grein fyrir markmiðum verndar á einstökum svæðum innan Vatnajökulsþjóðgarðs, einstökum verndaraðgerðum, landnýtingu, mannvirkjagerð, samgöngum og öðrum innviðum á svæðinu. Þar skal fjallað um umferðarrétt almennings, aðgengi að svæðinu og not þess.
Í stjórnunar- og verndaráætlun er heimilt að setja skilyrði um hvernig framkvæmdum skuli háttað og um eftirlit með þeim til að tryggja að framkvæmdir raski ekki að óþörfu lífríki, jarðmyndunum, vatnafari, landslagi eða menningarminjum í Vatnajökulsþjóðgarði.] ²⁾
Svæðisráðin, hvert á sínu svæði, skulu vinna tillögu að [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ í samráði við [Náttúruverndarstofnun] ³⁾ og Náttúrufræðistofnun … ⁴⁾ [og eftir atvikum aðrar hlutaðeigandi fagstofnanir ríkisins]. ²⁾ Við gerð [stjórnunar- og verndaráætlunar] ¹⁾ skal svæðisráð hafa samráð við eigendur lands innan þjóðgarðs á viðkomandi svæði, sveitarstjórnir og aðra hagsmunaaðila á svæðinu.
Stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs fer yfir tillögur svæðisráða og vinnur á grundvelli þeirra [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ fyrir Vatnajökulsþjóðgarð. Stjórn skal gæta þess að [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ samræmist ákvæðum laga og reglugerðar um Vatnajökulsþjóðgarð. Stjórn getur gert breytingar á tillögum svæðisráða. Tillaga stjórnar að [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ fyrir Vatnajökulsþjóðgarð skal unnin í samráði við [Náttúruverndarstofnun] ³⁾ og Náttúrufræðistofnun … ⁴⁾ [og eftir atvikum aðrar hlutaðeigandi fagstofnanir ríkisins]. ²⁾ Tillagan skal auglýst opinberlega og almenningi og hagsmunaaðilum gefinn kostur á að gera athugasemdir áður en endanleg tillaga er send ráðherra. Frestur til að gera athugasemdir við tillögu að [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ skal a.m.k. vera sex vikur frá birtingu auglýsingar.
Tillaga stjórnar að [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ fyrir Vatnajökulsþjóðgarð skal send [ráðherra] ⁵⁾ til staðfestingar. [Ráðherra] ⁵⁾ getur gert breytingar á [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ telji hann hana eða einstaka hluta hennar fara í bága við lög þessi [eða] ²⁾ reglugerð um Vatnajökulsþjóðgarð … ²⁾. Þegar [ráðherra] ⁵⁾ hefur staðfest [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ fyrir Vatnajökulsþjóðgarð skal hún auglýst ⁶⁾ í B-deild Stjórnartíðinda og tekur hún gildi við birtingu.
Heimilt er að gera breytingar á [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ og fer um málsmeðferð samkvæmt ákvæðum [4.–6. mgr.] ²⁾ Stjórn þjóðgarðsins getur lagt til breytingar á [stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ án þess að um það berist tillaga frá viðkomandi svæðisráði. Í þeim tilvikum skal ávallt leita umsagnar [viðkomandi] ²⁾ svæðisráðs áður en tillagan er send [ráðherra]. ⁵⁾ [Stjórnunar- og verndaráætlun] ¹⁾ fyrir Vatnajökulsþjóðgarð skal endurskoðuð eigi sjaldnar en á 10 ára fresti. [Við stækkun þjóðgarðsins er heimilt að gera viðauka við stjórnunar- og verndaráætlun með lýsingu á mörkum og náttúru og ákvæðum um stjórnun og vernd hins nýja svæðis, án þess að öll áætlunin sé tekin til endurskoðunar. Um málsmeðferð fer samkvæmt ákvæðum 4.–6. mgr. Sameina skal viðaukann við stjórnunar- og verndaráætlun við næstu endurskoðun hennar.] ²⁾
Ráðherra setur í reglugerð nánari ákvæði um efni [stjórnunar- og verndaráætlunar] ¹⁾ og málsmeðferð við gerð og staðfestingu hennar.
    ¹⁾L. 101/2016, 5. gr. ²⁾L. 101/2016, 11. gr. ³⁾L. 52/2026, 7. gr. ⁴⁾L. 54/2024, 12. gr. ⁵⁾L. 126/2011, 457. gr. ⁶⁾ Augl. 725/2013, sbr. augl. 860/2019, augl. 838/2022, augl. 839/2022, augl. 1145/2025 og augl. 52/2026.
13. gr. Réttaráhrif [stjórnunar- og verndaráætlunar].¹⁾
Sveitarstjórnir eru bundnar af efni [stjórnunar- og verndaráætlunar] ¹⁾ við gerð skipulagsáætlana fyrir landsvæði innan Vatnajökulsþjóðgarðs.
[[Ekki þarf sérstakt leyfi samkvæmt lögum þessum fyrir þeim framkvæmdum sem gert er ráð fyrir í stjórnunar- og verndaráætlun, en framkvæmdaraðili skal tilkynna Náttúruverndarstofnun um áform sín með hæfilegum fyrirvara. Framkvæmdir kunna einnig að vera háðar framkvæmdaleyfi eða byggingarleyfi viðkomandi sveitarfélags. Ávallt skal hafa samráð við viðkomandi þjóðgarðsvörð.] ²⁾
Viðkomandi þjóðgarðsvörður hefur eftirlit með framkvæmdum og að virt séu ákvæði laga þessara, reglugerðar um Vatnajökulsþjóðgarð og stjórnunar- og verndaráætlunar og þeim skilyrðum sem framkvæmdinni voru sett þar.
Allir þeir sem fara um þjóðgarðinn og dvelja þar, svo sem vegna ferðalaga eða í atvinnuskyni, eru bundnir af áætluninni, eftir því sem við á. Að öðru leyti gilda ákvæði náttúruverndarlaga um framkvæmdir í Vatnajökulsþjóðgarði.
Ráðherra er heimilt að setja í reglugerð nánari ákvæði um réttaráhrif stjórnunar- og verndaráætlunar.] ^{3)
    1)}L. 101/2016, 5. gr. ²⁾L. 111/2024, 6. gr. ³⁾L. 101/2016, 12. gr.

IV. kafli. Almennar meginreglur.
14. gr. Bann við spjöllum og raski.
Óheimilt er að valda spjöllum eða raski á lífríki, jarðmyndunum, [landslagi og menningarminjum] ¹⁾ innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Allar framkvæmdir innan þjóðgarðsins skulu samræmast verndarmarkmiðum þjóðgarðsins samkvæmt ákvæðum laga þessara, reglugerða sem settar eru samkvæmt þeim og [stjórnunar- og verndaráætlunar] ²⁾ þjóðgarðsins. Heimilar eru framkvæmdir sem miða að því að endurheimta landgæði, verja lífríki, jarðmyndanir og landsvæði, svo sem vegna ágangs manna, dýra eða plantna eða vegna náttúruhamfara, ágangs vatns og sjávar, jarðvegseyðingar eða annarrar röskunar af völdum manna eða náttúru.
    ¹⁾L. 101/2016, 13. gr. ²⁾L. 101/2016, 5. gr.
15. gr. [Dvöl, umgengni og umferð í þjóðgarðinum.]¹⁾
[Almenningi er heimil för um Vatnajökulsþjóðgarð og dvöl þar í lögmætum tilgangi.
Öllum er skylt að ganga vel um náttúru þjóðgarðsins og menningarminjar og sýna ýtrustu varúð og tillitssemi svo að náttúru, menningarminjum og mannvirkjum þjóðgarðsins verði ekki spillt. Gestum þjóðgarðsins er skylt að hlíta fyrirmælum starfsmanna þjóðgarðsins um umgengni og háttsemi í þjóðgarðinum.
Setja skal í reglugerð ákvæði um tjöldun og umferð gangandi vegfarenda, ríðandi og hjólandi manna, sem og um umferð vélknúinna ökutækja í Vatnajökulsþjóðgarði.] ¹⁾
Akstur vélknúinna ökutækja utan vega í Vatnajökulsþjóðgarði er bannaður. Þó er heimilt að aka slíkum tækjum á jöklum og á leyfðum vetraraksturssvæðum, sbr. [6. mgr.], ¹⁾ svo fremi sem jörð er snævi þakin og frosin. Í reglugerð er heimilt að banna akstur vélknúinna ökutækja á einstökum svæðum á Vatnajökli allt árið um kring eða á tilteknum tímum ársins.
[Afla skal leyfis þjóðgarðsvarðar til lendingar loftfars innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Nánar skal mælt fyrir um málsmeðferð og leyfisveitingar í reglugerð.] ¹⁾
Í [stjórnunar- og verndaráætlun fyrir] ¹⁾ Vatnajökulsþjóðgarð skal gerð sérstök grein fyrir öllum vegum sem heimilt er að aka innan þjóðgarðsins. Enn fremur skal skilgreina þau svæði þar sem heimilt er að aka að vetri á snjó eða frosinni jörð og hvaða skilyrðum slíkur akstur er bundinn. Heimilt er að takmarka umferð á einstökum vegum, slóðum eða svæðum við tiltekinn tíma ársins eða binda hana við tiltekna notkun, svo sem vegna veiða, smölunar búfjár eða annarra landbúnaðarstarfa eða vegna rannsókna, ef það er talið nauðsynlegt vegna verndunar viðkomandi landsvæðis.
[Liggi landsvæði eða lífríki undir skemmdum og talið er nauðsynlegt að grípa til tafarlausra aðgerða getur viðkomandi þjóðgarðsvörður tekið ákvörðun um tímabundna lokun afmarkaðs svæðis fyrir umferð.] ¹⁾ Ákvörðun þjóðgarðsvarðar um tímabundna lokun svæðis skal birt í B-deild Stjórnartíðinda og með öðrum áberandi hætti í dagblöðum og á vefsíðu þjóðgarðsins.
Ákvæði þessara laga um akstur utan vega í Vatnajökulsþjóðgarði ganga framar ákvæðum náttúruverndarlaga um sama efni og reglugerða sem settar eru samkvæmt þeim.
    ¹⁾L. 101/2016, 14. gr.

[IV. kafli A. Starfsemi í Vatnajökulsþjóðgarði.]^{1)
    1)}L. 101/2016, 15. gr.
[15. gr. a. Samningar við þjónustuaðila.
[Óheimilt er að reka atvinnutengda starfsemi í þjóðgarðinum án tímabundins nýtingarsamnings um slíka starfsemi við [Náttúruverndarstofnun]. ¹⁾ Slík starfsemi skal rekin í samræmi við atvinnustefnu þjóðgarðsins og ákvæði stjórnunar- og verndaráætlunar. Í samningnum skal setja þau skilyrði fyrir starfseminni sem talin er þörf á, m.a. vegna verndarmarkmiða þjóðgarðsins og samræmis við atvinnustefnu og stjórnunar- og verndaráætlun. Ráðherra skal mæla nánar fyrir um slík skilyrði og málsmeðferð og gerð samninga samkvæmt ákvæði þessu í reglugerð. ²⁾
Um rekstrarleyfissamninga, sérleyfissamninga, auglýsingu þeirra og framkvæmd að öðru leyti fer eftir lögum um nýtingu á landi í eigu ríkisins í atvinnuskyni. Hugtökin nýtingarsamningur, rekstrarleyfissamningur og sérleyfissamningur í þessu lagaákvæði skulu hafa sömu þýðingu og í fyrrgreindum lögum.] ³⁾] ^{4)
    1)}L. 111/2024, 6. gr. ²⁾Rg. 300/2020. ³⁾L. 100/2021, 28. gr. ⁴⁾L. 101/2016, 15. gr.
[15. gr. b. Leyfisveitingar.
Afla skal leyfis þjóðgarðsvarðar vegna skipulagðra viðburða og verkefna sem kalla á aðstöðu, mannafla eða meðferð tækja í þjóðgarðinum, svo sem til kvikmyndunar, listviðburða, samkomuhalds og rannsókna. Þjóðgarðsverði er heimilt að setja þau skilyrði fyrir leyfisveitingu sem nauðsynleg eru.
Þjóðgarðsverði er heimilt að loka tímabundið einstökum svæðum þjóðgarðsins ef það er nauðsynlegt vegna viðburða eða verkefna sem veitt hefur verið leyfi fyrir. Hafa skal samráð um slíka ákvörðun við fulltrúa ferðaþjónustu sem ætla má að hyggi á ferðir um svæðið eftir því sem kostur er. Ákvörðun þjóðgarðsvarðar um lokun svæðis samkvæmt ákvæði þessu skal birt í B-deild Stjórnartíðinda og með öðrum opinberum hætti í dagblöðum og á vefsíðu þjóðgarðsins.
Ákvæði laga þessara um leyfisveitingar ganga framar ákvæðum [laga um þjóðlendur]. ¹⁾
Ráðherra er heimilt að kveða nánar á um leyfisveitingar í reglugerð. ²⁾] ^{3)
    1)}L. 87/2024, 16. gr. ²⁾Rg. 300/2020. ³⁾L. 101/2016, 15. gr.

V. kafli. Þjónusta í Vatnajökulsþjóðgarði.
16. gr. [Meginstarfsstöðvar og þjónustustöðvar.]¹⁾
Þjónusta og upplýsingar eru veittar á starfsstöðvum Vatnajökulsþjóðgarðs. Meginstarfsstöðvar þjóðgarðsins skulu staðsettar á eftirfarandi stöðum: Ásbyrgi, Mývatnssveit, Skriðuklaustri, Hornafirði, Skaftafelli og Kirkjubæjarklaustri. Ráðherra ákveður nánari staðsetningu meginstarfsstöðva þjóðgarðsins í reglugerð.
[Heimilt er enn fremur að reka upplýsinga- og þjónustumiðstöðvar þar sem almenningi er veitt fræðsla um náttúruvernd í þjóðgarðinum og þjónusta eftir því sem þörf krefur og samkvæmt nánari ákvörðun Náttúruverndarstofnunar. Meginstarfsstöðvar og upplýsinga- og þjónustumiðstöðvar mynda þjónustunet þjóðgarðsins sem byggt er upp á grundvelli stjórnunar- og verndaráætlunar.] ^{2)
    1)}L. 101/2016, 16. gr. ²⁾L. 111/2024, 6. gr.
17. gr. … ^{1)
    1)}L. 101/2016, 17. gr.

VI. kafli. Eftirlit og úrskurður um ágreining.
18. gr. Eftirlit.
Þjóðgarðsverðir, hver á sínu rekstrarsvæði, hafa eftirlit með því að virt séu ákvæði laga þessara, reglugerða sem settar eru samkvæmt þeim og [stjórnunar- og verndaráætlunar] ¹⁾ fyrir Vatnajökulsþjóðgarð. Þjóðgarðsverðir annast samskipti við lögreglu og önnur eftirlitsstjórnvöld vegna brota á lögum þessum og reglugerðum sem settar eru samkvæmt þeim.
Heimilt er þjóðgarðsverði að loka þjóðgarðinum eða einstökum svæðum hans fyrirvaralaust ef hann telur að dvöl manna eða umferð geti spillt lífríki, jarðmyndunum, [landslagi eða menningarminjum] ²⁾ eða ef hættuástand skapast í þjóðgarðinum vegna náttúruvár.
[Ef brýna nauðsyn ber til er þjóðgarðsverði, í samráði við önnur yfirvöld eftir atvikum, heimilt að ráðast í framkvæmdir sem ekki er gert ráð fyrir í stjórnunar- og verndaráætlun, svo sem að láta leggja nýjan veg eða stíg, eða gera annað sem auðveldar aðkomu eða brottför af svæði. Skilyrði er að með framkvæmdinni sé brugðist við náttúruvá eða öðrum óvæntum aðstæðum og að framkvæmdin sé unnin í öryggisskyni eða vegna rannsókna sem nauðsynlegar eru til að tryggja almennt öryggi. Í stjórnunar- og verndaráætlun skal útfæra nánar almenn skilyrði og umfang slíkra framkvæmda, sem til kynni að koma, svo sem um merkingar og stikun, afnám vega og aðrar framkvæmdir sem ráðast þarf í þegar náttúruváin eða aðrar óvæntar aðstæður eru ekki lengur fyrir hendi.] ²⁾
Þjóðgarðsverði eða öðrum starfsmönnum þjóðgarðsins er heimilt að vísa úr þjóðgarðinum hverjum þeim sem brýtur ákvæði laga þessara og reglugerðar um Vatnajökulsþjóðgarð.
    ¹⁾L. 101/2016, 5. gr. ²⁾L. 101/2016, 18. gr.
19. gr. [Kæruheimild og kæruréttur.]¹⁾
[Stjórnvaldsákvarðanir sem Náttúruverndarstofnun tekur] ¹⁾ á grundvelli laga þessara eru kæranlegar til [úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála]. ²⁾ Úrskurður [úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála] ²⁾ er endanlegur úrskurður á stjórnsýslustigi.
Kærurétt samkvæmt þessari grein eiga þeir sem eiga lögvarða hagsmuni tengda hinni kærðu ákvörðun og umhverfisverndarsamtök og útivistarsamtök sem varnarþing eiga á Íslandi, enda séu félagsmenn samtakanna 30 eða fleiri og það samrýmist tilgangi samtakanna að gæta þeirra hagsmuna sem kæran lýtur að. Umhverfisverndarsamtök teljast samtök sem hafa umhverfisvernd að meginmarkmiði. Útivistarsamtök teljast samtök sem hafa útivist og umhverfisvernd að markmiði. Samtök skv. 2. og 3. málsl. skulu vera opin fyrir almennri aðild, gefa út ársskýrslur um starfsemi sína og hafa endurskoðað bókhald.
    ¹⁾L. 111/2024, 6. gr. ²⁾L. 52/2026, 8. gr.

[VI. kafli A. Þvingunarúrræði og viðurlög.]^{1)
    1)}L. 52/2026, 9. gr.
[19. gr. a. Áskorun, fyrirmæli um úrbætur, dagsektir o.fl.
Ef brotið er gegn fyrirmælum laga þessara eða stjórnvaldsfyrirmæla sem sett eru á grundvelli þeirra getur Náttúruverndarstofnun beint áskorun til viðkomandi aðila um að láta af ólögmætri athöfn eða athafnaleysi.
Náttúruverndarstofnun getur lagt fyrir framkvæmdaraðila sem valdið hefur náttúruspjöllum með framkvæmd, sem brýtur í bága við ákvæði laga þessara, stjórnvaldsfyrirmæla sem sett eru á grundvelli þeirra eða leyfa sem stofnunin veitir samkvæmt lögunum, að bæta úr þeim, t.d. að afmá jarðrask og lagfæra gróðurskemmdir. Ef um er að ræða framkvæmd sem framkvæmdaleyfi eða byggingarleyfi hefur verið veitt til skal Náttúruverndarstofnun hafa samráð við skipulagsfulltrúa eða byggingarfulltrúa viðkomandi sveitarfélags áður en slík fyrirmæli eru gefin út. Veita skal hæfilegan frest til úrbóta. Krafa um úrbætur má ekki vera ósanngjörn með tilliti til kostnaðar, eðlis og umfangs tjónsins og stöðu og sakar hins brotlega. Ákvæði þessarar málsgreinar gilda ekki um umhverfistjón sem fellur undir lög um umhverfisábyrgð.
Ef aðili verður ekki við áskorun eða fyrirmælum Náttúruverndarstofnunar samkvæmt lögum þessum innan tiltekins frests er heimilt að ákveða honum dagsektir, allt að 800.000 kr., þar til úr er bætt. Dagsektir renna í ríkissjóð. Ráðherra getur í reglugerð breytt upphæð dagsekta í samræmi við verðlagsþróun. Dagsektir má innheimta með fjárnámi.
Heimilt er að láta vinna verk á kostnað hins vinnuskylda ef fyrirmæli um framkvæmd eru vanrækt og skal sá kostnaður þá greiddur til bráðabirgða úr ríkissjóði sem innheimtir hann síðar hjá hlutaðeigandi. Kostnað má innheimta með fjárnámi.] ^{1)
    1)}L. 52/2026, 9. gr.
[19. gr. b. Stöðvun athafna og framkvæmda.
Náttúruverndarstofnun, þar á meðal landvörðum og þjóðgarðsvörðum, er heimilt að stöðva fólk og farartæki ef það er nauðsynlegt til að koma í veg fyrir brot á ákvæðum laga þessara um dvöl, umgengni og umferð.
Náttúruverndarstofnun er heimilt að stöðva framkvæmdir og athafnir sem brjóta gegn lögum þessum ef áskorun skv. 1. mgr. 19. gr. a er ekki sinnt. Ef um er að ræða framkvæmd sem framkvæmdaleyfi eða byggingarleyfi hefur verið veitt til skal Náttúruverndarstofnun hafa samráð við skipulagsfulltrúa eða byggingarfulltrúa áður en heimildinni er beitt.
Náttúruverndarstofnun er heimilt að stöðva tafarlaust:
    a. framkvæmd eða athöfn sem leyfisskyld er samkvæmt lögum þessum en hafin hefur verið án þess að leyfi sé fengið fyrir henni,
    b. framkvæmd eða athöfn ef Náttúruverndarstofnun telur að af henni stafi yfirvofandi hætta á verulegu tjóni á náttúru og að aðgerð þoli enga bið. Stöðvun samkvæmt þessum staflið getur gilt í allt að tvær vikur.
Ef þörf krefur er lögreglu skylt að aðstoða við stöðvun athafna og framkvæmda samkvæmt þessari grein.] ^{1)
    1)}L. 52/2026, 9. gr.
[19. gr. c. Breyting og afturköllun leyfis.
Náttúruverndarstofnun getur afturkallað leyfi samkvæmt lögum þessum ef skilyrðum þeirra er ekki fullnægt. Áður skal stofnunin veita leyfishafa skriflega aðvörun og frest til úrbóta.
Náttúruverndarstofnun er heimilt að breyta skilyrðum leyfis, setja ný skilyrði eða afturkalla leyfi ef það er nauðsynlegt til að koma í veg fyrir verulegt, ófyrirséð tjón á náttúru Vatnajökulsþjóðgarðs.
Þegar tekin er ákvörðun á grundvelli 2. mgr. skal taka tillit til kostnaðar sem breyting eða afturköllun hefur í för með sér fyrir leyfishafa og annarra áhrifa, jákvæðra og neikvæðra, sem af ákvörðuninni mun leiða.] ^{1)
    1)}L. 52/2026, 9. gr.
[19. gr. d. Refsiábyrgð.
Það varðar sektum eða fangelsi allt að tveimur árum ef einstaklingur:
    a. framkvæmir eða aðhefst í heimildarleysi nokkuð það sem leyfis er krafist til samkvæmt lögum þessum eða stjórnvaldsfyrirmælum settum á grundvelli þeirra,
    b. brýtur gegn ákvæðum 14. gr., 4. mgr. 15. gr. eða 1. mgr. 15. gr. a eða stjórnvaldsfyrirmælum settum á grundvelli þeirra.
Hljótist af broti skv. 1. mgr. alvarleg spjöll á náttúru Vatnajökulsþjóðgarðs skal hinn brotlegi sæta sektum að lágmarki 500.000 kr. eða fangelsi allt að fjórum árum, nema brot teljist meiri háttar svo að það varði refsingu skv. 179. gr. almennra hegningarlaga. Lágmarksfjárhæð sekta skal taka mánaðarlegum breytingum samkvæmt vísitölu neysluverðs.
Brot skv. 1. og 2. mgr. varða refsiábyrgð hvort sem þau eru framin af ásetningi eða gáleysi.
Gera má lögaðila sekt vegna brots skv. 1. eða 2. mgr. óháð sök fyrirsvarsmanns lögaðilans, starfsmanns hans eða annars á hans vegum í starfsemi lögaðilans. Verður lögaðila gerð refsing þótt ekki verði staðreynt hver þessara aðila hafi átt í hlut. Refsiábyrgð stjórnvalda er bundin sömu skilyrðum, enda hafi verið framið brot skv. 1. eða 2. mgr. í starfsemi sem telst vera sambærileg starfsemi einkaaðila.
Tilraun til brota og hlutdeild í brotum skv. 1. og 2. mgr. er refsiverð eftir því sem segir í almennum hegningarlögum.
Þegar alvarleg spjöll verða á náttúru Vatnajökulsþjóðgarðs við framningu brots skv. 4. mgr. 15. gr. eða brot gegn því ákvæði telst sérlega vítavert að öðru leyti má gera upptækt með dómi vélknúið ökutæki sem notað hefur verið við að fremja brot, nema ökumaður hafi notað ökutækið í heimildarleysi. Ökutækið sem gert er upptækt skal vera eign ríkissjóðs. Hafi einhver beðið tjón við brotið skal hann þó eiga forgang til andvirðisins ef bætur fást ekki á annan hátt.] ^{1)
    1)}L. 52/2026, 9. gr.

VII. kafli. Ýmis ákvæði.
20. gr. Reglugerð fyrir Vatnajökulsþjóðgarð.
[Svæðisstjórn Vatnajökulsþjóðgarðs skal í samráði við svæðisráð og forstjóra gera tillögu til ráðherra um reglugerð ¹⁾ fyrir þjóðgarðinn.] ²⁾ [Í reglugerðinni skal kveðið á um stofnun þjóðgarðsins, mörk hans og rekstrarsvæða innan hans, verndun og verndarstig og staðsetningu meginstarfsstöðva.] ³⁾
Drög að reglugerð um Vatnajökulsþjóðgarð skulu kynnt sveitarstjórnum á svæðinu, landeigendum og öðrum hagsmunaaðilum og þeim gefinn kostur á að gera athugasemdir við þau. Leita skal álits Náttúrufræðistofnunar … ⁴⁾ á vistfræðilegu þoli þeirra svæða þar sem ætlunin er að veiðar og búfjárbeit verði heimil. Við setningu reglugerðarinnar skal við það miðað að landnýting innan þjóðgarðsins sé sjálfbær að mati Náttúrufræðistofnunar … ^{4)
    1)}Rg. 300/2020. ²⁾L. 111/2024, 6. gr. ³⁾L. 101/2016, 19. gr. ⁴⁾L. 54/2024, 12. gr.
21. gr. Gjaldtaka.
[Náttúruverndarstofnun er heimilt að ákveða gjald fyrir þjónustu innan marka Vatnajökulsþjóðgarðs, svo sem vegna bílastæða, salerna og tjaldsvæða. Gjaldið getur verið fyrir tiltekna þjónustu eða aðgang að mismunandi þjónustu þjóðgarðsins í afmarkaðan tíma.
Heimilt er að ákveða gjald vegna leyfisveitinga fyrir viðburði eða einstök verkefni innan marka Vatnajökulsþjóðgarðs. Sama gildir um endurgjald vegna samninga við þjónustuaðila um atvinnutengda starfsemi innan þjóðgarðsins.
Gjöld samkvæmt ákvæði þessu skulu renna til þjóðgarðsins og skal ráðstafað til að mæta kostnaði við vinnslu og afgreiðslu umsókna, rekstur og þjónustu, uppbyggingu og viðhald innviða og umsjón og eftirlit með dvalargestum og rekstraraðilum innan marka þjóðgarðsins. Ákvörðun gjalda samkvæmt ákvæði þessu skal byggð á áætlunum Náttúruverndarstofnunar um tekjur, gjöld og uppbyggingu innviða.
Gjöld sem innheimt eru samkvæmt ákvæði þessu skulu ákveðin í gjaldskrá sem ráðherra staðfestir.
Ráðherra getur ákveðið nánara fyrirkomulag gjaldtöku í reglugerð.] ¹⁾
[Heimilt er að innheimta gjöld vegna leyfisveitinga og samninga skv. 5. mgr. 15. gr. og 15. gr. a og 15. gr. b. Gjöldin skulu standa undir kostnaði við veitingu leyfa, umsjón og eftirlit vegna hinnar leyfisskyldu starfsemi. Ráðherra ákveður fjárhæð gjaldsins og nánara fyrirkomulag gjaldtöku í reglugerð að fengnum tillögum [Náttúruverndarstofnunar]. ²⁾] ^{3)
    1)}L. 52/2026, 10. gr. ²⁾L. 111/2024, 6. gr. ³⁾L. 101/2016, 20. gr.
22. gr. … ^{1)
    1)}L. 52/2026, 11. gr.
23. gr. …
24. gr. Gildistaka.
Lög þessi taka gildi 1. maí 2007.
Ákvæði til bráðabirgða.
    1. Stjórn og svæðisráð Vatnajökulsþjóðgarðs skulu skipuð fyrir 1. júní 2007.
    2. Unnið skal að kortlagningu vega og heimilla vetraraksturssvæða í Vatnajökulsþjóðgarði, sbr. 3. mgr. 15. gr., samhliða gerð verndaráætlunar fyrir þjóðgarðinn.
    3. Starfsmenn Skaftafellsþjóðgarðs og þjóðgarðsins í Jökulsárgljúfrum skulu eiga forgangsrétt til starfa í Vatnajökulsþjóðgarði á fyrsta starfsári þjóðgarðsins. Ákvæði 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, gilda ekki um störf sem ráðið er í samkvæmt þessum tölulið.
    4. Ákvæði laga þessara um stjórnfyrirkomulag Vatnajökulsþjóðgarðs skulu eigi síðar en 1. janúar 2013 endurskoðuð í samstarfi ríkis og sveitarfélaga.
    5. Eigi síðar en tveimur árum eftir stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs skal lokið gerð verndaráætlunar fyrir þjóðgarðinn. Skal tillaga svæðisráða, sbr. 3. mgr. 12. gr., send stjórn þjóðgarðsins eigi síðar en 18 mánuðum eftir stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs.
    6. Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 13. gr. getur stjórn Vatnajökulsþjóðgarðs veitt leyfi fyrir framkvæmdum í Vatnajökulsþjóðgarði þar til verndaráætlun hefur tekið gildi. Leita skal umsagnar Umhverfisstofnunar áður en slíkt leyfi er veitt. Við veitingu slíks leyfis eða í verndaráætlun er heimilt að setja skilyrði um hvernig framkvæmdum skuli háttað og um eftirlit með þeim til að tryggja að framkvæmdir raski ekki að óþörfu lífríki, jarðmyndunum eða landslagi í Vatnajökulsþjóðgarði. Viðkomandi þjóðgarðsvörður hefur eftirlit með því að við framkvæmdir séu virt ákvæði laga þessara og reglugerðar um Vatnajökulsþjóðgarð og að farið sé að þeim skilyrðum sem sett voru við útgáfu leyfis. Auglýsa skal á vefsíðu þjóðgarðsins og með öðrum áberandi hætti leyfi stjórnar sem veitt eru samkvæmt ákvæði þessu.
    [7. Reglugerð um gestagjöld innan Vatnajökulsþjóðgarðs fyrir veitta þjónustu og aðgang að svæðinu, nr. 266/2026, eða ný reglugerð sama efnis sem fellir hana úr gildi, heldur gildi sínu þar til gjaldskrá og eftir atvikum reglugerð hefur verið sett skv. 21. gr.] ^{1)
    1)}L. 52/2026, 12. gr.